Meervoudsvorming in het Italiaans

In het kort

Bij de meeste Italiaanse zelfstandige naamwoorden (woorden voor mensen, dieren, dingen, plaatsen of begrippen) verandert in het meervoud de laatste klinker: libro → libri, casa → case en studente → studenti. Anders dan in het Nederlands voeg je dus meestal niet -en of -s toe. Leer het lidwoord en het meervoud meteen bij elk nieuw woord, want geslacht en spelling bepalen samen de juiste vorm.

Overzicht

De Italiaanse meervoudsvorming hoort bij de basis van niveau A1. Zodra je over twee koffers, meerdere vrienden of een paar huizen wilt spreken, heb je haar nodig. De drie hoofdpatronen zijn overzichtelijk: woorden op -o krijgen vaak -i, woorden op -a vaak -e en woorden op -e meestal -i. Zo worden il gatto en la strada respectievelijk i gatti en le strade.

Toch is alleen naar de laatste letter kijken niet genoeg. Een Italiaans zelfstandig naamwoord heeft een grammaticaal geslacht: mannelijk of vrouwelijk. Dat is een taalkundige indeling en zegt bij dingen niets over een werkelijk geslacht. Het geslacht bepaalt onder meer het lidwoord (een woord als il, la of le) en kan ook de meervoudsuitgang bepalen. Daarom is la mano → le mani, hoewel mano op -o eindigt.

Voor Nederlandstaligen vraagt vooral de manier van leren een omschakeling. In het Nederlands kun je vaak één losse vorm onthouden en later -en of -s proberen. In het Italiaans is een pakketje handiger: la notte — le notti, inclusief lidwoorden. Daarmee leer je tegelijk geslacht, getal en een eventueel afwijkend patroon.

Zo werkt het

De drie basispatronen

Begin met deze regels. Ze dekken een groot deel van de alledaagse woordenschat.

Gebruikelijk enkelvoud	Gebruikelijk meervoud	Typisch geslacht	Voorbeeld
-o	-i	mannelijk	il libro → i libri
-a	-e	vrouwelijk	la casa → le case
-e	-i	mannelijk of vrouwelijk	il cane → i cani; la notte → le notti

De pijl toont niet alleen een verandering in het zelfstandig naamwoord. Ook het bepaalde lidwoord verandert:

Enkelvoud	Meervoud	Nederlands
il ragazzo	i ragazzi	de jongen — de jongens
lo zaino	gli zaini	de rugzak — de rugzakken
l’albero	gli alberi	de boom — de bomen
la finestra	le finestre	het raam — de ramen
l’isola	le isole	het eiland — de eilanden

Bij mannelijke woorden kan het meervoudige lidwoord dus i of gli zijn. Vrouwelijke woorden krijgen in het meervoud le. Het lidwoord l’ bestaat niet als meervoudsvorm: l’amico → gli amici, maar l’amica → le amiche.

Mannelijke woorden op -o

Een regelmatig mannelijk woord op -o vervangt die uitgang door -i:

• il tavolo → i tavoli — de tafel, de tafels
• il treno → i treni — de trein, de treinen
• il mercato → i mercati — de markt, de markten
• il bambino → i bambini — het kind/de jongen, de kinderen/jongens

Verdubbelde medeklinkers blijven staan: il cappello → i cappelli en il piatto → i piatti. De uitgang verandert, maar de stam van het woord blijft herkenbaar.

Vrouwelijke woorden op -a

Bij regelmatige vrouwelijke woorden verandert -a in -e:

• la camera → le camere — de kamer, de kamers
• la domanda → le domande — de vraag, de vragen
• la settimana → le settimane — de week, de weken
• la sorella → le sorelle — de zus, de zussen

Verwar deze -e niet met de enkelvoudsuitgang van woorden als notte. In case is -e de meervoudsuitgang van casa; in notte hoort de -e bij het enkelvoud en wordt het meervoud notti.

Woorden op -e

Woorden op -e kunnen mannelijk óf vrouwelijk zijn. Voor het meervoud maakt dat meestal niet uit: -e wordt -i. Voor het lidwoord maakt het juist wel uit.

Enkelvoud	Geslacht	Meervoud	Nederlands
il ristorante	mannelijk	i ristoranti	het restaurant — de restaurants
lo studente	mannelijk	gli studenti	de student — de studenten
la lezione	vrouwelijk	le lezioni	de les — de lessen
la chiave	vrouwelijk	le chiavi	de sleutel — de sleutels
l’informazione	vrouwelijk	le informazioni	de informatie — de gegevens/inlichtingen

De Nederlandse vertaling verraadt het Italiaanse geslacht niet. Leer daarom niet alleen chiave, maar la chiave → le chiavi.

Spelling bij -ca en -ga

Bij vrouwelijke woorden op -ca en -ga wordt de uitgang doorgaans -che en -ghe. De h zorgt ervoor dat c en g hard blijven klinken voor de e:

Enkelvoud	Meervoud	Nederlands
l’amica	le amiche	de vriendin — de vriendinnen
la tasca	le tasche	de zak — de zakken
la bottega	le botteghe	de winkel/werkplaats — de winkels/werkplaatsen
la collega	le colleghe	de vrouwelijke collega — de vrouwelijke collega’s

De h is dus geen versiering. Amice zou door de Italiaanse spellingregels een andere c-klank oproepen dan amiche.

Spelling bij -co en -go

Mannelijke woorden op -co en -go zijn minder goed met één vaste regel te voorspellen. Sommige bewaren de harde klank met -chi of -ghi:

• il parco → i parchi
• il lago → i laghi
• l’albergo → gli alberghi
• il fuoco → i fuochi

Andere krijgen -ci of -gi:

• l’amico → gli amici
• il medico → i medici
• il greco → i greci
• lo psicologo → gli psicologi

De plaats van de klemtoon geeft soms een aanwijzing, maar er zijn genoeg uitzonderingen om die aanwijzing niet als beginnersregel te gebruiken. De veiligste aanpak is de veelvoorkomende vormen als paar te leren en bij een nieuw woord een woordenboek te raadplegen.

Woorden op -io

Bij veel mannelijke woorden op -io verdwijnt de onbeklemtoonde o en blijft in de spelling één i over: il negozio → i negozi, il viaggio → i viaggi en il figlio → i figli. Als de i beklemtoond is, blijven er twee i’s staan, zoals in lo zio → gli zii.

Je hoeft dus niet automatisch een extra i achter de hele stam te zetten. De gewone vorm is negozi, niet negozii.

Onveranderlijke zelfstandige naamwoorden

Een onveranderlijk woord heeft in enkelvoud en meervoud dezelfde vorm. Het lidwoord, een getal of de rest van de zin maakt duidelijk om hoeveel het gaat. Belangrijke groepen zijn:

• woorden met een beklemtoonde eindklinker: la città → le città, il caffè → i caffè;
• veel verkortingen: la foto → le foto (fotografia), l’auto → le auto (automobile);
• woorden die op een medeklinker eindigen, vaak leenwoorden: il film → i film, il computer → i computer, lo sport → gli sport;
• enkele woorden op -i: la crisi → le crisi, l’analisi → le analisi;
• enkele andere vaste vormen: il cinema → i cinema.

In het Nederlands verandert foto wel in foto’s. Laat die Nederlandse gewoonte niet doorwerken in het Italiaans: due foto, zonder toegevoegde uitgang.

Veelvoorkomende afwijkingen

Sommige alledaagse woorden passen niet in het eenvoudige schema. Leer ze als volledige combinaties.

Enkelvoud	Meervoud	Nederlands	Bijzonderheid
l’uomo	gli uomini	de man — de mannen	afwijkende stam
la mano	le mani	de hand — de handen	vrouwelijk woord op -o
il problema	i problemi	het probleem — de problemen	mannelijk woord op -a
il poeta	i poeti	de dichter — de dichters	mannelijk persoonswoord op -a
l’uovo	le uova	het ei — de eieren	mannelijk enkelvoud, vrouwelijk meervoud
il paio	le paia	het paar — de paren	mannelijk enkelvoud, vrouwelijk meervoud

Woorden op -ista hangen bij personen af van het bedoelde geslacht. In het enkelvoud kan de vorm gelijk zijn: il turista en la turista. Het meervoud onderscheidt ze: i turisti en le turiste.

Voorbeelden in context

Italiaans	Nederlands	Toelichting
Sul tavolo ci sono tre libri.	Op tafel liggen drie boeken.	Regelmatig mannelijk: libro → libri.
Le case del centro sono antiche.	De huizen in het centrum zijn oud.	Vrouwelijk: casa → case; ook antiche stemt overeen.
Gli studenti aspettano l’autobus.	De studenten wachten op de bus.	Studente eindigt op -e en wordt studenti.
Non trovo le chiavi della macchina.	Ik kan de autosleutels niet vinden.	Vrouwelijk op -e: chiave → chiavi.
Marta esce con due amiche.	Marta gaat uit met twee vriendinnen.	Amica → amiche bewaart de harde c-klank.
In questa strada ci sono tre banche.	In deze straat zijn drie banken.	Banca → banche.
I bambini giocano nei parchi.	De kinderen spelen in de parken.	Parco → parchi.
Abbiamo prenotato due alberghi economici.	We hebben twee goedkope hotels geboekt.	Albergo → alberghi; het bijvoeglijk naamwoord wordt ook meervoud.
I medici parlano con i pazienti.	De artsen praten met de patiënten.	Medico → medici, maar paziente → pazienti.
I miei amici abitano a Torino.	Mijn vrienden wonen in Turijn.	De juiste vorm is amici, niet amichi.
Le foto delle vacanze sono sul computer.	De vakantiefoto’s staan op de computer.	Zowel foto als computer blijft onveranderd.
Vorrei due caffè, per favore.	Ik wil graag twee koffie, alstublieft.	Caffè verandert niet na een getal.
Queste città hanno molti musei.	Deze steden hebben veel musea.	Città blijft gelijk; museo → musei.
Gli uomini sono già arrivati.	De mannen zijn al aangekomen.	Uomo → uomini is onregelmatig.
Le uova fresche sono nel frigorifero.	De verse eieren liggen in de koelkast.	Uovo → uova; lidwoord en bijvoeglijk naamwoord zijn vrouwelijk meervoud.

Veelgemaakte fouten

Een Nederlandse of andere vreemde uitgang toevoegen

• Niet goed: due libros / due libroen
• Wel goed: due libri
• Waarom: Bij een regelmatig Italiaans woord op -o vervang je de eindklinker door -i. Je plakt geen Nederlands -en en geen -s achter het enkelvoud.

Alleen het zelfstandig naamwoord meervoud maken

• Niet goed: il libri nuovi
• Wel goed: i libri nuovi
• Waarom: Binnen de woordgroep moeten ook het lidwoord en vaak het bijvoeglijk naamwoord (een woord dat een eigenschap uitdrukt) met het meervoud overeenstemmen.

Bij woorden op -e het geslacht raden

• Niet goed: i chiavi
• Wel goed: le chiavi
• Waarom: Chiave is vrouwelijk. De uitgang -e zegt op zichzelf niet of een woord mannelijk of vrouwelijk is.

De h weglaten of op de verkeerde plek toevoegen

• Niet goed: le amice, gli amichi
• Wel goed: le amiche, gli amici
• Waarom: Amica bewaart de harde klank met -che, maar het mannelijke amico heeft het gevestigde meervoud amici. Pas een spellingregel dus niet blind op alle vergelijkbare woorden toe.

Onveranderlijke woorden toch aanpassen

• Niet goed: le fote, i bars, le cittadi
• Wel goed: le foto, i bar, le città
• Waarom: Deze woorden blijven gelijk. Het meervoud blijkt uit le, i, een getal of de context.

Een onregelmatige vorm zelf afleiden

• Niet goed: gli uomi; i uovi
• Wel goed: gli uomini; le uova
• Waarom: Deze zeer gewone woorden hebben een eigen vorm, en bij uova verandert bovendien het grammaticale geslacht.

Gebruiksnotities

Een Italiaans meervoud staat zelden helemaal alleen. Woorden die erbij horen, vertonen vaak overeenstemming: hun vorm past zich aan geslacht en aantal aan. Vergelijk la macchina rossa met le macchine rosse en il libro nuovo met i libri nuovi. Ook de persoonsvorm van het werkwoord volgt een meervoudig onderwerp: Il turista arriva maar I turisti arrivano.

Na een getal vanaf twee staat het zelfstandig naamwoord normaal in het meervoud: due sorelle, cinque treni, cento persone. Bij een onveranderlijk woord zie je geen verandering: due film, tre città. Anders dan het Nederlands gebruikt Italiaans geen apostrof om zo’n meervoud te markeren.

Enkelvoud en meervoud vallen niet altijd één op één samen met Nederlands gebruik. I capelli is grammaticaal meervoud, maar wordt vaak vertaald met het enkelvoud “het haar”: Ha i capelli lunghi betekent “Hij/Zij heeft lang haar.” Ook le vacanze is vaak “de vakantie”. Vorm het Italiaanse getal daarom volgens Italiaans gebruik, niet volgens het getal van de meest voor de hand liggende Nederlandse vertaling.

Voor een groep met alleen vrouwen gebruik je de vrouwelijke vorm: le amiche italiane. Een groep met mannen, of traditioneel een gemengde groep, krijgt doorgaans het mannelijke meervoud: gli amici italiani. In hedendaags taalgebruik zoeken sommige sprekers in bepaalde contexten naar inclusievere formuleringen, bijvoorbeeld door beide groepen expliciet te noemen. Dat verandert de gewone grammaticale uitgangen van de afzonderlijke woorden niet.

Verder dan de basis

Dit gedeelte hoef je op A1 nog niet uit het hoofd te kennen. Het helpt wel bij het lezen van authentieke teksten en verklaart waarom een woordenboek soms meer dan één meervoud geeft.

-cia en -gia

Bij onbeklemtoonde uitgangen -cia en -gia hangt het behoud van de i meestal af van de letter ervoor. Na een klinker blijft de i doorgaans staan: camicia → camicie en valigia → valigie. Na een medeklinker verdwijnt zij meestal: arancia → arance en spiaggia → spiagge. Is de i beklemtoond, dan blijft zij behouden, zoals in farmacia → farmacie.

De i kan in deze vormen nauwelijks hoorbaar zijn; de spelling moet je dus bewust leren. Bij twijfel is opzoeken betrouwbaarder dan uitsluitend op het gehoor afgaan.

Mannelijk enkelvoud en vrouwelijk meervoud op -a

Een kleine oude woordgroep heeft een mannelijk enkelvoud en een vrouwelijk meervoud. Lichaamsdelen zijn bekende voorbeelden:

Enkelvoud	Gewoon meervoud	Nederlands
il braccio	le braccia	de arm — de armen
il dito	le dita	de vinger — de vingers
il ginocchio	le ginocchia	de knie — de knieën
il labbro	le labbra	de lip — de lippen

Alle woorden eromheen volgen het vrouwelijke meervoud: le dita fredde, “de koude vingers”. Dat is een echte grammaticale wisseling, niet alleen een aparte uitgang.

Twee meervouden met een betekenisverschil

Enkele woorden hebben naast een meervoud op -i ook een meervoud op -a. De keuze kan de betekenis veranderen:

• il braccio → le braccia voor menselijke armen, maar i bracci voor armen van bijvoorbeeld een machine of een waterloop;
• il muro → i muri voor afzonderlijke muren, maar le mura voor een ommuring, zoals stadsmuren;
• l’osso → le ossa voor botten als skelet of geheel, maar gli ossi vaker voor afzonderlijke botten, bijvoorbeeld dierenbotten.

Dit zijn woordenschatverschillen die je het best in een zin leert. De eenvoudige A1-regel blijft voor nieuwe, regelmatige woorden het juiste vertrekpunt.

Woorden die vooral in het meervoud voorkomen

Sommige Italiaanse woorden worden gewoonlijk in het meervoud gebruikt. Le forbici betekent “de schaar” en i pantaloni vaak “de broek”. Een Nederlandse vertaling in het enkelvoud betekent dus niet dat de Italiaanse vorm ook enkelvoudig moet zijn. Je zegt bijvoorbeeld Queste forbici sono nuove — “Deze schaar is nieuw.”

Oefentips

1. Leer in drietallen. Noteer bij elk nieuw woord enkelvoud, meervoud en betekenis: la valigia — le valigie — de koffer(s). Zo oefen je de vorm én het lidwoord.
2. Sorteer op patroon. Maak aparte lijsten voor -o → -i, -a → -e, -e → -i en “onveranderlijk”. Zet afwijkingen zoals uomo → uomini op een klein, afzonderlijk kaartje.
3. Bouw hele woordgroepen om. Verander bijvoorbeeld la casa bianca è grande in le case bianche sono grandi. Dan oefen je niet alleen het zelfstandig naamwoord, maar ook de overeenstemming die je in echte zinnen nodig hebt.

Gerelateerde concepten

• Eerst leren: Geslacht van zelfstandige naamwoorden — kennis van mannelijk en vrouwelijk helpt je het juiste lidwoord en meervoud te kiezen.