Getallen 1-20 in het Russisch
Числительные 1-20
Dit artikel maakt deel uit van de grammaticaboom voor Russisch op Settemila Lingue.
Kort gezegd
Bij Russische hoofdtelwoorden hangt de vorm van het zelfstandig naamwoord af van het getal: na 1 staat meestal het enkelvoud, na 2-4 een speciale enkelvoudsvorm en na 5-20 een meervoudsvorm. Vergelijk один дом (één huis), два дома (twee huizen) en пять домов (vijf huizen). Bij 1 en 2 moet je bovendien op het grammaticale geslacht letten: одна книга, maar одно окно en две книги.
Overzicht
De getallen 1 tot en met 20 heb je in het Russisch voortdurend nodig: bij leeftijden, prijzen, huisnummers, telefoonnummers, aantallen en tijdstippen. Ze behoren daarom tot de eerste leerstof op A1-niveau. Alleen de telwoorden uit het hoofd leren is echter niet genoeg. Het woord erna verandert mee.
Dat voelt voor Nederlandstaligen aanvankelijk ongewoon. In het Nederlands krijg je na twee simpelweg het gewone meervoud: twee boeken. In het Russisch staat na 2, 3 en 4 juist een vorm die eruitziet als de genitief enkelvoud: две книги. De genitief is een naamval (een vorm die de functie of relatie van een woord aangeeft). Na 5 tot en met 20 volgt de genitief meervoud: пять книг. Je hoeft de volledige Russische naamvallen nog niet te beheersen om deze vaste telpatronen te leren.
De basisregel in dit artikel geldt wanneer de telgroep in de gewone uitgangsvorm staat, bijvoorbeeld als onderwerp of als lijdend voorwerp bij een levenloos ding. Het lijdend voorwerp is wie of wat de handeling rechtstreeks ondergaat. Later zul je zien dat de vormen in andere zinsfuncties verder kunnen veranderen.
Zo werkt het
De getallen en hun klemtoon
In gewone Russische tekst worden klemtoontekens niet geschreven. In de laatste kolom staan ze alleen als uitspraakhulp; schrijf dus normaal четыре, niet четы́ре.
| Cijfer | Russisch | Uitspraak met klemtoon |
|---|---|---|
| 1 | один | оди́н |
| 2 | два | два |
| 3 | три | три |
| 4 | четыре | четы́ре |
| 5 | пять | пять |
| 6 | шесть | шесть |
| 7 | семь | семь |
| 8 | восемь | во́семь |
| 9 | девять | де́вять |
| 10 | десять | де́сять |
| 11 | одиннадцать | оди́ннадцать |
| 12 | двенадцать | двена́дцать |
| 13 | тринадцать | трина́дцать |
| 14 | четырнадцать | четы́рнадцать |
| 15 | пятнадцать | пятна́дцать |
| 16 | шестнадцать | шестна́дцать |
| 17 | семнадцать | семна́дцать |
| 18 | восемнадцать | восемна́дцать |
| 19 | девятнадцать | девятна́дцать |
| 20 | двадцать | два́дцать |
De reeks 11-19 is herkenbaar aan -надцать. Let vooral op de spelling van одиннадцать met dubbel н, en op двенадцать: niet elk woord is simpelweg het getal plus een volledig onveranderde uitgang.
1: één vorm per grammaticaal geslacht
Russische zelfstandige naamwoorden hebben een grammaticaal geslacht: mannelijk, vrouwelijk of onzijdig. Один gedraagt zich grotendeels als een bijvoeglijk naamwoord en past zich daaraan aan.
| Geslacht | Vorm van 1 | Voorbeeld | Betekenis |
|---|---|---|---|
| Mannelijk | один | один дом | één huis |
| Vrouwelijk | одна | одна книга | één boek |
| Onzijdig | одно | одно окно | één raam |
Het Nederlands maakt dit onderscheid bij het telwoord niet: we zeggen altijd één. Leer een nieuw Russisch zelfstandig naamwoord daarom liefst meteen met zijn geslacht. De vorm одни bestaat ook, maar hoort vooral bij woorden die alleen een meervoudsvorm hebben; die komt verderop aan bod.
2: два of две
Ook het getal 2 kent twee basisvormen. Gebruik два bij mannelijke en onzijdige woorden, en две bij vrouwelijke woorden.
| Geslacht van het zelfstandig naamwoord | Vorm van 2 | Voorbeeld | Betekenis |
|---|---|---|---|
| Mannelijk | два | два дома | twee huizen |
| Vrouwelijk | две | две книги | twee boeken |
| Onzijdig | два | два окна | twee ramen |
Na два/две staat het zelfstandig naamwoord in de genitief enkelvoud: дом → дома, книга → книги, окно → окна. Hoewel de Nederlandse vertaling een meervoud heeft, mag je dus niet automatisch de Russische woordenboekvorm van het meervoud kiezen.
3 en 4: hetzelfde naamwoordspatroon als na 2
Na три en четыре gebruik je eveneens de genitief enkelvoud. Deze telwoorden veranderen in de basis niet naar geslacht.
| Getal | Mannelijk | Vrouwelijk | Onzijdig |
|---|---|---|---|
| 3 | три дома | три книги | три окна |
| 4 | четыре дома | четыре книги | четыре окна |
Voor beginners is de handige groep dus 2-3-4. Onthoud één rijtje: два дома, три дома, четыре дома.
5 tot en met 20: genitief meervoud
Na пять tot en met двадцать staat het zelfstandig naamwoord in de genitief meervoud. Dat is een andere vorm dan na 2-4:
| Woord | 1 | 2-4 | 5-20 |
|---|---|---|---|
| дом (huis) | один дом | два дома | пять домов |
| книга (boek) | одна книга | две книги | пять книг |
| окно (raam) | одно окно | два окна | пять окон |
| студент (student) | один студент | три студента | двенадцать студентов |
De genitief meervoud heeft geen universele uitgang. Je ziet onder meer -ов in домов, maar helemaal geen hoorbare uitgang in книг en окон. Leer die vorm daarom als onderdeel van de woordenschat. Woordenboeken en goede woordenlijsten vermelden vaak het meervoud en lastige naamvalsvormen.
De belangrijke valstrik 11-14
Kijk bij 11-14 naar het hele getal, niet naar het eerste deel. Одиннадцать betekent elf en neemt dus het patroon van 5-20:
- один студент — één student
- одиннадцать студентов — elf studenten
- двенадцать студентов — twaalf studenten
- четырнадцать студентов — veertien studenten
De aanwezigheid van один, два, три of четыре aan het begin van het woord verandert daar niets aan. Dit verschil wordt later opnieuw belangrijk bij grotere samengestelde getallen.
Een compact beslisschema
- Is het getal 1? Kies один, одна of одно en gebruik het nominatief enkelvoud (de gewone onderwerpvorm).
- Is het getal 2? Kies два of две en zet het zelfstandig naamwoord in de genitief enkelvoud.
- Is het getal 3 of 4? Gebruik eveneens de genitief enkelvoud.
- Is het getal 5-20? Gebruik de genitief meervoud.
Voorbeelden in context
| Russisch | Nederlands | Opmerking |
|---|---|---|
| У меня один брат. | Ik heb één broer. | Один bij een mannelijk woord |
| У неё одна сестра. | Zij heeft één zus. | Одна bij een vrouwelijk woord |
| В комнате одно окно. | De kamer heeft één raam. | Одно bij een onzijdig woord |
| На столе две книги. | Er liggen twee boeken op tafel. | Две + genitief enkelvoud |
| Здесь два окна. | Hier zijn twee ramen. | Два bij een onzijdig woord |
| Мне нужны три билета. | Ik heb drie kaartjes nodig. | 3 + genitief enkelvoud |
| В квартире четыре комнаты. | Het appartement heeft vier kamers. | 4 + genitief enkelvoud |
| Мы купили пять книг. | We hebben vijf boeken gekocht. | 5 + genitief meervoud |
| В группе шесть студентов. | Er zitten zes studenten in de groep. | 6 + genitief meervoud |
| Билет стоит девять евро. | Het kaartje kost negen euro. | Bedrag; евро verandert niet |
| Сейчас десять часов. | Het is nu tien uur. | час → часов na 10 |
| В классе одиннадцать человек. | Er zijn elf mensen in de klas. | Vaste meervoudsvorm человек na een getal |
| У нас двенадцать стульев. | We hebben twaalf stoelen. | 12 + genitief meervoud |
| Ему восемнадцать лет. | Hij is achttien jaar. | Leeftijd met лет |
| В коробке двадцать писем. | Er zitten twintig brieven in de doos. | 20 + genitief meervoud |
Veelgemaakte fouten
Один niet aan het geslacht aanpassen
- Fout: один книга
- Goed: одна книга
- Waarom: Книга is vrouwelijk. Waar het Nederlands steeds één gebruikt, kiest het Russisch tussen один, одна en одно.
Два bij ieder zelfstandig naamwoord gebruiken
- Fout: два книги
- Goed: две книги
- Waarom: Bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord gebruik je две. Два hoort bij mannelijke en onzijdige woorden.
Na 2-4 het gewone meervoud kiezen
- Fout: три домы
- Goed: три дома
- Waarom: Na 2, 3 en 4 is de vereiste vorm de genitief enkelvoud. De Nederlandse gewoonte getal + meervoud helpt hier dus niet. Bovendien is het gewone nominatief meervoud van дом zelf дома, niet домы.
Na 5 de vorm van 2-4 laten staan
- Fout: пять дома
- Goed: пять домов
- Waarom: Vanaf 5 tot en met 20 heb je de genitief meervoud nodig. Vergelijk bewust два дома met пять домов.
Elf behandelen alsof het één is
- Fout: одиннадцать студент
- Goed: одиннадцать студентов
- Waarom: 11 valt als geheel in de groep 5-20. Het stukje один vooraan bepaalt de naamwoordsvorm niet.
Nederlandse meervoudslogica toepassen op leeftijden
- Fout: Мне восемнадцать годы.
- Goed: Мне восемнадцать лет.
- Waarom: Het Russisch zegt letterlijk ongeveer “aan mij zijn achttien jaren”. Na 18 gebruikt год de onregelmatige genitief-meervoudsvorm лет.
Gebruiksnotities
Handige woorden met opvallende telvormen
Sommige alledaagse woorden zijn onregelmatig of hebben een vorm die je niet gemakkelijk kunt raden. Leer ze als een driedelig rijtje.
| Betekenis | Na 1 | Na 2-4 | Na 5-20 |
|---|---|---|---|
| jaar | один год | два года | пять лет |
| persoon/mens | один человек | два человека | пять человек |
| roebel | один рубль | два рубля | пять рублей |
| uur | один час | два часа | пять часов |
| minuut | одна минута | две минуты | пять минут |
Человек is vooral opvallend: na 5 staat vaak человек, zonder zichtbare meervoudsuitgang. Het gewone meervoud люди betekent ook “mensen”, maar na een exact getal is пять человек de normale vorm.
Getallen als cijfers veranderen de grammatica niet
Of je 5 книг of пять книг schrijft, de naamwoordsvorm blijft dezelfde. Cijfers komen veel voor in openingstijden, prijzen en praktische berichten; spreek bij het lezen toch het volledige Russische telwoord uit.
Kloktijd en leeftijd hebben vaste formuleringen
Voor hele uren hoor je один час, два часа, пять часов. Bij leeftijd gebruikt het Russisch niet een directe kopie van ik ben achttien, maar Мне восемнадцать лет. Мне betekent hier letterlijk “aan mij”. Deze constructie kun je voorlopig als een vast geheel leren.
Verder dan de basis: gevorderd gebruik
De basisregels hierboven zijn voldoende om op A1-niveau correcte aantallen te maken. De volgende punten hoef je nog niet actief te beheersen, maar ze verklaren vormen die je al vroeg in echte teksten kunt tegenkomen.
Andere naamvallen veranderen de hele telgroep
Na een voorzetsel of in een andere zinsfunctie kunnen zowel het telwoord als het zelfstandig naamwoord verbogen worden. Verbuigen betekent dat een woord een andere uitgang krijgt om zijn functie te tonen:
- с двумя друзьями — met twee vrienden
- о трёх книгах — over drie boeken
- между пятью домами — tussen vijf huizen
Hier zie je niet langer simpelweg два дома of пять домов. Behandel de A1-regel daarom als het patroon voor de basisvorm, niet als een regel die overal onveranderd blijft.
Levende personen en dieren als lijdend voorwerp
Bij bezielde woorden — vooral mensen en dieren — krijgt een lijdend voorwerp vaak een vorm die op de genitief lijkt:
- Я вижу одного студента. — Ik zie één student.
- Я вижу двух студентов. — Ik zie twee studenten.
Vergelijk dat met het onderwerp Два студента здесь (Twee studenten zijn hier). Dit verschil hoort bij de Russische accusatief (de naamval van het lijdend voorwerp) en kan beter worden uitgediept wanneer je de naamvallen leert.
Один betekent niet altijd letterlijk “één”
Afhankelijk van de context kan один ook “alleen”, “de enige” of “een zekere” betekenen:
- Он живёт один. — Hij woont alleen.
- Однажды... — Op een dag / eens...
De meervoudsvorm одни wordt onder meer gebruikt bij zelfstandige naamwoorden die alleen in het meervoud voorkomen: одни ножницы (één schaar). Ook kan одни de betekenis “alleen maar” krijgen, zoals in одни проблемы (alleen maar problemen). Dit zijn uitbreidingen van het kernpatroon, geen nieuwe telwoorden.
Bijvoeglijke naamwoorden maken het patroon ingewikkelder
In combinaties als “twee nieuwe huizen” veranderen ook de bijvoeglijke naamwoorden. Je ziet bijvoorbeeld два новых дома, maar bij vrouwelijke woorden is две новые книги in de basisvorm gebruikelijk. Dat verschil is subtieler dan alleen de regel voor het zelfstandig naamwoord. Leer eerst de vaste combinaties met één zelfstandig naamwoord en behandel de volledige bijvoeglijke verbuiging later apart.
Oefentips
- Leer in drietallen. Maak per nieuw zelfstandig naamwoord een rij als один дом — два дома — пять домов of одна книга — две книги — пять книг. Zo oefen je geslacht én naamwoordsvorm tegelijk.
- Tel echte voorwerpen. Kijk om je heen en benoem één, twee en vijf exemplaren: одно окно, два окна, пять окон. Juist de sprongen 1 → 2 → 5 zijn nuttiger dan alleen van 1 tot 20 opzeggen.
- Oefen 11-14 apart. Maak kaartjes met paren als один студент — одиннадцать студентов en две книги — двенадцать книг. Daarmee voorkom je dat het begin van het langere telwoord je op het verkeerde been zet.
Verwante onderwerpen
- Volgende stap: Getallen 20-1000+ — pas dezelfde kernpatronen toe op tientallen, honderdtallen en samengestelde getallen.
- Praktische toepassing: Tijdsuitdrukkingen — gebruik getallen bij kloktijden, dagen en andere tijdsaanduidingen.
- Latere uitbreiding: Rangtelwoorden — leer vormen als первый, второй en третий voor “eerste”, “tweede” en “derde”.