Hoofdtelwoorden in het Italiaans

In het kort

Italiaanse hoofdtelwoorden van 0 tot 100 worden meestal als één woord gevormd: venti + due = ventidue. Voor uno en otto valt bij de tientallen de laatste klinker weg: ventuno en ventotto. Een samengesteld getal dat op tre eindigt, krijgt een accent: ventitré.

Overzicht

Hoofdtelwoorden geven een hoeveelheid of een getal aan: nul, één, twee, drie enzovoort. In het Italiaans heten ze numeri cardinali. Je gebruikt ze voor aantallen, prijzen, leeftijden, telefoonnummers, huisnummers en vele andere alledaagse gegevens. Daarom behoren ze tot de eerste onderwerpen op A1-niveau.

De losse getallen moet je gedeeltelijk uit het hoofd leren, vooral van nul tot en met negentien. Vanaf twintig is het systeem regelmatig: je zet het tiental en de eenheid direct aan elkaar. Anders dan in het Nederlands draai je de volgorde niet om en voeg je geen woord als en toe. Nederlands tweeëndertig wordt dus Italiaans trentadue: letterlijk in de volgorde ‘dertig-twee’.

Bij uno is er nog een belangrijk verschil. Als ‘één’ direct voor een zelfstandig naamwoord staat (een woord voor een persoon, dier, ding of begrip), verschijnen de vormen un, uno, una en un'. Die keuze lijkt sterk op die van het Italiaanse onbepaalde lidwoord. Verder hebben hoofdtelwoorden normaal geen aparte mannelijke en vrouwelijke vorm.

Hoe het werkt

Van nul tot en met negentien

Deze vormen vormen de basis van het hele systeem. Let vooral op undici tot en met sedici: hun opbouw is voor een beginner niet altijd direct herkenbaar. Vanaf diciassette staat het element voor tien vooraan.

Getal	Italiaans	Getal	Italiaans
0	zero	10	dieci
1	uno	11	undici
2	due	12	dodici
3	tre	13	tredici
4	quattro	14	quattordici
5	cinque	15	quindici
6	sei	16	sedici
7	sette	17	diciassette
8	otto	18	diciotto
9	nove	19	diciannove

Schrijf bijvoorbeeld quattordici, niet alsof het een regelmatige combinatie van quattro en dieci is. Ook sedici moet je als vaste vorm leren.

De tientallen

Getal	Italiaans	Getal	Italiaans
20	venti	60	sessanta
30	trenta	70	settanta
40	quaranta	80	ottanta
50	cinquanta	90	novanta
100	cento

Let op de spelling: het is quaranta, niet een vorm die rechtstreeks van quattro lijkt te zijn afgeleid. Hetzelfde geldt voor cinquanta, sessanta en settanta. Leer de tientallen daarom eerst als afzonderlijke bouwstenen.

Tiental en eenheid samenvoegen

Voor de meeste getallen zet je het tiental vóór de eenheid en schrijf je beide delen aan elkaar:

• venti + due → ventidue (22)
• trenta + quattro → trentaquattro (34)
• quaranta + cinque → quarantacinque (45)
• sessanta + sette → sessantasette (67)
• novanta + nove → novantanove (99)

Er komt geen spatie of koppelteken tussen. Ook gebruik je geen voegwoord (een verbindingswoord) zoals Nederlands en. Zeg dus niet due e trenta en schrijf niet trenta due voor 32; de juiste vorm is trentadue.

Klinkerwegval vóór uno en otto

Eindigt het tiental op een klinker en volgt uno of otto, dan verdwijnt die slotklinker. Zo voorkom je twee botsende klinkers:

Opbouw	Juiste vorm	Betekenis
venti + uno	ventuno	eenentwintig
venti + otto	ventotto	achtentwintig
trenta + uno	trentuno	eenendertig
trenta + otto	trentotto	achtendertig
quaranta + uno	quarantuno	eenenveertig
quaranta + otto	quarantotto	achtenveertig
ottanta + uno	ottantuno	eenentachtig
ottanta + otto	ottantotto	achtentachtig

Deze regel geldt voor alle tientallen van twintig tot en met negentig. Je telt dus niet simpelweg de volledige geschreven vormen op: ventiuno en trentaotto zijn fout.

Het accent in getallen op tre

Het losse getal tre heeft geen accent. Staat tre echter aan het einde van een samengesteld getal, dan schrijf je -tré met een accentteken:

• 3: tre
• 23: ventitré
• 33: trentatré
• 43: quarantatré
• 53: cinquantatré
• 93: novantatré

Het accent geeft aan dat de klemtoon op de laatste lettergreep valt. In verzorgd geschreven Italiaans mag je het daarom niet weglaten.

Uno vóór een zelfstandig naamwoord

Wanneer je alleen telt, gebruik je uno: zero, uno, due, tre. Ook als het getal zelfstandig staat, blijft het uno: Ne prendo uno (‘Ik neem er één’).

Direct vóór een zelfstandig naamwoord volgt ‘één’ hetzelfde basispatroon als het onbepaalde lidwoord:

Vorm	Wanneer?	Voorbeeld	Nederlands
un	vóór de meeste mannelijke woorden en vóór een klinker	un libro, un amico	één boek, één vriend
uno	vóór onder meer s + medeklinker, z, gn en ps	uno studente, uno zaino	één student, één rugzak
una	vóór een vrouwelijk woord dat met een medeklinker begint	una camera	één kamer
un'	vóór een vrouwelijk woord dat met een klinker begint	un'amica	één vriendin

Bij un' hoort altijd een apostrof. Schrijf wel un amico zonder apostrof, want amico is mannelijk. In de praktijk kan un/uno/una zowel het getal ‘één’ als het lidwoord ‘een’ uitdrukken; de context maakt duidelijk of het precieze aantal nadruk krijgt.

Getallen vanaf due veranderen niet mee met het geslacht van het zelfstandig naamwoord: due ragazzi en due ragazze. Dat is eenvoudiger dan bij Italiaanse bijvoeglijke naamwoorden, die vaak wel verschillende uitgangen hebben.

Cento

Cento betekent honderd. Voor precies 100 staat er normaal geen uno voor: cento euro, cento persone. Binnen het bereik van deze les is het dus vooral een vaste vorm die je moet herkennen en gebruiken.

Voorbeelden in context

Italiaans	Nederlands	Toelichting
Ho due fratelli.	Ik heb twee broers.	Due blijft onveranderd.
Vorrei tre caffè, per favore.	Ik wil graag drie koffie, alstublieft.	Een alledaagse bestelling.
Marta ha diciotto anni.	Marta is achttien jaar.	Leeftijd wordt met avere (‘hebben’) uitgedrukt.
Il biglietto costa ventuno euro.	Het kaartje kost eenentwintig euro.	Klinkerwegval vóór uno.
In classe ci sono ventidue studenti.	In de klas zijn tweeëntwintig studenten.	Tiental en eenheid vormen één woord.
Il treno parte dal binario ventitré.	De trein vertrekt van spoor 23.	Samengesteld getal op -tré met accent.
Abbiamo trentadue sedie.	We hebben tweeëndertig stoelen.	Anders dan in het Nederlands: eerst het tiental.
Mia sorella ha quarantotto anni.	Mijn zus is achtenveertig jaar.	De slotklinker van quaranta valt weg vóór otto.
La camera costa cinquantacinque euro a notte.	De kamer kost vijfenvijftig euro per nacht.	Regelmatige samenvoeging.
L'autobus numero sessantasette va in centro.	Bus nummer 67 gaat naar het centrum.	Een getal als lijnnummer.
Ci sono ottantuno pagine.	Er zijn eenentachtig bladzijden.	Ottanta + uno → ottantuno.
Oggi vendono cento biglietti.	Vandaag verkopen ze honderd kaartjes.	Precies honderd is cento.

Veelgemaakte fouten

De Nederlandse volgorde overnemen

• Fout: due e trenta of duetrenta voor 32
• Goed: trentadue
• Waarom: Italiaans noemt eerst het tiental en daarna de eenheid. Er staat geen woord voor ‘en’ tussen.

De slotklinker vóór uno of otto laten staan

• Fout: ventiuno, quarantaotto
• Goed: ventuno, quarantotto
• Waarom: Voor uno en otto valt de laatste klinker van het tiental weg.

Een spatie of koppelteken gebruiken

• Fout: cinquanta cinque, sessanta-sette
• Goed: cinquantacinque, sessantasette
• Waarom: Samengestelde hoofdtelwoorden worden in het Italiaans aaneengeschreven.

Het accent op -tré vergeten

• Fout: ventitre
• Goed: ventitré
• Waarom: Alleenstaand tre heeft geen accent, maar aan het einde van een samengesteld getal krijgt -tré er wel een.

Altijd uno vóór een zelfstandig naamwoord zetten

• Fout: uno libro, uno amica
• Goed: un libro, un'amica
• Waarom: Voor een zelfstandig naamwoord kies je un, uno, una of un' op basis van geslacht en beginklank. Vooral het verschil tussen mannelijk un amico en vrouwelijk un'amica verdient aandacht.

Getallen laten overeenkomen met mannelijk of vrouwelijk

• Fout: dua ragazze
• Goed: due ragazze
• Waarom: Vanaf due hebben de hoofdtelwoorden geen aparte geslachtsvorm. Alleen bij ‘één’ zie je de vormen die hierboven zijn uitgelegd.

Gebruiksnotities

Bij telefoonnummers worden cijfers vaak afzonderlijk uitgesproken. Een reeks als 27 kan in zo'n context dus due, sette zijn en niet noodzakelijk ventisette. Bij prijzen, leeftijden en aantallen gebruik je juist het volledige getal: ventisette euro, ventisette anni, ventisette persone.

Het cijfer 0 heet zero. In bijvoorbeeld een telefoonnummer kan een Italiaan meerdere nullen apart noemen. Bij temperaturen hoor je zero gradi (‘nul graden’). Het getal verandert niet, ook al is gradi meervoud.

Let bij luisteren op het verschil tussen de tieners en de tientallen. Tredici is 13, terwijl trenta 30 is; quattordici is 14, terwijl quaranta 40 is. Voor Nederlandstaligen helpt het om niet via een Nederlandse vertaling te rekenen, maar de Italiaanse vorm meteen aan het cijfer te koppelen.

Wanneer un voor een zelfstandig naamwoord staat, kan het zowel ‘een’ als nadrukkelijk ‘één’ betekenen. Wil je het contrast extra duidelijk maken, dan kan de situatie of nadruk helpen: Non due biglietti, un biglietto (‘Niet twee kaartjes, één kaartje’).

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze later geregeld tegenkomen.

Boven 100 blijft de schrijfwijze grotendeels één geheel. Cento wordt gecombineerd met het volgende getal: centouno (101), centotto (108), centoventi (120) en centoventitré (123). Ook vóór een element dat met otto begint, kan de slot-o verdwijnen: centottanta (180). Bij 200 en hoger staan duecento, trecento, quattrocento enzovoort.

Voor duizend is het enkelvoud mille, maar het meervoud is mila: duemila (2000), niet duemille. Grote getallen worden eveneens meestal aaneengeschreven, bijvoorbeeld duemilaventiquattro. Zulke lange vormen zijn makkelijker als je ze eerst in betekenisvolle delen herkent.

In snelle spreektaal kan een samengesteld getal op uno vóór een zelfstandig naamwoord worden ingekort, bijvoorbeeld ventun anni. Deze inkorting heet apocope (het wegvallen van het einde van een woord). Als beginner kun je eerst de vaste getalvormen ventuno, trentuno en quarantuno goed leren herkennen; let daarna in authentieke teksten en gesprekken op verkorte vormen.

Verwar hoofdtelwoorden ten slotte niet met rangtelwoorden, die een plaats in een volgorde aangeven. Tre betekent ‘drie’, maar terzo betekent ‘derde’; venti is ‘twintig’, terwijl ventesimo ‘twintigste’ betekent.

Oefentips

1. Bouw getallen in twee stappen. Kies eerst het tiental en voeg daarna de eenheid toe. Controleer bij 1 en 8 of de slotklinker moet verdwijnen, en bij 3 of -tré een accent nodig heeft.
2. Koppel klank direct aan cijfer. Schrijf tien willekeurige cijfers tussen 0 en 100 op, spreek de Italiaanse vormen hardop uit en controleer daarna de spelling. Oefen tieners en tientallen naast elkaar: tredici/trenta, quattordici/quaranta, quindici/cinquanta.
3. Gebruik echte gegevens. Noem prijzen uit een menu, leeftijden, busnummers en aantallen in je omgeving. Oefen ‘één’ apart met un libro, uno zaino, una casa en un'amica.

Verwante onderwerpen

• Volgende stap: Rangtelwoorden — leer een positie of volgorde uitdrukken met vormen als primo, secondo en terzo.
• Toepassing: Tijd en datums — gebruik getallen bij kloktijden, kalenderdata en afspraken.