Getallen en tijd in het Grieks

Kort gezegd

De meeste Griekse hoofdtelwoorden veranderen niet, maar 1, 3 en 4 passen zich aan het grammaticale geslacht aan: ένας άντρας, μία γυναίκα, ένα παιδί; τρεις άντρες, maar τρία παιδιά. Voor kloktijden gebruik je Είναι...: Είναι τρεις η ώρα betekent ‘Het is drie uur’. Bij datums en terugkerende momenten zijn ook het lidwoord en soms een voorzetsel belangrijk.

Overzicht

Getallen heb je meteen nodig: om prijzen te begrijpen, een telefoonnummer te geven, een afspraak te maken en naar de tijd te vragen. Op A1-niveau leer je daarom de hoofdtelwoorden van nul tot honderd, enkele veelgebruikte rangtelwoorden, de klok en de namen van dagen, maanden en seizoenen.

Voor Nederlandstaligen zit de grootste verrassing niet in het tellen zelf. In het Nederlands blijft ‘drie’ altijd ‘drie’, maar in het Grieks hebben sommige getallen verschillende vormen. Dat komt doordat Griekse zelfstandige naamwoorden een grammaticaal geslacht hebben: mannelijk, vrouwelijk of onzijdig. Ook wordt tijd vaak met een lidwoord uitgedrukt waar het Nederlands dat niet doet: στις τρεις is letterlijk ongeveer ‘op de drie’, maar betekent gewoon ‘om drie uur’.

De basis is overzichtelijk. Leer eerst de getallen als losse bouwstenen en voeg daarna de vaste patronen voor kloktijd en kalender toe. Verderop staan ook details die je op A1 nog niet actief hoeft te beheersen.

Hoe het werkt

De hoofdtelwoorden van 0 tot 20

Een hoofdtelwoord geeft een hoeveelheid aan: nul, één, twee enzovoort. De accenten zijn belangrijk voor uitspraak en spelling.

Getal	Grieks	Getal	Grieks
0	μηδέν	11	έντεκα
1	ένας, μία/μια, ένα	12	δώδεκα
2	δύο	13	δεκατρία
3	τρεις, τρία	14	δεκατέσσερα
4	τέσσερις, τέσσερα	15	δεκαπέντε
5	πέντε	16	δεκαέξι
6	έξι	17	δεκαεπτά
7	επτά/εφτά	18	δεκαοκτώ
8	οκτώ/οχτώ	19	δεκαεννέα/δεκαεννιά
9	εννέα/εννιά	20	είκοσι
10	δέκα

De vormen met εφτά, οχτώ en εννιά zijn heel gewoon in de spreektaal. De alternatieven met επτά, οκτώ en εννέα komen eveneens voor en klinken vaak wat formeler, vooral in vaste of officiële contexten. Kies in het begin één reeks om actief te leren, maar herken beide.

Tientallen en 100

Getal	Grieks	Voorbeeld
20	είκοσι	είκοσι δύο — 22
30	τριάντα	τριάντα πέντε — 35
40	σαράντα	σαράντα οκτώ — 48
50	πενήντα	πενήντα ένα — 51
60	εξήντα	εξήντα τρία — 63
70	εβδομήντα	εβδομήντα τέσσερα — 74
80	ογδόντα	ογδόντα έξι — 86
90	ενενήντα	ενενήντα εννέα — 99
100	εκατό	εκατό ευρώ — 100 euro

Samengestelde getallen worden eenvoudig naast elkaar gezet, zonder Grieks woord voor ‘en’: είκοσι τρία is 23. Er komt ook geen koppelteken tussen. Bij 21, 23 en 24 past alleen het laatste deel zich zo nodig aan het zelfstandig naamwoord aan: είκοσι ένας φοιτητές, είκοσι μία μέρες, είκοσι ένα βιβλία.

De vormen van 1, 3 en 4

Een naamval is de vorm die een woord krijgt door zijn functie in de zin. Voor de basisvoorbeelden hieronder is vooral het grammaticale geslacht zichtbaar.

Getal	Mannelijk	Vrouwelijk	Onzijdig
1	ένας	μία/μια	ένα
2	δύο	δύο	δύο
3	τρεις	τρεις	τρία
4	τέσσερις	τέσσερις	τέσσερα

Daarom zeg je ένας καφές (één koffie), μία ώρα (één uur) en ένα λεπτό (één minuut). Bij drie en vier delen mannelijk en vrouwelijk dezelfde vorm: τρεις φίλοι, τρεις μέρες, maar τρία παιδιά. Δύο en de getallen vanaf vijf veranderen in deze gewone constructies niet.

In sommige zinsfuncties krijgt ‘één’ een andere naamvalsvorm, bijvoorbeeld Βλέπω έναν φίλο (‘Ik zie één vriend’). Έναν staat hier in de accusatief, de vorm die onder meer voor het lijdend voorwerp wordt gebruikt (wie of wat de handeling ondergaat). Dit sluit aan bij het Griekse naamvallensysteem.

Rangtelwoorden

Een rangtelwoord geeft een plaats in een volgorde aan: eerste, tweede, derde. Het gedraagt zich als een bijvoeglijk naamwoord en past zich dus aan het zelfstandig naamwoord aan.

Getal	Mannelijk	Vrouwelijk	Onzijdig
1e	πρώτος	πρώτη	πρώτο
2e	δεύτερος	δεύτερη	δεύτερο
3e	τρίτος	τρίτη	τρίτο
4e	τέταρτος	τέταρτη	τέταρτο
5e	πέμπτος	πέμπτη	πέμπτο
6e	έκτος	έκτη	έκτο
7e	έβδομος	έβδομη	έβδομο
8e	όγδοος	όγδοη	όγδοο
9e	ένατος	ένατη	ένατο
10e	δέκατος	δέκατη	δέκατο

Vergelijk ο πρώτος όροφος (‘de eerste verdieping’), η πρώτη μέρα (‘de eerste dag’) en το πρώτο μάθημα (‘de eerste les’). In datums is de eerste dag bijzonder: η πρώτη Μαΐου of in een volledige zin την πρώτη Μαΐου. Voor andere dagen gebruikt men doorgaans een hoofdtelwoord: στις δύο Μαΐου (‘op 2 mei’).

Vragen naar de tijd

De standaardvraag is Τι ώρα είναι; (‘Hoe laat is het?’). Het antwoord begint meestal met Είναι (‘het is’):

• Είναι μία η ώρα. — Het is één uur.
• Είναι δύο η ώρα. — Het is twee uur.
• Είναι τρεις η ώρα. — Het is drie uur.
• Είναι τέσσερις η ώρα. — Het is vier uur.

Ώρα is vrouwelijk. Daarom gebruik je μία, τρεις en τέσσερις, niet de onzijdige vormen. In alledaagse antwoorden wordt η ώρα vaak weggelaten: Είναι τρεις.

Voor minuten na het hele uur gebruik je και (‘en’); voor minuten vóór het volgende uur gebruik je παρά:

Grieks	Betekenis
Είναι τρεις και δέκα.	Het is tien over drie.
Είναι τρεις και τέταρτο.	Het is kwart over drie.
Είναι τρεις και μισή.	Het is halfvier, letterlijk ‘drie en een half’.
Είναι τέσσερις παρά τέταρτο.	Het is kwart voor vier.
Είναι τέσσερις παρά δέκα.	Het is tien voor vier.

Let vooral op και μισή. De Griekse klok noemt net als veel andere talen eerst het verstreken uur. Nederlands halfvier wordt dus τρεις και μισή, niet iets met ‘vier’. Μισή is vrouwelijk omdat het om een halve ώρα gaat.

Om te zeggen wanneer iets gebeurt, gebruik je στη μία bij één uur en στις bij de overige uren: στις δύο, στις τρεις, στις δέκα. Vraag met Τι ώρα; of Στις πόσες;: ‘Hoe laat?’

Dagen van de week

Grieks	Nederlands
Δευτέρα	maandag
Τρίτη	dinsdag
Τετάρτη	woensdag
Πέμπτη	donderdag
Παρασκευή	vrijdag
Σάββατο	zaterdag
Κυριακή	zondag

In verzorgd schrift krijgen de namen een hoofdletter. Voor één bepaalde dag hoor je vaak τη(ν): την Παρασκευή (‘op vrijdag’). Κάθε Παρασκευή betekent ‘elke vrijdag’, terwijl het meervoud een gewoonte kan aangeven: τις Παρασκευές (‘op vrijdagen’). Het Nederlands gebruikt alleen ‘op’; het Grieks kiest dus een andere constructie afhankelijk van de bedoeling.

Maanden en datums

Grieks	Nederlands	Grieks	Nederlands
Ιανουάριος	januari	Ιούλιος	juli
Φεβρουάριος	februari	Αύγουστος	augustus
Μάρτιος	maart	Σεπτέμβριος	september
Απρίλιος	april	Οκτώβριος	oktober
Μάιος	mei	Νοέμβριος	november
Ιούνιος	juni	Δεκέμβριος	december

Bij een datum staat de maand vaak in de genitief, een naamval die hier de relatie ‘van’ uitdrukt: δύο Μαΐου, letterlijk ‘twee van mei’. Vraag Τι ημερομηνία έχουμε σήμερα; (‘Welke datum is het vandaag?’) en antwoord bijvoorbeeld Σήμερα είναι δύο Μαΐου.

Een volledige cijferdatum wordt in Griekenland in de volgorde dag-maand-jaar geschreven: 2/5/2026 is 2 mei 2026, niet 5 februari. Dat sluit aan bij de gebruikelijke Nederlandse volgorde, maar niet bij de Amerikaanse.

Seizoenen

Grieks	Geslacht	Nederlands
η άνοιξη	vrouwelijk	de lente
το καλοκαίρι	onzijdig	de zomer
το φθινόπωρο	onzijdig	de herfst
ο χειμώνας	mannelijk	de winter

Voor ‘in de zomer/winter’ zijn το καλοκαίρι en τον χειμώνα heel gebruikelijk, zonder apart voorzetsel: Πηγαίνουμε στην Ελλάδα το καλοκαίρι. Voor lente en herfst hoor je vaak την άνοιξη en το φθινόπωρο.

Voorbeelden in context

Grieks	Nederlands	Opmerking
Έχω δύο βιβλία.	Ik heb twee boeken.	δύο verandert niet.
Στην τάξη είναι τρεις άντρες και τέσσερις γυναίκες.	In de klas zijn drie mannen en vier vrouwen.	Mannelijk en vrouwelijk gebruiken τρεις/τέσσερις.
Έχουμε τρία παιδιά.	We hebben drie kinderen.	παιδιά is onzijdig.
Θέλω έναν καφέ και μία πορτοκαλάδα.	Ik wil één koffie en één sinaasappeldrank.	έναν is accusatief; μία is vrouwelijk.
Το εισιτήριο κοστίζει είκοσι τέσσερα ευρώ.	Het kaartje kost vierentwintig euro.	ευρώ is onzijdig en onveranderlijk.
Μένω στον δεύτερο όροφο.	Ik woon op de tweede verdieping.	Het rangtelwoord krijgt hier een naamvalsvorm.
Σήμερα είναι πρώτη Μαΐου.	Vandaag is het 1 mei.	Voor de eerste dag gebruik je πρώτη.
Τα γενέθλιά μου είναι στις δώδεκα Ιουνίου.	Ik ben op 12 juni jarig.	De maand staat in de genitief.
Τι ώρα είναι; — Είναι τρεις η ώρα.	Hoe laat is het? — Het is drie uur.	ώρα is vrouwelijk.
Το μάθημα αρχίζει στις εννέα και τέταρτο.	De les begint om kwart over negen.	Tijdstip met στις.
Θα συναντηθούμε στη μία και μισή.	We spreken om half twee af.	Bij één uur: στη μία.
Είναι οκτώ παρά δέκα.	Het is tien voor acht.	παρά telt terug vanaf het volgende uur.
Δουλεύω από τη Δευτέρα μέχρι την Παρασκευή.	Ik werk van maandag tot en met vrijdag.	από ... μέχρι ... geeft een periode aan.
Πηγαίνουμε διακοπές τον Αύγουστο.	We gaan in augustus op vakantie.	De maand krijgt na de tijdsaanduiding een accusatiefvorm.
Τον χειμώνα νυχτώνει νωρίς.	In de winter wordt het vroeg donker.	Veelgebruikte seizoensaanduiding.

Veelgemaakte fouten

De onzijdige vorm overal gebruiken

• Onjuist: τρία άντρες
• Juist: τρεις άντρες
• Waarom: άντρες is mannelijk. Τρία hoort alleen bij onzijdige woorden; mannelijk en vrouwelijk krijgen τρεις.

‘Eén’ niet aanpassen

• Onjuist: ένα ώρα
• Juist: μία ώρα
• Waarom: ώρα is vrouwelijk. Leer bij een zelfstandig naamwoord meteen het lidwoord mee; dan weet je ook welke getalsvorm past.

Nederlands ‘halfvier’ letterlijk nabouwen

• Onjuist: τέσσερις και μισή voor 3.30 uur
• Juist: τρεις και μισή
• Waarom: Grieks zegt ‘drie en een half’. Τέσσερις και μισή is 4.30 uur.

Het verkeerde voorzetsel bij een afspraak gebruiken

• Onjuist: Το μάθημα αρχίζει σε τρεις.
• Juist: Το μάθημα αρχίζει στις τρεις.
• Waarom: Een kloktijd krijgt στις; alleen bij één uur gebruik je στη μία. Σε τρεις ώρες betekent juist ‘over drie uur’.

Van elk datumgetal een rangtelwoord maken

• Onjuist: η δεύτερη Μαΐου voor 2 mei
• Juist: δύο Μαΐου of στις δύο Μαΐου
• Waarom: Alleen de eerste dag wordt normaal als πρώτη uitgedrukt. Voor de overige dagen zijn hoofdtelwoorden gebruikelijk.

De maand onveranderd laten in een geschreven datum

• Onjuist: δύο Μάιος
• Juist: δύο Μαΐου
• Waarom: Na het daggetal staat de maand doorgaans in de genitief: ‘twee van mei’.

Gebruiksnotities

In gesprekken is de context vaak voldoende om η ώρα weg te laten: op Τι ώρα είναι; kan iemand simpelweg Τρεις και τέταρτο antwoorden. Bij officiële tijden, dienstregelingen en digitale klokken gebruikt men vaker het 24-uurssysteem. Στις δεκαοκτώ τριάντα is 18.30 uur; in een informeel gesprek is στις έξι και μισή το απόγευμα (‘om halfzeven ’s avonds’) natuurlijker.

Voor delen van de dag zijn το πρωί (’s morgens), το μεσημέρι (rond de middag), το απόγευμα (’s middags/aan het begin van de avond) en το βράδυ (’s avonds) nuttig. De grenzen zijn niet exact en vallen niet altijd samen met Nederlandse gewoonten. Zeg bijvoorbeeld στις οκτώ το βράδυ om acht uur ’s avonds ondubbelzinnig te maken.

Bij telefoonnummers, codes en jaartallen worden cijfers vaak afzonderlijk of in herkenbare groepen gelezen. Μηδέν is het gewone woord voor nul. Voor geld staat het bedrag vóór ευρώ: δέκα ευρώ και πενήντα λεπτά (‘tien euro en vijftig cent’).

Verder dan de basis

De volgende details hoef je op A1 nog niet allemaal actief te gebruiken, maar je zult ze later tegenkomen.

De getallen één tot en met vier kunnen naamvalsvormen krijgen. Zo wordt mannelijk ένας in de accusatief έναν en in de genitief ενός; vrouwelijk μία kan μιας worden. Ook τρεις/τρία en τέσσερις/τέσσερα hebben genitiefvormen, bijvoorbeeld τριών en τεσσάρων. De precieze keuze hangt af van de functie in de zin, niet alleen van het geslacht.

Vanaf 200 worden de honderdtallen eveneens verbogen naar geslacht: διακόσιοι άντρες, διακόσιες γυναίκες, διακόσια παιδιά. Dat patroon ligt buiten 0–100, maar verklaart waarom Griekse getallen als systeem minder onveranderlijk zijn dan Nederlandse.

Rangtelwoorden stemmen niet alleen in geslacht, maar ook in getal en naamval overeen met het woord waar ze bij horen. Daarom staat in στον δεύτερο όροφο de vorm δεύτερο, terwijl de woordenboekvorm δεύτερος is. Bij eeuwen gebruikt men ook rangtelwoorden: ο εικοστός πρώτος αιώνας is ‘de eenentwintigste eeuw’.

Let ten slotte op het verschil tussen een tijdstip en een tijdsduur:

• στις τρεις — om drie uur
• για τρεις ώρες — drie uur lang
• σε τρεις ώρες — over drie uur
• πριν από τρεις ώρες — drie uur geleden

In het Nederlands staat in al deze uitdrukkingen hetzelfde woord ‘uur’; het Grieks markeert de relatie vooral met een ander voorzetsel.

Oefentips

1. Tel met zelfstandige naamwoorden. Zeg niet alleen 1–10, maar wissel tussen ένας φίλος, μία φίλη, ένα βιβλίο en daarna τρεις φίλοι, τρεις φίλες, τρία βιβλία. Zo oefen je getal en geslacht tegelijk.
2. Vertaal de klok niet woord voor woord. Kijk enkele keren per dag op de klok en formuleer de tijd direct in het Grieks. Besteed extra aandacht aan Nederlandse halve uren: 6.30 uur is έξι και μισή.
3. Maak een persoonlijke kalender. Schrijf je verjaardag, afspraken en vakanties op met στις + datum, een weekdag en een kloktijd. Lees ze hardop, bijvoorbeeld την Τρίτη, στις δώδεκα Μαΐου, στις τέσσερις.

Verwante onderwerpen

• Voorkennis: Inleiding tot het naamvallensysteem — helpt verklaren waarom getallen, rangtelwoorden en maandnamen soms van vorm veranderen.