Futuro composto in het Portugees

In het kort

Het Portugese futuro composto bestaat uit de toekomende tijd van ter plus een voltooid deelwoord: terei terminado — ‘ik zal klaar zijn’ of ‘ik zal het afgerond hebben’. Je gebruikt deze vorm vooral voor iets dat vóór een toekomstig ijkpunt voltooid zal zijn. Dezelfde vorm kan ook een vermoeden over het verleden uitdrukken: Terá esquecido betekent dan ‘hij of zij zal het wel vergeten zijn’.

Overzicht

Het futuro composto is de Portugese voltooid toekomende tijd. De term ‘voltooid’ betekent hier dat je terugkijkt op een afgeronde handeling; het punt vanwaaruit je terugkijkt, ligt echter in de toekomst. In Quando chegares, terei saído ligt het aankomen in de toekomst, maar mijn vertrek zal dan al achter de rug zijn.

Dit onderwerp wordt doorgaans op B2-niveau behandeld. De vorm zelf is overzichtelijk als je het futuro simples al kent: alleen ter wordt vervoegd, terwijl het hoofdwerkwoord als voltooid deelwoord blijft staan. Een voltooid deelwoord is de vorm die in het Nederlands onder meer voorkomt in gemaakt, gezien en vertrokken.

Voor Nederlandstaligen is de betekenis vaak herkenbaar door een Nederlandse constructie met zal/zullen + hebben/zijn + voltooid deelwoord: tegen vrijdag zal ik het verslag geschreven hebben. De woordvolgorde is anders. In het Portugees staat de vervoegde vorm van ter vóór het voltooid deelwoord: até sexta-feira terei escrito o relatório. Bovendien gebruikt het Portugees deze tijd ook om voorzichtig te gissen naar wat er in het verleden is gebeurd.

Zo werkt het

De basisformule

De opbouw is steeds:

onderwerp + futuro simples van ter + voltooid deelwoord

Het onderwerp is wie of wat de handeling uitvoert. Een infinitief is de onverbogen vorm van een werkwoord, zoals terminar ‘afronden’. Daarvan maak je hier eerst een voltooid deelwoord, terminado, en dat zet je achter de juiste vorm van ter.

Persoon	Vorm van ter	Voorbeeld met terminar	Betekenis
eu	terei	terei terminado	ik zal afgerond hebben
tu	terás	terás terminado	jij zult afgerond hebben
ele/ela/você	terá	terá terminado	hij/zij/u zult afgerond hebben
nós	teremos	teremos terminado	wij zullen afgerond hebben
vós	tereis	tereis terminado	jullie zullen afgerond hebben
eles/elas/vocês	terão	terão terminado	zij/jullie zullen afgerond hebben

Zoals meestal in het Portugees mag het persoonlijk voornaamwoord weg wanneer de werkwoordsvorm duidelijk genoeg is: Terei acabado amanhã is volledig zonder eu. Vós en tereis zijn in het hedendaagse dagelijkse taalgebruik beperkt; in Portugal gebruikt men meestal vocês terão, en in Brazilië eveneens vocês terão.

Het voltooid deelwoord vormen

Bij regelmatige werkwoorden vervang je de uitgang van de infinitief:

Werkwoordgroep	Uitgang	Infinitief	Voltooid deelwoord
werkwoorden op -ar	-ado	falar	falado
werkwoorden op -er	-ido	comer	comido
werkwoorden op -ir	-ido	partir	partido

Veel gebruikte werkwoorden hebben een onregelmatige vorm die je apart moet leren:

Infinitief	Voltooid deelwoord	Nederlandse betekenis
fazer	feito	doen, maken
dizer	dito	zeggen
escrever	escrito	schrijven
ver	visto	zien
pôr	posto	zetten, leggen
abrir	aberto	openen
morrer	morto	sterven

Na ter verandert het voltooid deelwoord niet mee met geslacht of aantal: Ela terá chegado en Elas terão chegado. Schrijf dus niet terão chegadas. Dit verschilt van sommige constructies waarin een deelwoord als bijvoeglijk naamwoord werkt.

Iets zal vóór een toekomstig moment klaar zijn

De centrale functie is het aangeven van een toekomstige handeling die voltooid is vóór een ander toekomstig tijdstip of gebeuren:

• Até amanhã, terei lido o livro. — Morgen zal ik het boek uit hebben.
• Quando o curso acabar, teremos aprendido muito. — Wanneer de cursus afgelopen is, zullen we veel geleerd hebben.

Woorden als até ‘tegen, uiterlijk’, já ‘al’, antes de ‘vóór’ en daqui a ‘over’ maken het toekomstige ijkpunt vaak zichtbaar. Dat ijkpunt kan ook uit de situatie blijken.

Vergelijk het verschil:

Vorm	Voorbeeld	Waar ligt de nadruk?
futuro simples	Terminarei o relatório amanhã.	Ik rond het verslag morgen af.
futuro composto	Amanhã, já terei terminado o relatório.	Morgen zal het verslag al af zijn.

De tweede zin kijkt vanuit ‘morgen’ terug op het voltooide werk. Het Nederlandse woord al is een nuttig signaal, maar geen verplicht onderdeel van de vertaling.

Een vermoeden over het verleden

Het futuro composto kan ook modaal zijn: de vorm zegt dan niet wanneer iets zal gebeuren, maar hoe zeker de spreker ervan is. Modaal betekent hier dat de spreker een inschatting of houding uitdrukt. Terá esquecido betekent in deze lezing ‘hij/zij zal het wel vergeten zijn’ of, afhankelijk van de context, ‘hij/zij moet het vergeten zijn’.

Het gaat dus om een gevolgtrekking over een gebeurtenis die al voorbij is:

• A luz está apagada; terão saído. — Het licht is uit; ze zullen wel vertrokken zijn.
• Onde terá ele posto as chaves? — Waar zou hij de sleutels hebben gelegd?

Een Nederlandse vertaling met zal wel, moet wel of zou ... hebben is vaak natuurlijker dan een woordelijke voltooid-toekomende tijd. De context bepaalt of het om een echte toekomst of om een vermoeden over het verleden gaat.

Ontkenningen en vragen

Voor een gewone ontkenning staat não vóór de vorm van ter:

• Não terei acabado antes das seis. — Ik zal niet vóór zes uur klaar zijn.
• Eles não terão recebido a mensagem. — Zij zullen het bericht wel niet hebben ontvangen.

Een vraag heeft geen aparte hulpwerkwoordconstructie zoals in sommige talen. Intonatie, een vraagteken of een vraagwoord maakt de zin vragend:

• Terás terminado até sexta-feira? — Zul je het tegen vrijdag af hebben?
• Quem terá enviado isto? — Wie zou dit gestuurd hebben?

Een toekomstige bijzin met quando

Na quando ‘wanneer’ gebruikt het Portugees voor een nog niet verwezenlijkte toekomstige gebeurtenis vaak de futuro do conjuntivo, de toekomstige aanvoegende wijs. Dat is een werkwoordsvorm voor een toekomstige gebeurtenis die nog niet vaststaat:

• Quando chegares, terei saído. — Wanneer je aankomt, zal ik vertrokken zijn.
• Quando vocês voltarem, já teremos jantado. — Wanneer jullie terugkomen, zullen wij al gegeten hebben.

Een Nederlandstalige gebruikt in zo’n bijzin gewoon de tegenwoordige tijd: ‘wanneer je aankomt’. Neem die Nederlandse vorm daarom niet letterlijk over als Portugese indicatief, en zet evenmin automatisch een gewone toekomende tijd na quando.

Voorbeelden in context

Portugees	Nederlands	Toelichting
Terei terminado às cinco.	Om vijf uur zal ik klaar zijn.	Voltooiing vóór of rond een genoemd tijdstip.
Quando chegares, terei saído.	Wanneer je aankomt, zal ik vertrokken zijn.	Het vertrek gaat vooraf aan het aankomen.
Até ao fim do mês, teremos poupado o suficiente.	Tegen het einde van de maand zullen we genoeg gespaard hebben.	Até markeert een grens in de toekomst.
Daqui a dois anos, ela terá concluído o mestrado.	Over twee jaar zal ze haar master hebben afgerond.	Terugblik vanuit een toekomstig moment.
Quando vocês voltarem, as crianças já terão adormecido.	Wanneer jullie terugkomen, zullen de kinderen al in slaap zijn gevallen.	Já benadrukt dat het dan al gebeurd is.
A esta hora amanhã, o avião já terá aterrado.	Morgen om deze tijd zal het vliegtuig al geland zijn.	Een precies toekomstig ijkpunt.
Não terei lido tudo antes da reunião.	Ik zal niet alles vóór de vergadering gelezen hebben.	Ontkenning met não vóór terei.
Terás preparado os documentos até sexta-feira?	Zul je de documenten tegen vrijdag voorbereid hebben?	Vraag naar een toekomstige deadline.
Terá esquecido.	Hij of zij zal het wel vergeten zijn.	Vermoeden over het verleden.
Eles ainda não chegaram; terão perdido o comboio.	Ze zijn er nog niet; ze zullen de trein wel gemist hebben.	Gevolgtrekking uit de huidige situatie.
Quem terá aberto a janela?	Wie zou het raam hebben opengedaan?	Vragend vermoeden over een voorbije handeling.
Onde terão posto as malas?	Waar zouden ze de koffers hebben gezet?	Onzekerheid over wat eerder is gebeurd.
Ter-se-ão enganado.	Ze zullen zich wel vergist hebben.	Formele voornaamwoordplaatsing in een bevestigende zin.

Veelgemaakte fouten

Alleen het hoofdwerkwoord in de toekomst zetten

• Onjuist: Terminarei feito o relatório até amanhã.
• Juist: Terei feito o relatório até amanhã.
• Waarom: Alleen ter krijgt de uitgangen van de toekomende tijd. Het hoofdwerkwoord staat als voltooid deelwoord: feito.

Het deelwoord laten overeenkomen met het onderwerp

• Onjuist: Elas terão chegadas antes de nós.
• Juist: Elas terão chegado antes de nós.
• Waarom: Na ter blijft het voltooid deelwoord onveranderd. Meervoud of vrouwelijk geslacht verandert chegado niet.

De gewone toekomst gebruiken na quando

• Onjuist: Quando chegarás, terei saído.
• Juist: Quando chegares, terei saído.
• Waarom: Als quando naar een nog toekomstige, niet-vaststaande gebeurtenis verwijst, staat het werkwoord in deze bijzin doorgaans in de toekomstige aanvoegende wijs.

Een vermoeden als een letterlijke toekomst vertalen

• Misleidend: Terá esquecido altijd opvatten als ‘hij zal vergeten hebben’ over een later tijdstip.
• Natuurlijk in deze context: ‘Hij zal het wel vergeten zijn.’
• Waarom: Zonder toekomstig ijkpunt kan de vorm een inschatting over het verleden geven. Let op aanwijzingen in de omringende zinnen.

Ter de verwarren met het futuro composto

• Andere constructie: Terei de sair cedo. — Ik zal vroeg moeten vertrekken.
• Futuro composto: Terei saído cedo. — Ik zal vroeg vertrokken zijn.
• Waarom: In ter de + infinitief betekent ter de ‘moeten’. Voor het futuro composto volgt direct een voltooid deelwoord op ter.

De Nederlandse woordvolgorde kopiëren

• Onjuist: Eu terei o relatório escrito. wanneer je neutraal ‘ik zal het verslag geschreven hebben’ bedoelt.
• Juist: Eu terei escrito o relatório.
• Waarom: In de neutrale Portugese werkwoordsgroep staan ter en het voltooid deelwoord bij elkaar; het lijdend voorwerp (wie of wat de handeling ondergaat) komt erna.

Gebruiksnotities

Het futuro composto komt duidelijker naar voren in verzorgde schrijftaal, nieuws, voorspellingen en formele uitleg dan in een los alledaags gesprek. In gesproken taal kan een spreker de gedachte eenvoudiger formuleren of ir + ter + voltooid deelwoord gebruiken, vooral in Brazilië: Quando você chegar, eu já vou ter saído. De vorm terei saído blijft echter correct en wordt in alle varianten begrepen.

De vermoedensbetekenis klinkt vaak beschouwend of enigszins formeel. In een gesprek zijn ook omschrijvingen met dever ter + voltooid deelwoord gebruikelijk: Deve ter esquecido — ‘hij/zij zal het wel vergeten zijn’. Dever ter en terá liggen dicht bij elkaar, maar de precieze mate van zekerheid hangt af van context en intonatie.

Let ook op regionale aanspreekvormen. In veel Braziliaanse situaties is você terá de normale enkelvoudige vorm voor ‘jij/u’; in Portugal komen tu terás en het beleefde gebruik van een naam, titel of derde persoon vaker voor. Dit verandert de bouw van de tijd niet.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

Voornaamwoorden midden in de toekomstsvorm

Een onbeklemtoond voornaamwoord zoals se of o kan bij formele, bevestigende toekomende vormen midden in het vervoegde werkwoord staan. Dit heet mesóclise, oftewel plaatsing in het midden:

• Ter-se-ão enganado. — Ze zullen zich wel vergist hebben.
• Tê-lo-ei terminado até amanhã. — Ik zal het tegen morgen af hebben.

De streepjes horen bij de spelling. Bij tê-lo-ei verandert ter vóór lo in tê-; dit is een algemene spelling- en klankregel bij zulke voornaamwoorden. Deze stijl komt vooral voor in formeel Europees Portugees en in zeer verzorgde schrijftaal. In spontaan taalgebruik vermijden sprekers de vorm vaak door de zin anders te bouwen.

Een woord dat voorplaatsing veroorzaakt, zet het voornaamwoord vóór de hele werkwoordsvorm. Bij een ontkenning krijg je daarom:

• Não se terão enganado. — Ze zullen zich wel niet vergist hebben.

In Braziliaans Portugees wijkt de dagelijkse voornaamwoordplaatsing vaak af van de formele Europese norm. Voor actief gebruik is een herformulering meestal veiliger dan geforceerd mesoclise toepassen; je moet vormen als ter-se-ão vooral goed kunnen herkennen.

Een voltooid passief

Het futuro composto kan ook een passieve constructie bevatten:

• As cartas terão sido enviadas até sexta-feira. — De brieven zullen tegen vrijdag verstuurd zijn.

Hier is terão het hulpwerkwoord van het futuro composto, sido het voltooid deelwoord van ser, en enviadas onderdeel van de passieve vorm. Sido blijft onveranderd, maar enviadas sluit aan bij as cartas. Dat is dus geen uitzondering op de regel dat het deelwoord direct na ter niet met het onderwerp overeenkomt.

Werkelijke toekomst of vermoeden?

Sommige zinnen zijn zonder context dubbelzinnig:

• Às oito, ele terá chegado.

Dit kan betekenen ‘Om acht uur zal hij aangekomen zijn’, met acht uur als toekomstig ijkpunt. Het kan ook, in een passende gesprekssituatie, een vermoeden weergeven: ‘Hij zal wel aangekomen zijn’. Tijdsbepalingen, de gesprekssituatie en intonatie lossen de dubbelzinnigheid meestal op.

Oefentips

1. Werk met twee momenten. Schrijf vijf paren op, bijvoorbeeld ‘nu → vrijdag’ of ‘vertrek → aankomst’. Formuleer daarna wat vóór het tweede moment voltooid zal zijn: Até sexta-feira, terei...
2. Oefen de twee betekenissen apart. Maak eerst zinnen met até, quando en já. Neem daarna zichtbare aanwijzingen, zoals een lege kamer of een gemiste afspraak, en trek een voorzichtige conclusie met terá of terão.
3. Leer deelwoorden in vaste combinaties. Zeg niet alleen feito of escrito, maar oefen terei feito, terás escrito en terão visto. Zo automatiseer je tegelijk de vorm van ter en de onregelmatige deelwoorden.

Verwante onderwerpen

• Voorkennis: Futuro simples — de uitgangen van terei, terás, terá, teremos, tereis, terão volgen dit patroon.