Getallen en tellen in het Japans

In het kort

Het Japans gebruikt vooral いち・に・さん (ichi, ni, san) om getallen te vormen, maar voor één tot en met tien voorwerpen bestaat ook de reeks ひとつ・ふたつ・みっつ. Getallen worden regelmatig opgebouwd: 二十 is 20 en 二十一 is 21. Bij het tellen van concrete zaken komt er meestal een telwoord achter het getal; de uitgang つ is de handigste algemene keuze voor beginners.

Overzicht

Getallen heb je al op A1-niveau nodig: om iets te kopen, je telefoonnummer te geven, naar een prijs te vragen en te zeggen hoeveel je wilt. Het Japanse systeem is op veel punten regelmatiger dan het Nederlandse. Zodra je de woorden voor 1 tot en met 10 kent, kun je tientallen en honderden grotendeels volgens een vast patroon maken.

Er zijn wel twee reeksen die je uit elkaar moet houden. De algemene getallen 一、二、三 (ichi, ni, san) hebben lezingen van Chinese oorsprong en vormen de basis voor grotere getallen, geldbedragen en veel combinaties. Daarnaast bestaat een oude Japanse telreeks met 一つ、二つ、三つ (hitotsu, futatsu, mittsu). Daarmee tel je zonder een specifieker telwoord allerlei voorwerpen tot en met tien.

Dat laatste voelt anders dan in het Nederlands. In „drie appels” staat drie rechtstreeks voor appels. In het Japans gebruik je bij een zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, dier, ding of begrip) gewoonlijk ook een telwoord: een element dat aangeeft wat voor soort zaken je telt. Voorlopig kun je bij veel voorwerpen つ gebruiken; later leer je specifieke telwoorden voor onder meer mensen, platte dingen en lange voorwerpen.

Zo werkt het

De basisgetallen van 0 tot en met 10

Getal	Kanji	Hiragana	Uitspraak	Opmerking
0	零	れい / ゼロ	rei / zero	ゼロ is heel gebruikelijk in telefoonnummers
1	一	いち	ichi
2	二	に	ni
3	三	さん	san
4	四	よん / し	yon / shi	als los getal meestal よん
5	五	ご	go
6	六	ろく	roku
7	七	なな / しち	nana / shichi	als los getal vaak なな
8	八	はち	hachi
9	九	きゅう / く	kyū / ku	als los getal meestal きゅう
10	十	じゅう	jū

De macron in kyū en jū geeft een lange klinker aan. In kana zie je die lengte terug als きゅう en じゅう. Spreek zo'n klinker iets langer uit; klinkerlengte kan in het Japans betekenis onderscheiden.

De alternatieven bij 4, 7 en 9 zijn geen vrije varianten die overal onderling uitwisselbaar zijn. Voor gewone losse getallen zijn よん、なな、きゅう veilige beginnerskeuzes. In vaste combinaties kun je juist し、しち of く tegenkomen, bijvoorbeeld 四月 (shigatsu, april), 七月 (shichigatsu, juli) en 九月 (kugatsu, september).

Tientallen maken

Voor 11 tot en met 19 zet je het extra cijfer achter 十:

• 十一 = 10 + 1 = 11 (jūichi)
• 十二 = 10 + 2 = 12 (jūni)
• 十九 = 10 + 9 = 19 (jūkyū)

Vanaf 20 zet je eerst het aantal tientallen, dan 十, en daarna eventueel de eenheden:

Getal	Japans	Opbouw	Uitspraak
20	二十	2 × 10	nijū
24	二十四	2 × 10 + 4	nijūyon
30	三十	3 × 10	sanjū
58	五十八	5 × 10 + 8	gojūhachi
99	九十九	9 × 10 + 9	kyūjūkyū

Let vooral op de volgorde. Het Nederlandse vierentwintig noemt eerst de eenheden en daarna de tientallen. Het Japanse 二十四 volgt de geschreven rekensom: „twee maal tien plus vier”. Zet de cijfers dus niet in Nederlandse spreekvolgorde.

Honderden, duizenden en tienduizenden

De belangrijke eenheden zijn 百 (hyaku, 100), 千 (sen, 1.000) en 万 (man, 10.000). Voor precies 100 en 1.000 laat je 一 meestal weg: je zegt 百, niet 一百, en 千, niet 一千. Bij 10.000 staat de één wel: 一万 (ichiman).

Getal	Japans	Uitspraak
100	百	hyaku
200	二百	nihyaku
300	三百	sanbyaku
600	六百	roppyaku
800	八百	happyaku
1.000	千	sen
3.000	三千	sanzen
8.000	八千	hassen
10.000	一万	ichiman
12.345	一万二千三百四十五	ichiman nisen sanbyaku yonjūgo

Bij 300, 600, 800, 3.000 en 8.000 verandert de klank. Dat zijn veelgebruikte vaste vormen; leer ze als geheel. De spelling laat de gewone kanji staan, ook wanneer de uitspraak verandert.

Een belangrijk verschil met het Nederlands verschijnt vanaf 10.000. Wij groeperen grote getallen rond duizend en miljoen; het Japans heeft een eigen eenheid voor tienduizend: 万. Zo is 五万 50.000 en 十万 100.000. Nog veel later kom je 億 (oku, 100.000.000) tegen. Oefen grote getallen daarom in groepen van vier cijfers, niet alleen in groepen van drie.

De algemene telreeks met つ

Voor één tot en met tien voorwerpen kun je de traditionele Japanse vormen gebruiken. Ze worden niet gemaakt door simpelweg つ achter ichi, ni, san te zetten; het zijn aparte woorden.

Aantal	Japans	Uitspraak
1	一つ（ひとつ）	hitotsu
2	二つ（ふたつ）	futatsu
3	三つ（みっつ）	mittsu
4	四つ（よっつ）	yottsu
5	五つ（いつつ）	itsutsu
6	六つ（むっつ）	muttsu
7	七つ（ななつ）	nanatsu
8	八つ（やっつ）	yattsu
9	九つ（ここのつ）	kokonotsu
10	十（とお）	tō

De vraag „hoeveel?” is bij deze reeks いくつ (ikutsu). Let op dat tien とお heet en geen zichtbare つ heeft. Boven de tien schakel je over op de gewone getallen met een passend, specifieker telwoord.

Een natuurlijke basisconstructie is:

zelfstandig naamwoord + を + aantal + werkwoord

In りんごを三つください markeert を (o) het lijdend voorwerp (wie of wat de handeling ondergaat). Letterlijk staat er ongeveer „appels — drie stuks — alstublieft”. 三つのりんご („drie appels”) is ook mogelijk, maar in een zin staat de hoeveelheid vaak na het woord met を of が.

Prijzen en telefoonnummers

Bij yen zet je 円 (en) achter het getal:

• 百円 (hyaku-en) — 100 yen
• 三百円 (sanbyaku-en) — 300 yen
• 千二百円 (sen nihyaku-en) — 1.200 yen

Een telefoonnummer lees je cijfer voor cijfer, niet als één groot getal. ゼロ、よん、なな zijn daarbij duidelijk en gebruikelijk voor 0, 4 en 7. Koppeltekens worden in gesproken taal vaak の (no) om de groepen hoorbaar te scheiden. Een nummer als 090-1234-5678 kan dus worden gelezen als ゼロきゅうゼロのいちにさんよんのごろくななはち.

Voorbeelden in context

Japans	Uitspraak	Nederlands	Toelichting
一、二、三、四、五	ichi, ni, san, yon, go	één, twee, drie, vier, vijf	De gewone getallen
これは二百円です。	Kore wa nihyaku-en desu.	Dit kost 200 yen.	Een prijs met 円
百円です。	Hyaku-en desu.	Het is 100 yen.	Bij 100 staat geen 一
コーヒーを一つください。	Kōhī o hitotsu kudasai.	Eén koffie, alstublieft.	つ als algemeen telwoord
りんごを三つください。	Ringo o mittsu kudasai.	Drie appels, alstublieft.	De hoeveelheid staat na を
みかんが八つあります。	Mikan ga yattsu arimasu.	Er zijn acht mandarijnen.	八つ is yattsu
いくつ必要ですか？	Ikutsu hitsuyō desu ka?	Hoeveel zijn er nodig?	Vraagwoord bij de つ-reeks
二十四です。	Nijūyon desu.	Het zijn er 24.	Tientallen vóór eenheden
全部で五千円です。	Zenbu de gosen-en desu.	In totaal is het 5.000 yen.	Geldbedrag in een winkel
この町には一万人住んでいます。	Kono machi ni wa ichimannin sunde imasu.	In deze plaats wonen 10.000 mensen.	一万 is tienduizend; 人 is een specifiek telwoord
電話番号は何番ですか？	Denwa bangō wa nanban desu ka?	Wat is uw telefoonnummer?	Het onderwerp is uit de context duidelijk
番号はゼロ・なな・よんです。	Bangō wa zero, nana, yon desu.	Het nummer is 074.	Cijfers worden afzonderlijk gelezen
四月に日本へ行きます。	Shigatsu ni Nihon e ikimasu.	In april ga ik naar Japan.	四 heeft hier de vaste lezing shi

Veelgemaakte fouten

1. Nederlandse getalvolgorde gebruiken

• Fout: 四十二 bedoelen wanneer je 24 wilt zeggen.
• Goed: 二十四 (nijūyon).
• Waarom: Japans bouwt 24 op als 2 × 10 + 4. 四十二 is 42, niet 24. Laat je niet leiden door de Nederlandse volgorde in vierentwintig.

2. Ichi voor elk honderdtal zetten

• Fout: 一百円 voor 100 yen.
• Goed: 百円 (hyaku-en).
• Waarom: Bij precies 100 en 1.000 wordt één normaal niet uitgesproken. Bij 一万 (10.000) staat 一 juist wel.

3. De gewone lezing combineren met つ

• Fout: さんつ voor drie dingen.
• Goed: 三つ（みっつ）.
• Waarom: De つ-reeks heeft eigen vormen. Leer hitotsu, futatsu, mittsu als volledige woorden, niet als gewone getallen plus een uitgang.

4. Elk cijfer in een telefoonnummer als een groot getal behandelen

• Fout: 24 in een telefoonnummer altijd als 二十四 lezen.
• Goed: Lees de cijfers afzonderlijk als に・よん wanneer de cijferreeks 2-4 is.
• Waarom: Een telefoonnummer is een reeks cijfers, geen hoeveelheid. Grotere getallen zoals prijzen lees je wél als één getal.

5. Denken dat し, しち en く overal verboden zijn

• Fout: 四月 als yongatsu lezen omdat yon de veilige vorm van vier is.
• Goed: 四月 is shigatsu.
• Waarom: Yon, nana en kyū zijn handig voor losse getallen, maar vaste woorden en telwoorden kunnen een andere lezing vereisen. Leer zulke combinaties als geheel.

6. Zonder telwoord rechtstreeks naar het Nederlands vertalen

• Fout: 三りんご naar het patroon „drie appels”.
• Goed: りんごを三つください of 三つのりんご.
• Waarom: Een Japans aantal krijgt bij concrete zaken gewoonlijk een telwoord. つ is een algemene oplossing tot en met tien; bij veel categorieën bestaat een specifieker telwoord.

Gebruiksnotities

In hedendaagse Japanse teksten zie je vaak Arabische cijfers, vooral bij prijzen, adressen, data en tabellen: 3,000円, 7月, 24人. De uitspraak verandert daardoor niet. In doorlopende of plechtige teksten komen kanji vaker voor. Een combinatie van Arabische cijfers en een Japans telwoord is volkomen normaal.

ゼロ is het alledaagse woord voor nul en klinkt natuurlijk bij telefoonnummers, sportstanden en technische waarden. れい komt onder meer voor in formelere nummerreeksen en bepaalde vaste uitdrukkingen. Welke vorm gebruikelijk is, hangt dus af van de situatie; voor een telefoonnummer is ゼロ een veilige keuze.

De つ-reeks is breed inzetbaar, maar niet voor alles even natuurlijk. Mensen tel je normaal met 人, platte dingen met 枚 en lange cilindervormige dingen met 本. Bovendien kunnen de klanken van getal en telwoord veranderen. Zie つ daarom als een nuttige algemene ingang, niet als vervanging voor het hele Japanse telsysteem.

Verder dan de basis

De volgende details hoef je op A1-niveau nog niet actief te beheersen, maar je zult ze snel tegenkomen.

Datums en tijd hebben eigen lezingen

Getallen vormen de basis van maanden, dagen en kloktijden, maar de uitspraak is niet altijd voorspelbaar. 四月 is shigatsu (april), terwijl vier uur 四時 (yoji) is. Sommige kalenderdagen hebben volledig eigen vormen, zoals 一日 (tsuitachi, de eerste dag van de maand) en 二十日 (hatsuka, de twintigste). Leer datum- en tijdvormen daarom niet door blind de losse getallen aaneen te plakken.

Rangtelwoorden

Met 第 (dai) vóór een getal maak je vaak een formeel rangnummer: 第一 (daiichi, eerste) en 第二 (daini, tweede). Een andere mogelijkheid is 番目 (banme): 一番目 is „de eerste” in een volgorde. 一番 zonder 目 kan naast „nummer één” ook „het meest” betekenen, afhankelijk van de zin.

Kommagetallen en breuken

Een decimaalteken heet 点 (ten), waarna je de cijfers meestal afzonderlijk leest: 3.14 is 三点一四 (san ten ichi yon). Bij breuken staat de noemer vóór 分の en daarna de teller. Zo is 二分の一 (nibun no ichi) letterlijk „één van twee delen”: 1/2. Die volgorde is voor Nederlandstaligen even wennen.

Klankveranderingen horen bij het telsysteem

De vormen sanbyaku, roppyaku, happyaku, sanzen en hassen zijn geen losse uitzonderingen zonder samenhang: Japanse klanken passen zich aan om combinaties makkelijker uit te spreken. Hetzelfde gebeurt veel vaker bij specifieke telwoorden. Zo zul je later zien dat één lang voorwerp 一本 (ippon) is en drie lange voorwerpen 三本 (sanbon). Herken eerst het basisgetal en leer vervolgens de hele combinatie op het gehoor.

Oefentips

1. Bouw getallen in twee richtingen op. Schrijf dagelijks vijf cijfers, bijvoorbeeld 17, 42, 306, 8.000 en 25.000, en zet ze om in kanji en uitspraak. Lees daarna Japanse getallen terug naar cijfers. Zo voorkom je dat je alleen een rijtje uit het hoofd kent.
2. Koppel de つ-reeks aan echte voorwerpen. Leg maximaal tien munten, vruchten of andere kleine dingen neer en tel ze met hitotsu, futatsu, mittsu. Vraag jezelf telkens いくつ？ en antwoord in een korte zin.
3. Oefen prijzen en nummers apart. Lees prijzen als volledige getallen, maar lees verzonnen telefoonnummers cijfer voor cijfer. Juist dat verschil maakt duidelijk wanneer 二十四 en wanneer に・よん nodig is.

Verwante onderwerpen

• Volgende stap: Basistelwoorden — leer 人、個、枚、本、匹 en 冊 gebruiken voor verschillende soorten personen, dieren en dingen.
• Volgende stap: Tijdsuitdrukkingen — pas getallen toe op kloktijden, maanden, weekdagen en afspraken.