Hoofdtelwoorden in het Frans

In het kort

De Franse hoofdtelwoorden van 0 tot 69 volgen grotendeels een tientallig patroon, maar vanaf 70 rekent het Frans anders: 70 = soixante-dix, 80 = quatre-vingts en 90 = quatre-vingt-dix. Leer vooral de getallen 0–20 en de tientallen uit het hoofd; daarna kun je bijna alle getallen tot 100 volgens vaste patronen opbouwen.

Overzicht

Hoofdtelwoorden geven een aantal of hoeveelheid aan: nul, één, twee, drie enzovoort. In het Frans heb je ze voortdurend nodig voor prijzen, leeftijden, adressen, telefoonnummers en aantallen. Dit onderwerp hoort bij niveau A1, maar enkele schrijf- en uitspraakregels blijven ook voor gevorderde leerders nuttig.

Voor Nederlandstaligen zijn zéro tot en met soixante-neuf meestal goed te overzien. Het belangrijkste verschil begint bij 70. Waar het Nederlands een apart woord heeft voor zeventig, gebruikt het standaard-Frans letterlijk een optelling: zestig-tien. Tachtig is opgebouwd als vier-twintigen en negentig als vier-twintig-tien. Je hoeft tijdens het spreken niet telkens bewust te rekenen; door de vormen als vaste gehelen te oefenen worden ze vanzelf herkenbaar.

Let ook op de volgorde. Het Nederlands zegt eenentwintig, met de eenheid vóór het tiental. Het Frans zegt vingt et un, dus eerst twintig en dan één. Vanaf 22 staat er geen et meer: vingt-deux, vingt-trois.

Hoe het werkt

Van 0 tot 20: de basis

Deze vormen kun je het best als losse woorden leren.

Getal	Frans	Getal	Frans
0	zéro	11	onze
1	un / une	12	douze
2	deux	13	treize
3	trois	14	quatorze
4	quatre	15	quinze
5	cinq	16	seize
6	six	17	dix-sept
7	sept	18	dix-huit
8	huit	19	dix-neuf
9	neuf	20	vingt
10	dix

Van 17 tot en met 19 zie je al het gewone bouwprincipe: dix-sept, dix-huit, dix-neuf. Dat komt overeen met tien plus zeven, acht of negen.

De tientallen tot 60

Getal	Frans	Voorbeeld
20	vingt	vingt-deux (22)
30	trente	trente-quatre (34)
40	quarante	quarante-six (46)
50	cinquante	cinquante-huit (58)
60	soixante	soixante-trois (63)

Voor 22–69 zet je eerst het tiental en daarna de eenheid: trente-deux, quarante-sept, cinquante-neuf. In de moderne aanbevolen spelling worden de delen met koppeltekens verbonden.

Bij getallen die op 1 eindigen, staat meestal et un:

• 21: vingt et un
• 31: trente et un
• 41: quarante et un
• 51: cinquante et un
• 61: soixante et un

In doorlopende tekst zie je zowel vingt et un als de hervormde spelling vingt-et-un. Beide zijn aanvaard. Binnen dit artikel gebruiken we de traditionele schrijfwijze zonder koppeltekens rond et, omdat die nog zeer gebruikelijk is.

De bijzondere patronen voor 70, 80 en 90

70–79: zestig plus tien

Soixante-dix is 60 + 10. Daarna loopt de reeks door met de woorden voor 11 tot en met 19.

Getal	Opbouw	Frans
70	60 + 10	soixante-dix
71	60 + 11	soixante et onze
72	60 + 12	soixante-douze
75	60 + 15	soixante-quinze
79	60 + 19	soixante-dix-neuf

Soixante et onze is een belangrijke uitzondering: 71 krijgt et, hoewel het niet op het cijfer 1 eindigt. Vanaf 72 verdwijnt et weer.

80–89: vier maal twintig

Quatre-vingts betekent historisch vier maal twintig. Als 80 precies het eind van het getal is, krijgt vingt een -s. Zodra er nog een getal volgt, verdwijnt die s.

Getal	Frans	Let op
80	quatre-vingts	eind-s
81	quatre-vingt-un	geen et, geen eind-s
82	quatre-vingt-deux	geen eind-s
88	quatre-vingt-huit	geen eind-s

Anders dan 21, 31 en 61 heeft 81 dus geen et: niet quatre-vingt et un, maar quatre-vingt-un.

90–99: tachtig plus tien

De negentig-reeks combineert quatre-vingt met 10–19:

Getal	Opbouw	Frans
90	80 + 10	quatre-vingt-dix
91	80 + 11	quatre-vingt-onze
92	80 + 12	quatre-vingt-douze
95	80 + 15	quatre-vingt-quinze
99	80 + 19	quatre-vingt-dix-neuf
100	—	cent

Ook 91 heeft geen et. Vergelijk soixante et onze (71) met quatre-vingt-onze (91).

Un of une bij een zelfstandig naamwoord

Een zelfstandig naamwoord is een woord voor een persoon, dier, ding of begrip. Het Franse woord voor één past zich aan het grammaticale geslacht van dat woord aan:

• un livre — één boek; livre is mannelijk
• une table — één tafel; table is vrouwelijk
• vingt et un livres — eenentwintig boeken
• vingt et une tables — eenentwintig tafels

Alleen het laatste deel verandert. Je zegt dus trente et une personnes, niet alsof het hele getal vrouwelijk moet worden gemaakt. Zonder genoemd vrouwelijk zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld bij rekenen of bij het opnoemen van getallen, gebruik je gewoon un.

Spelling in één oogopslag

De traditionele spelling gebruikt koppeltekens tussen delen onder 100, behalve rond et: dix-sept, vingt-deux, maar vingt et un. Volgens de officiële spellingaanbevelingen van 1990 mogen alle delen van een samengesteld getal met koppeltekens worden verbonden: vingt-et-un, soixante-et-onze. Beide systemen komen voor; wees binnen één tekst vooral consequent.

Cent krijgt alleen een s wanneer het vermenigvuldigd is én aan het einde staat: deux cents (200), maar deux cent un (201). Binnen de kernstof tot 100 schrijf je eenvoudig cent.

Voorbeelden in context

Frans	Nederlands	Toelichting
J’ai deux frères.	Ik heb twee broers.	Een eenvoudig aantal.
Elle a vingt et un ans.	Ze is eenentwintig jaar oud.	In het Frans heb je een leeftijd: avoir … ans.
Il y a trente et une personnes dans la salle.	Er zijn eenendertig mensen in de zaal.	Une past bij het vrouwelijke personne.
Le billet coûte quarante-deux euros.	Het kaartje kost tweeënveertig euro.	Eerst het tiental, dan de eenheid.
Nous sommes cinquante étudiants.	We zijn met vijftig studenten.	Een rond tiental.
Ma grand-mère a soixante-quinze ans.	Mijn oma is vijfenzeventig jaar oud.	75 wordt opgebouwd als 60 + 15.
La chambre numéro quatre-vingts est au fond.	Kamer nummer tachtig is achteraan.	Bij precies 80 heeft vingts een s.
Ce livre a quatre-vingt-un chapitres.	Dit boek heeft eenentachtig hoofdstukken.	Geen et en geen s in vingt.
Ils vendent quatre-vingt-dix billets.	Ze verkopen negentig kaartjes.	90 is 80 + 10.
Il reste quatre-vingt-dix-neuf places.	Er zijn nog negenennegentig plaatsen.	99 is 80 + 19.
Le total est de cent euros.	Het totaal is honderd euro.	100 is cent.
Zéro plus trois égale trois.	Nul plus drie is drie.	Gebruik van getallen bij rekenen.

Veelgemaakte fouten

De Nederlandse volgorde gebruiken

• Fout: un-vingt voor 21
• Goed: vingt et un
• Waarom: Frans noemt eerst het tiental en dan de eenheid. Het Nederlandse eenentwintig werkt juist andersom.

Et aan elk getal met één toevoegen

• Fout: quatre-vingt et un, quatre-vingt et onze
• Goed: quatre-vingt-un, quatre-vingt-onze
• Waarom: Et staat bij 21, 31, 41, 51 en 61, en uitzonderlijk bij 71. Niet bij 81 of 91.

De s van quatre-vingts altijd schrijven

• Fout: quatre-vingts-deux
• Goed: quatre-vingt-deux
• Waarom: Vingts krijgt alleen een s wanneer het vermenigvuldigde getal precies op vingt eindigt, zoals bij 80. Er volgt in 82 nog deux.

Un gebruiken vóór een vrouwelijk woord

• Fout: vingt et un pages
• Goed: vingt et une pages
• Waarom: Het laatste un wordt une vóór een vrouwelijk zelfstandig naamwoord, hier page.

Zeventig en negentig als losse tientallen behandelen

• Fout: septante of nonante zonder rekening te houden met de regio
• Goed in algemeen standaard-Frans: soixante-dix, quatre-vingt-dix
• Waarom: Septante en nonante zijn correct in bepaalde Franstalige gebieden, maar niet overal de gebruikelijke vorm. Leer voor brede verstaanbaarheid eerst de vormen met 60 en 80.

Gebruiksnotities

Bij telefoonnummers worden cijfers in Frankrijk vaak in groepjes van twee gelezen. Een nummerdeel als 75 hoor je dan als soixante-quinze, niet noodzakelijk als afzonderlijk sept, cinq. Bij codes, kamernummers en serienummers kunnen sprekers cijfers echter ook één voor één noemen. Luister dus naar de context.

De uitspraak verandert soms door de plaats in de woordgroep. Bij six en dix hoor je de slotmedeklinker duidelijk wanneer het getal los staat. Vóór een zelfstandig naamwoord dat met een medeklinker begint, blijft die vaak onuitgesproken: six personnes, dix livres. Vóór een klinker kan een verbindingsklank ontstaan, de liaison (het hoorbaar verbinden van twee woorden): six amis, dix euros. Voor een beginner is het belangrijker de getallen direct te herkennen dan elke uitspraakvariant meteen perfect te beheersen.

Voor jaartallen gebruikt het Frans doorgaans dezelfde getalopbouw: mille neuf cent quatre-vingt-dix voor 1990. Dat gaat verder dan 0–100, maar de onderdelen quatre-vingt-dix blijven exact hetzelfde.

Verder dan de basis

Dit hoef je op A1 nog niet allemaal actief te gebruiken, maar je zult het later tegenkomen. In België en Zwitserland is septante voor 70 heel gewoon. Nonante voor 90 is gebruikelijk in België en Zwitserland. Voor 80 bestaan regionale vormen zoals huitante, vooral in delen van Zwitserland; quatre-vingts blijft internationaal breed herkenbaar. Regionale vormen zijn dus geen fouten, maar ze horen bij een bepaald taalgebied.

Een hoofdtelwoord blijft normaal gesproken onveranderd: deux garçons, deux filles. De opvallende spellingsuitzonderingen zijn vooral vingt en cent wanneer ze vermenigvuldigd zijn en het getal afsluiten: quatre-vingts, deux cents. Zodra er nog een ander getal volgt, valt de s weg: quatre-vingt-trois, deux cent cinq.

Bij zeer grote getallen is million geen onveranderlijk telwoord maar een zelfstandig naamwoord. Daarom krijgt het een meervoud: deux millions. Dit contrasteert met mille, dat onveranderd blijft: deux mille. Deze regel ligt buiten de reeks tot 100, maar voorkomt dat je de regels voor vingt en cent ten onrechte op alle grotere getallen toepast.

Let ten slotte op het verschil tussen aantal en rangorde. Trois betekent drie en is een hoofdtelwoord; troisième betekent derde en is een rangtelwoord. Voor data, verdiepingen en volgordes heb je daarom vaak rangtelwoorden nodig, ook al herken je er een hoofdtelwoord in.

Oefentips

1. Leer in bouwstenen. Oefen eerst 0–20 en daarna vingt, trente, quarante, cinquante, soixante. Voeg pas vervolgens de reeksen 70–99 toe.
2. Zeg echte informatie hardop. Lees prijzen, leeftijden en huisnummers in het Frans. Wissel bewust af tussen 71, 81 en 91 om het gebruik van et te trainen.
3. Maak contrasterende kaartjes. Zet bijvoorbeeld quatre-vingts / quatre-vingt-un en un livre / une table naast elkaar. Zo leer je niet alleen de vorm, maar ook precies wanneer die verandert.

Verwante onderwerpen

• Volgende stap: Rangtelwoorden — leer vormen als premier, deuxième en troisième voor volgorde en rang.
• Toepassing: Tijd en datums — gebruik getallen voor kloktijden, dagen, maanden en jaartallen.