Tijduitdrukkingen in het Russisch

In het kort

Vraag Который час? als je wilt weten hoe laat het is, en Во сколько? als je vraagt hoe laat iets gebeurt. Voor een tijdstip gebruik je meestal в: в семь часов (om zeven uur), в понедельник (op maandag) en в январе (in januari). Bij terugkerende weekdagen staat vaak по met een meervoudsvorm: по понедельникам (op maandagen/elke maandag); dagdelen en seizoenen hebben meestal geen voorzetsel: утром, весной.

Overzicht

Tijdsaanduidingen kom je vanaf A1 voortdurend tegen: bij afspraken, openingstijden, een reisplan of een gesprek over je week. De Nederlandse woorden om, op en in hebben daarbij geen vaste één-op-éénvertaling. Het Russisch gebruikt vaak в, maar de vorm van het woord erna hangt af van het soort tijdsaanduiding. Soms staat er juist helemaal geen voorzetsel.

Dat komt doordat het Russisch naamvallen heeft: een naamval is een verandering van de woordvorm die laat zien welke functie het woord in de zin heeft. Na в staat bij een kloktijd of weekdag meestal de accusatief (de vierde naamval, hier gebruikt voor een afgebakend tijdstip), maar bij een maand staat de prepositief (de vorm die onder meer na bepaalde voorzetsels voorkomt). Bij seizoenen en dagdelen wordt meestal de instrumentalis gebruikt (een naamvalsvorm die hier aangeeft wanneer iets gebeurt).

Voor een beginner is de praktischste aanpak daarom niet om één Nederlandse voorzetselregel te zoeken, maar om complete blokjes te leren: в семь часов, во вторник, в январе, зимой. De vaste patronen hieronder maken duidelijk hoe die blokjes zijn opgebouwd.

Hoe werkt het?

Vragen naar de tijd

Er zijn twee basisvragen die in het Nederlands allebei met hoe laat kunnen worden vertaald, maar in het Russisch niet uitwisselbaar zijn.

Vraag	Betekenis en gebruik	Mogelijk antwoord
Который час?	Hoe laat is het nu? Letterlijk ongeveer: welk uur is het?	Сейчас три часа.
Сколько сейчас времени?	Hoe laat is het nu? Een veelgebruikte neutrale variant.	Сейчас половина четвёртого.
Во сколько?	Hoe laat gebeurt iets?	В семь часов.
Во сколько начинается фильм?	Hoe laat begint de film?	В восемь.

во is hier de vorm van в die de uitspraak vóór сколько gemakkelijker maakt. Onthoud во сколько als één vaste vraagcombinatie. Zeg dus niet в сколько.

Hele uren zeggen

Na een getal verandert час volgens het gewone Russische getallenpatroon. Dit sluit aan op de getallen van 1 tot en met 20.

Getal	Vorm bij het zeggen van de tijd	Nederlands
1	Сейчас час.	Het is één uur.
2, 3, 4	Сейчас два / три / четыре часа.	Het is twee / drie / vier uur.
5–20	Сейчас пять / десять / двадцать часов.	Het is vijf / tien / twintig uur.
21	Сейчас двадцать один час.	Het is eenentwintig uur.

Bij час staat geen один als je eenvoudig “het is één uur” zegt: Сейчас час is de normale vorm. In een formeel tijdschema kan один час wel voorkomen.

Voor het tijdstip waarop iets gebeurt, zet je в voor de kloktijd:

• в час — om één uur;
• в два часа — om twee uur;
• в пять часов — om vijf uur;
• в семь часов вечера — om zeven uur 's avonds.

Grammaticaal staat de tijdsaanduiding hier in de accusatief. Bij levenloze mannelijke woorden ziet die vorm er vaak hetzelfde uit als de basisvorm; daarom zie je bij час geen opvallende uitgang. In een gesprek waarin duidelijk is dat het om een kloktijd gaat, laat men час/часа/часов vaak weg: Встречаемся в семь betekent “We spreken om zeven uur af.”

Let op het verschil tussen een tijdstip en een duur:

• Я работаю в два часа. — Ik werk om twee uur. Het gaat om een tijdstip.
• Я работаю два часа. — Ik werk twee uur lang. Zonder в gaat het om een duur.

Weekdagen: в voor één gelegenheid

Weekdagen worden in het Russisch met een kleine letter geschreven. Voor een bepaalde maandag, dinsdag enzovoort gebruik je в plus de accusatief.

Weekdag	Met “op”	Nederlands
понедельник	в понедельник	op maandag
вторник	во вторник	op dinsdag
среда	в среду	op woensdag
четверг	в четверг	op donderdag
пятница	в пятницу	op vrijdag
суббота	в субботу	op zaterdag
воскресенье	в воскресенье	op zondag

Voor вторник gebruikt men normaal во вторник, omdat de opeenvolging van medeklinkers met во makkelijker uit te spreken is. Bij de vrouwelijke woorden среда, пятница en суббота is de accusatief zichtbaar aan -у/-ю. Dat is anders dan in het Nederlands: niet alleen het voorzetsel, maar ook het woord zelf verandert.

Een los в понедельник kan afhankelijk van de context “maandag”, “op maandag” of “aanstaande maandag” betekenen. Wil je preciezer zijn, dan kun je zeggen:

• в этот понедельник — deze/aanstaande maandag;
• в прошлую пятницу — afgelopen vrijdag;
• в следующую субботу — volgende zaterdag.

Ook de aanwijzende en beschrijvende woorden krijgen daarbij de accusatiefvorm.

Terugkerende dagen: по + datief meervoud

Voor een gewoonte of een regelmatig schema is по met de datief in het meervoud gebruikelijk. De datief is de naamval die vaak een uitgang op -ам/-ям heeft. Het meervoud maakt duidelijk dat het niet om één maandag gaat, maar om een reeks maandagen.

Een bepaalde dag	Regelmatig of herhaald
в понедельник — op maandag	по понедельникам — elke maandag / op maandagen
во вторник — op dinsdag	по вторникам — elke dinsdag / op dinsdagen
в пятницу — op vrijdag	по пятницам — elke vrijdag / op vrijdagen
в выходные — in het weekend	по выходным — in de weekenden / elk weekend

Vergelijk Урок будет в среду (de les is woensdag) met Уроки бывают по средам (er zijn elke woensdag lessen). In gewone taal kan в понедельники eveneens een herhaling uitdrukken, maar по понедельникам zet het regelmatige karakter extra duidelijk neer.

Maanden: в + prepositief

Bij maanden betekent в “in”, maar nu volgt de prepositief. De meeste maandnamen eindigen daardoor op -е.

Maand	Tijdsaanduiding	Maand	Tijdsaanduiding
январь	в январе	июль	в июле
февраль	в феврале	август	в августе
март	в марте	сентябрь	в сентябре
апрель	в апреле	октябрь	в октябре
май	в мае	ноябрь	в ноябре
июнь	в июне	декабрь	в декабре

Zoals weekdagen krijgen ook maanden in het Russisch een kleine letter. De Nederlandse schrijfwijze helpt hier dus wel, maar de Russische uitgang moet je erbij leren. Zeg bijvoorbeeld Январь холодный als januari het onderwerp is, maar В январе холодно voor “in januari is het koud”.

Seizoenen en dagdelen zonder voorzetsel

Voor de vier seizoenen gebruikt het Russisch normaal geen в. Het woord staat in de instrumentalis:

Basisvorm	Tijdsvorm	Nederlands
зима	зимой	in de winter
весна	весной	in het voorjaar / de lente
лето	летом	in de zomer
осень	осенью	in de herfst

Hetzelfde patroon zie je bij de belangrijkste dagdelen:

Russisch	Nederlands
утром	's morgens / in de ochtend
днём	overdag / 's middags
вечером	's avonds
ночью	's nachts

Je kunt er een dagwoord voor zetten: сегодня утром (vanochtend), завтра вечером (morgenavond), вчера ночью (gisteravond laat/gisternacht). Bij exacte grenzen bestaan wel combinaties met в, zoals в полдень (om twaalf uur 's middags) en в полночь (om middernacht).

Voorbeelden in context

Russisch	Nederlands	Toelichting
Который час? — Сейчас три часа.	Hoe laat is het? — Het is nu drie uur.	Vraag en antwoord over de huidige tijd.
Во сколько начинается концерт? — В семь часов.	Hoe laat begint het concert? — Om zeven uur.	Tijdstip van een gebeurtenis.
Давай встретимся в час.	Laten we om één uur afspreken.	Na в zeg je час, niet один час.
Поезд отправляется в восемь утра.	De trein vertrekt om acht uur 's morgens.	часов kan weg als de context duidelijk is.
Я работаю два часа.	Ik werk twee uur lang.	Duur zonder в.
В понедельник у меня экзамен.	Maandag heb ik een examen.	Eén bepaalde maandag.
Во вторник музей закрыт.	Op dinsdag is het museum gesloten.	De vaste combinatie is во вторник.
По пятницам мы ужинаем вместе.	Op vrijdag eten we altijd samen.	по onderstreept de herhaling.
Она не работает по выходным.	Ze werkt niet in het weekend.	Een regelmatig patroon in meerdere weekenden.
В январе здесь часто идёт снег.	In januari sneeuwt het hier vaak.	Maand: в plus prepositief.
Мы едем в Россию в августе.	We gaan in augustus naar Rusland.	август wordt августе.
Весной дни становятся длиннее.	In het voorjaar worden de dagen langer.	Seizoen zonder voorzetsel.
Летом кафе открыто до десяти.	In de zomer is het café tot tien uur open.	летом is de tijdsvorm van лето.
Я позвоню тебе завтра вечером.	Ik bel je morgenavond.	Dagwoord plus dagdeel.
Самолёт прилетает в полночь.	Het vliegtuig komt om middernacht aan.	в wordt wel gebruikt bij полночь.

Veelgemaakte fouten

Который час? en Во сколько? verwisselen

• Niet goed: Во сколько? als je alleen wilt vragen hoe laat het nu is.
• Goed: Который час? of Сколько сейчас времени?
• Waarom: Во сколько? vraagt naar het tijdstip van een gebeurtenis. Voeg zo nodig een werkwoord toe: Во сколько начинается урок?

Het voorzetsel в vergeten bij een tijdstip

• Niet goed: Встреча семь часов.
• Goed: Встреча в семь часов.
• Waarom: Een kloktijd waarop iets gebeurt, krijgt в. Zonder в kan een getal plus час een duur aanduiden: семь часов is “zeven uur lang” of “zeven uren”.

De basisvorm van een vrouwelijke weekdag gebruiken

• Niet goed: в среда, в пятница
• Goed: в среду, в пятницу
• Waarom: Na в staat een weekdag hier in de accusatief. Vrouwelijke woorden op -а/-я veranderen naar -у/-ю.

в gebruiken bij ieder soort tijdwoord

• Niet goed: в весной, в утром
• Goed: весной, утром
• Waarom: Seizoenen en gewone dagdelen staan meestal zonder voorzetsel in de instrumentalis. Leer deze vormen als complete tijdsaanduidingen.

Eén dag en een gewoonte niet onderscheiden

• Minder duidelijk voor een gewoonte: Я хожу в бассейн в понедельник.
• Duidelijk voor een gewoonte: Я хожу в бассейн по понедельникам.
• Waarom: в понедельник verwijst doorgaans naar één maandag; по понедельникам betekent elke maandag of op maandagen.

Hoofdletters uit het Nederlands overnemen

• Niet goed: в Январе, в Понедельник
• Goed: в январе, в понедельник
• Waarom: Russische namen van maanden, weekdagen en seizoenen krijgen normaal een kleine letter, net als in het Nederlands. Een hoofdletter hoort alleen aan het begin van een zin of in een eigennaam.

Gebruik en nuance

In roosters, aankondigingen en het openbaar vervoer wordt de 24-uursnotatie vaak uitgesproken: в семнадцать часов is “om 17.00 uur”. In een alledaags gesprek zegt men eerder в пять часов als uit de situatie al blijkt dat het om de namiddag gaat. Om twijfel te vermijden voeg je утра, дня, вечера of ночи toe: в семь утра, в два часа дня, в девять вечера, в час ночи. Deze woorden staan na het uur in de genitief (de naamval die hier een nadere bepaling vormt).

Сейчас betekent “nu” en staat zonder voorzetsel. Сегодня, завтра en вчера betekenen “vandaag”, “morgen” en “gisteren”; ook zij hebben geen в nodig. Combinaties als сегодня вечером en завтра утром zijn veel natuurlijker dan een letterlijke nabootsing van het Nederlandse in de avond of in de ochtend.

Bij een periode die als kalenderblok wordt gezien, komen andere voorzetsels voor. Zo betekent на этой неделе “deze week” en в этом году “dit jaar”. Probeer dus niet vanuit het Nederlandse woord in te raden welk Russisch voorzetsel nodig is. De zelfstandig gebruikte combinaties на неделе en в году horen elk bij hun eigen patroon.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

De volgende klokvormen hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze snel horen. Naast de eenvoudige digitale manier — три часа десять минут (3.10 uur) — heeft het Russisch een traditionele spreektaalmanier die vooruitkijkt naar het komende uur.

Tijd	Veelgebruikte Russische vorm	Letterlijke gedachte
3.10	десять минут четвёртого	tien minuten van het vierde uur
3.15	четверть четвёртого	een kwart van het vierde uur
3.30	половина четвёртого	de helft van het vierde uur
3.50	без десяти четыре	vier uur min tien

Voor een Nederlandstalige is vooral половина четвёртого verraderlijk. Het lijkt qua logica op het Nederlandse half vier en betekent inderdaad 3.30 uur, maar het rangtelwoord staat in de genitief: четвёртого. Bij afspraken met zo'n vorm staat opnieuw в: в половине четвёртого (om half vier). De vorm van половина verandert dan naar половине.

Ook bij weekdagen bestaan subtiele alternatieven. По понедельникам presenteert iets als een patroon; каждый понедельник (“elke maandag”) is nadrukkelijker en krijgt na каждый de enkelvoudsvorm. В понедельники komt eveneens voor voor herhaalde maandagen, vooral wanneer men die dagen tegenover andere dagen zet. Voor een leerling blijft по + datief meervoud de veiligste standaard voor een routine.

Voor begin- en eindpunten en voor afstanden in de tijd gebruikt het Russisch nog andere constructies, zoals с утра до вечера (van 's morgens tot 's avonds), через час (over een uur) en перед встречей (vóór de afspraak). Die horen bij de gevorderde tijduitdrukkingen; daar veranderen zowel het voorzetsel als de naamval volgens de bedoelde relatie.

Oefentips

1. Maak drie persoonlijke rijtjes. Schrijf drie afspraken met в + kloktijd, drie eenmalige plannen met в/во + weekdag en drie gewoonten met по + weekdag in het meervoud. Zo oefen je betekenis en vorm tegelijk.
2. Leer tijdwoorden als vaste blokjes. Zet op één kaart январь — в январе, весна — весной en понедельник — в понедельник — по понедельникам. Alleen losse woorden uit het hoofd leren helpt minder goed bij de naamvallen.
3. Zeg je dag hardop. Beantwoord achter elkaar Который час?, Во сколько ты работаешь? en Что ты делаешь по вечерам? Begin met hele uren; voeg pas later kwartieren en halve uren toe.

Verwante onderwerpen

• Voorkennis: Getallen 1–20 — nodig voor два часа, пять часов en andere kloktijden.
• Volgende stap: Gevorderde tijduitdrukkingen — over onder meer через час, за неделю, с утра до вечера en перед встречей.