De Passieve Constructie in het Italiaans

Overzicht

In de actieve constructie voert het onderwerp de actie uit: "De kok bereidt de pizza." In de passieve constructie ondergaat het onderwerp de actie: "De pizza wordt bereid door de kok." In het Italiaans bouw je de passieve zin met essere + voltooid deelwoord, maar er zijn ook alternatieven met venire en andare.

De passieve constructie kom je veel tegen in nieuws, formele teksten, historische beschrijvingen en wetenschappelijke taal. In de spreektaal geeft men de voorkeur aan het actief of aan het passiverende si.

Hoe het werkt

Basisconstructie: essere + deelwoord + (da + agens)

Het deelwoord buigt altijd mee met het onderwerp (geslacht en getal).

• La pizza è stata inventata a Napoli. — De pizza werd uitgevonden in Napels.
• Il libro è letto da molti studenti. — Het boek wordt gelezen door veel studenten.
• Le lettere sono state scritte da Marco. — De brieven zijn geschreven door Marco.

Alle tijden zijn mogelijk

Tijdsvorm	Actief	Passief
Tegenwoordig	scrive	è scritto/a
Passato prossimo	ha scritto	è stato/a scritto/a
Imperfetto	scriveva	era scritto/a
Futuro	scriverà	sarà scritto/a
Condizionale	scriverebbe	sarebbe scritto/a

Alternatief: venire + deelwoord

Venire als hulpwerkwoord benadrukt dat de actie actief plaatsvindt (process-nadruk). Het is niet mogelijk in samengestelde tijden.

• Il libro viene letto da molti studenti. — Het boek wordt (actief) gelezen door veel studenten.
• La posta viene consegnata ogni mattina. — De post wordt elke ochtend bezorgd.

Alternatief: andare + deelwoord (verplichting)

Andare + deelwoord drukt een verplichting of noodzaak uit (equivalent van "moet worden"):

• Questo lavoro va fatto subito. — Dit werk moet meteen gedaan worden.
• Le regole vanno rispettate. — De regels moeten worden nageleefd.
• La finestra va aperta. — Het raam moet worden geopend.

De agens (handelende persoon): da

De handelende persoon of kracht wordt uitgedrukt met da:

• Il film è stato diretto da Fellini. — De film is geregisseerd door Fellini.
• Sarà premiato dal presidente. — Hij zal worden bekroond door de president.

Voorbeelden in context

Italiaans	Nederlands	Opmerking
La pizza è stata inventata a Napoli.	De pizza werd uitgevonden in Napels.	essere + samengesteld
Il libro viene letto da molti studenti.	Het boek wordt gelezen door veel studenten.	venire (heden)
Questo lavoro va fatto subito.	Dit werk moet meteen gedaan worden.	andare = verplichting
Sarà premiato dal presidente.	Hij zal worden bekroond door de president.	futuro passief
Le lettere sono scritte a mano.	De brieven worden met de hand geschreven.	essere tegenwoordig
La città fu fondata dai Romani.	De stad werd gesticht door de Romeinen.	passato remoto passief
Il progetto è stato approvato.	Het project is goedgekeurd.	samengesteld
Le regole vanno rispettate.	De regels moeten worden nageleefd.	andare = verplichting
Questa musica è amata da tutti.	Deze muziek wordt door iedereen geliefd.	essere + da
Il problema sarà risolto domani.	Het probleem zal morgen worden opgelost.	futuro

Veelgemaakte fouten

Deelwoord niet buigen

• Fout: Le lettere sono stato scritto.
• Correct: Le lettere sono state scritte.
• Waarom: In de passieve constructie buigt het deelwoord altijd mee met het onderwerp: lettere is vrouwelijk meervoud → state scritte.

Venire in samengestelde tijden

• Fout: Il libro è venuto letto. (samengestelde tijd met venire)
• Correct: Il libro è stato letto. of Il libro veniva letto. (imperfetto)
• Waarom: Venire als passief hulpwerkwoord kan niet in samengestelde tijden; gebruik dan essere.

Da en di verwarren

• Fout: È amato di tutti.
• Correct: È amato da tutti.
• Waarom: De agens in een passieve constructie wordt altijd ingeleid door da, niet di.

Gebruiksnotities

In de informele spreektaal gebruikt men liever het passiverende si dan de echte passieve constructie: Si vendono libri klinkt natuurlijker dan I libri sono venduti. De echte passieve constructie is formeler en wordt meer in schrijftaal gebruikt.

Andare + deelwoord is bijzonder handig voor regels, instructies en verplichtingen en je ziet hem veel op formulieren en officiële documenten.

Oefentips

1. Neem tien actieve zinnen en maak er passieve van: Il cuoco prepara la pizza → La pizza viene preparata dal cuoco.
2. Oefen andare + deelwoord voor verplichtingen: maak regels voor een denkbeeldig kantoor of huis.
3. Oefen de samengestelde passieve tijden: è stato/a, era stato/a, sarà stato/a — schrijf vijf zinnen in elk van deze tijden.

Verwante concepten

• Vereiste: Essere (zijn) — het hulpwerkwoord van de passief
• Volgende stappen: Formeel register — de passief in formele taal