Voltooid futurum en verleden conditionalis in het Welsh

In het kort

Het Welsh bouwt beide vormen met een vervoegde vorm van bod (‘zijn’) + wedi + het werkwoordelijk naamwoord (de basisvorm van het werkwoord): Bydda i wedi gorffen betekent ‘Ik zal klaar zijn / ik zal het afgemaakt hebben’, terwijl Baswn i wedi mynd ‘Ik zou gegaan zijn’ betekent. De vorm van bod bepaalt dus of je vanuit een toekomstig moment terugkijkt of over een niet-werkelijk geworden mogelijkheid spreekt.

Overzicht

Bij het voltooid futurum is een handeling vóór een bepaald toekomstig referentiepunt afgerond. In Bydd hi wedi gadael erbyn hynny ligt het vertrek vóór ‘dat moment’, ook al liggen beide nog in de toekomst. Het woord erbyn (‘tegen, uiterlijk op’) komt daarom vaak bij deze vorm voor.

De verleden conditionalis is de voltooid gemaakte ‘zou’-vorm. Hij beschrijft iets dat onder andere omstandigheden gebeurd zou zijn: Baswn i wedi dod, ond roeddwn i'n sâl (‘Ik zou gekomen zijn, maar ik was ziek’). Je gebruikt hem onder meer voor gemiste mogelijkheden, denkbeeldige gevolgen en terugblikkende kritiek. Dit B2-onderwerp combineert kennis van de toekomst en conditionalis van bod met wedi.

Voor Nederlandstaligen is de betekenis vertrouwd, maar de bouw is anders. Nederlands gebruikt vaak zal/zou + hebben/zijn + een voltooid deelwoord: ‘zal vertrokken zijn’, ‘zou het gezien hebben’. Welsh heeft geen overeenkomstig voltooid deelwoord nodig. Na wedi staat gewoon het werkwoordelijk naamwoord: gadael (‘vertrekken’), gweld (‘zien’), gwneud (‘doen, maken’).

Hoe het werkt

De vaste bouw

Betekenis	Bouw	Voorbeeld	Nederlandse weergave
voltooid futurum	toekomst van bod + wedi + werkwoordelijk naamwoord	Bydda i wedi gorffen.	Ik zal klaar zijn / ik zal het afgemaakt hebben.
verleden conditionalis	conditionalis van bod + wedi + werkwoordelijk naamwoord	Baswn i wedi mynd.	Ik zou gegaan zijn.

Wedi markeert hier dat de handeling al voltooid is ten opzichte van het gekozen referentiepunt. Vergelijk:

Niet-voltooid	Voltooid	Verschil
Bydda i'n darllen am wyth.	Bydda i wedi darllen y llyfr erbyn wyth.	Om acht uur zal ik lezen tegenover: tegen acht uur zal het boek uit zijn.
Baswn i'n mynd.	Baswn i wedi mynd.	Ik zou gaan tegenover: ik zou gegaan zijn.

Na wedi gebruik je geen yn vóór het hoofdwerkwoord: wedi gorffen, niet wedi yn gorffen. Het element 'n in bydda i'n gweithio hoort bij een andere, niet-voltooide constructie.

Het voltooid futurum per persoon

In alledaags Welsh zijn de volgende vormen gangbaar. Bij de derde persoon mannelijk hoor je in Zuid-Wales vaak e en in Noord-Wales vaak o.

Persoon	Vorm van bod	Voltooide vorm
ik	bydda i	bydda i wedi gorffen
jij	byddi di	byddi di wedi gorffen
hij	bydd e / bydd o	bydd e / bydd o wedi gorffen
zij	bydd hi	bydd hi wedi gorffen
wij	byddwn ni	byddwn ni wedi gorffen
u / jullie	byddwch chi	byddwch chi wedi gorffen
zij	byddan nhw	byddan nhw wedi gorffen

Een vraag heeft doorgaans de zacht gemuteerde beginvorm met f-: Fyddi di wedi gorffen erbyn pump? (‘Zul je tegen vijf uur klaar zijn?’). Een mutatie is een grammaticaal bepaalde verandering van de eerste medeklinker. Ook in een ontkenning zie je meestal fydd ... ddim: Fyddan nhw ddim wedi cyrraedd erbyn hynny (‘Ze zullen tegen die tijd nog niet zijn aangekomen’).

Let bij Nederlandse vertalingen op het werkwoord. Bydd hi wedi mynd kan natuurlijker ‘Ze zal weg zijn’ dan ‘Ze zal gegaan zijn’ betekenen. Vertaal de tijdsverhouding, niet ieder Welsh woord afzonderlijk.

De verleden conditionalis per persoon

De gesproken vormen met bas- zijn:

Persoon	Vorm	Voorbeeld
ik	baswn i	Baswn i wedi aros.
jij	baset ti	Baset ti wedi deall.
hij/zij	basai fe / fo / hi	Basai hi wedi helpu.
wij	basen ni	Basen ni wedi ennill.
u / jullie	basech chi	Basech chi wedi clywed.
zij	basen nhw	Basen nhw wedi cytuno.

Je komt ook vormen met f- tegen, zoals faswn i wedi dod. Dat is de zachte mutatie van baswn en is heel normaal in vraag-, ontkennings- en voorwaardelijke omgevingen. Gesproken variatie is groot; leer baswn i wedi... als herkenbare basis en raak daarnaast vertrouwd met faswn i wedi....

Voor ontkenning staat ddim vóór wedi: Faswn i ddim wedi dweud hynny (‘Dat zou ik niet gezegd hebben’). In een vraag: Faset ti wedi gwneud yr un peth? (‘Zou jij hetzelfde gedaan hebben?’).

Met een voorwaarde: pe

Een verleden conditionalis noemt vaak alleen het denkbeeldige gevolg:

Baswn i wedi dod, ond roedd rhaid i fi weithio.
‘Ik zou gekomen zijn, maar ik moest werken.’

Wil je ook de niet-vervulde voorwaarde noemen, dan is het belangrijke patroon:

pe + onwerkelijke voltooide voorwaarde, verleden conditionalis als gevolg

Pe bawn i wedi gwybod, faswn i wedi dod.
‘Als ik het geweten had, zou ik gekomen zijn.’

In de pe-zin staat hier bawn i wedi..., niet simpelweg baswn i wedi.... Bawn is een vorm van bod die in zulke onwerkelijke voorwaarden wordt gebruikt. De twee zinshelften hebben dus niet automatisch dezelfde vorm:

Functie	Welsh	Nederlands
niet-werkelijke voorwaarde	Pe bawn i wedi gwybod...	Als ik het geweten had...
denkbeeldig gevolg	...faswn i wedi ffonio.	...zou ik gebeld hebben.

Dit onderscheid voorkomt een typische fout van Nederlandstaligen. In het Nederlands lijken ‘als ik had geweten’ en ‘zou ik hebben gebeld’ qua hulpwerkwoorden sterk op elkaar; Welsh markeert hun functie duidelijker.

Tijdsaanduidingen

Het voltooid futurum vraagt meestal om een grens of toekomstig kijkpunt:

• erbyn tri — tegen drie uur, uiterlijk om drie uur
• erbyn hynny — tegen die tijd
• cyn i chi gyrraedd — voordat u/jullie aankomt/aankomen
• erbyn diwedd yr wythnos — tegen het einde van de week

Bij de verleden conditionalis geven de context, een pe-zin of een tegenstelling met ond (‘maar’) aan waarom de handeling niet plaatsvond. Zonder zulke context kan Baswn i wedi mynd grammaticaal zijn, maar de luisteraar zal meestal willen weten onder welke voorwaarde.

Voorbeelden in context

Welsh	Nederlands	Toelichting
Bydda i wedi gorffen erbyn tri.	Ik zal tegen drie uur klaar zijn.	Toekomstige eindgrens met erbyn.
Bydd hi wedi gadael erbyn hynny.	Tegen die tijd zal ze vertrokken zijn.	De handeling ligt vóór het toekomstige kijkpunt.
Byddwn ni wedi talu cyn i chi gyrraedd.	Wij zullen betaald hebben voordat u aankomt.	cyn noemt de tweede gebeurtenis.
Fyddi di wedi darllen y llyfr erbyn dydd Llun?	Zul je het boek maandag uit hebben?	Vraag in het voltooid futurum.
Fyddan nhw ddim wedi cyrraedd erbyn chwech.	Ze zullen tegen zes uur nog niet aangekomen zijn.	ddim staat vóór wedi.
Erbyn diwedd y mis, bydd e wedi gweithio yma am flwyddyn.	Tegen het einde van de maand zal hij hier een jaar hebben gewerkt.	Ook bruikbaar voor een duur die dan voltooid is.
Baswn i wedi dod, ond roeddwn i'n sâl.	Ik zou gekomen zijn, maar ik was ziek.	Niet-werkelijk geworden mogelijkheid met uitleg.
Basai hi wedi helpu pe bai ganddi amser.	Ze zou geholpen hebben als ze tijd had gehad.	Denkbeeldig gevolg en voorwaarde.
Faswn i ddim wedi prynu'r car hwnnw.	Ik zou die auto niet gekocht hebben.	Terugblikkend oordeel of advies.
Faset ti wedi dweud ie?	Zou jij ja gezegd hebben?	Vraag naar een denkbeeldige keuze.
Pe bawn i wedi gweld y neges, faswn i wedi ateb.	Als ik het bericht gezien had, zou ik geantwoord hebben.	Niet-vervulde voorwaarde in het verleden.
Pe baen nhw wedi gadael yn gynharach, fasen nhw wedi dal y trên.	Als ze eerder vertrokken waren, zouden ze de trein gehaald hebben.	Beide gebeurtenissen liggen in een niet-werkelijk verleden.

Veelgemaakte fouten

Yn en wedi opstapelen

• Onjuist: Bydda i wedi yn gorffen erbyn tri.
• Juist: Bydda i wedi gorffen erbyn tri.
• Waarom: Wedi wordt rechtstreeks gevolgd door het werkwoordelijk naamwoord. Yn hoort bij bydda i'n gorffen, een andere constructie.

Een tegenwoordige vorm van bod gebruiken

• Onjuist voor een toekomstige eindgrens: Dw i wedi gorffen erbyn yfory.
• Juist: Bydda i wedi gorffen erbyn yfory.
• Waarom: Dw i wedi gorffen kijkt vanuit het heden terug: ‘ik ben klaar’. Met bydda i ligt het referentiepunt in de toekomst.

Wedi achter het hoofdwerkwoord zetten

• Onjuist: Bydd hi gadael wedi erbyn hynny.
• Juist: Bydd hi wedi gadael erbyn hynny.
• Waarom: De volgorde is vast: vorm van bod + onderwerp + wedi + werkwoordelijk naamwoord.

De gevolgsvorm na pe kopiëren

• Onjuist in dit standaardpatroon: Pe faswn i wedi gwybod, faswn i wedi dod.
• Juist: Pe bawn i wedi gwybod, faswn i wedi dod.
• Waarom: De onwerkelijke voorwaarde gebruikt pe bawn i wedi...; het gevolg gebruikt (f)aswn i wedi....

Ddim op de Nederlandse plek zetten

• Onjuist: Faswn i wedi ddim mynd.
• Juist: Faswn i ddim wedi mynd.
• Waarom: In deze ontkenning staat ddim vóór het aspectwoord wedi.

Iedere vorm letterlijk met ‘hebben’ vertalen

• Minder natuurlijk: ‘Zij zal gegaan zijn’ voor Bydd hi wedi mynd.
• Vaak natuurlijker: ‘Zij zal weg zijn.’
• Waarom: Welsh en Nederlands kiezen niet altijd hetzelfde hulpwerkwoord of dezelfde formulering. Controleer vooral of ‘voltooid vóór het referentiepunt’ behouden blijft.

Gebruiksnotities

In gesprekken worden deze lange vormen vaak alleen gebruikt als de tijdsverhouding ertoe doet. Voor een gewoon toekomstplan is Bydda i'n gorffen yfory (‘Ik maak het morgen af’) meestal voldoende. Bydda i wedi gorffen erbyn tri benadrukt juist dat het resultaat er uiterlijk om drie uur zal zijn.

Ook de verleden conditionalis krijgt zijn volle betekenis door de context. Hij kan spijt uitdrukken (Baswn i wedi hoffi dod — ‘Ik was graag gekomen’), een gemiste kans noemen of voorzichtig kritiek geven (Faswn i ddim wedi gwneud hynny — ‘Dat zou ik niet gedaan hebben’). Die laatste zin klinkt vaak minder rechtstreeks dan een kale veroordeling, net als in het Nederlands.

De keuze e/fe tegenover o/fo en variatie tussen baswn en faswn weerspiegelen onder meer regio, spreekstijl en grammaticale omgeving. Probeer niet alle varianten tot één kunstmatige norm terug te brengen. Kies in je eigen spreken één consistent regionaal model, maar leer de andere vormen herkennen. In formele geschreven teksten kun je bovendien compactere of literairdere vormen aantreffen; de patronen in dit artikel sluiten vooral aan bij modern gesproken Welsh.

Verder dan de basis

Een duur die op een toekomstig moment compleet is

Het voltooid futurum kan niet alleen een afgeronde eenmalige handeling aanduiden, maar ook een periode die tegen een toekomstig moment een bepaalde lengte heeft bereikt:

Erbyn mis Medi, byddwn ni wedi byw yma am ddeng mlynedd.
‘Tegen september zullen we hier tien jaar wonen.’

Nederlands gebruikt hier vaak gewoon de tegenwoordige of toekomstige tijd met ‘al’: ‘In september wonen we hier al tien jaar.’ Een letterlijke vertaling met ‘hebben gewoond’ kan onbedoeld suggereren dat het wonen dan stopt. De Welshe vorm legt op zichzelf vooral het bereikte tijdsinterval vast; de bredere context bepaalt of de toestand doorgaat.

Tijdsperspectief is belangrijker dan kalenderdatum

‘Toekomstig’ betekent: later dan het gekozen spreek- of vertelstandpunt. ‘Voltooid’ betekent: eerder dan het referentiepunt. Daardoor kun je met één zin twee momenten ordenen zonder beide exact te dateren:

Pan gyrhaeddwn ni, bydd y cyfarfod wedi dechrau.
‘Wanneer wij aankomen, zal de vergadering al begonnen zijn.’

Het begin van de vergadering en onze aankomst zijn beide toekomstig, maar het begin komt eerst.

Werkelijkheid, waarschijnlijkheid en gevolgtrekking

Een vorm als Bydd e wedi cyrraedd erbyn hyn kan afhankelijk van de context niet alleen een gepland toekomstig resultaat weergeven, maar ook een redelijke gevolgtrekking: ‘Hij zal inmiddels wel aangekomen zijn.’ Het Nederlands gebruikt daarvoor vaak zal wel. De constructie blijft dezelfde; woorden als erbyn hyn (‘inmiddels, tegen nu’) en de gesprekssituatie sturen de interpretatie. Gebruik deze nuance pas actief wanneer je haar regelmatig in authentiek Welsh hebt gehoord of gelezen.

Gemengde voorwaarden

Niet elke voorwaarde en elk gevolg horen bij precies hetzelfde tijdstip. Een voorwaarde in het verleden kan een denkbeeldig gevolg in het heden hebben: ‘Als ik toen die baan had aangenomen, zou ik nu in Cardiff wonen.’ Dan blijft de pe-zin voltooid, terwijl het gevolg niet voltooid hoeft te zijn. Omgekeerd gebruik je (f)aswn i wedi... alleen wanneer het gevolg zelf als voltooid wordt voorgesteld. Kies dus elke zinshelft op grond van haar eigen tijdsbetekenis, niet volgens een uit het hoofd geleerd paar.

Oefentips

1. Werk met een tijdlijn. Schrijf twee punten op: ‘handeling’ en ‘toekomstige grens’. Maak daarna vijf zinnen met erbyn, bijvoorbeeld Bydd hi wedi... erbyn.... Zo oefen je de betekenis in plaats van alleen de vorm.
2. Maak drietallen. Zet hetzelfde werkwoord in Dw i wedi gorffen, Bydda i wedi gorffen en Baswn i wedi gorffen. Zeg bij elke zin hardop: ‘nu voltooid’, ‘dan voltooid’ of ‘zou voltooid zijn’.
3. Bouw voorwaarden in twee stappen. Begin met het gevolg faswn i wedi dod en voeg daarna pe bawn i wedi gwybod toe. Wissel vervolgens persoon en werkwoord, zodat je niet één vaste voorbeeldzin uit het hoofd leert.

Verwante onderwerpen

• Voorafgaande kennis: De conditionalis — behandelt baswn i'n mynd en de overige gewone ‘zou’-vormen waarop de verleden conditionalis voortbouwt.
• Nuttige uitbreiding: Complexe voorwaardelijke zinnen — werkt patronen met pe, niet-vervulde voorwaarden en denkbeeldige gevolgen verder uit.
• Nuttige uitbreiding: Samengestelde tijden — plaatst wedi in het bredere systeem van perfectum en voltooid verleden tijd.