Há: er is en er zijn in het Portugees

Kort gezegd

Het Portugese há betekent zowel er is als er zijn: Há um problema en Há muitas pessoas. De vorm blijft altijd enkelvoud, ook vóór een meervoud. Há + tijdsduur geeft aan hoelang iets al duurt of hoeveel tijd geleden iets gebeurde: Vivo aqui há dois anos.

Overzicht

Há is de onpersoonlijke vorm van het werkwoord haver. Onpersoonlijk betekent hier dat de zin geen gewoon grammaticaal onderwerp heeft: er is niemand of niets dat de handeling uitvoert. Je gebruikt há om te zeggen dat iets of iemand bestaat, aanwezig is of beschikbaar is. In het Nederlands doen we dat met er is en er zijn.

Dit is een basisregel van niveau A1, maar hij is belangrijk op elk niveau. Je hebt há nodig om over een plek te vertellen, te vragen of iets beschikbaar is en te zeggen dat iets ontbreekt: Há um café aqui perto? — Is er hier vlakbij een café? Hetzelfde woord komt ook vaak voor bij tijd: Cheguei há uma hora — Ik kwam een uur geleden aan.

Voor Nederlandstaligen zit de voornaamste valkuil in het meervoud. Wij wisselen tussen er is en er zijn, maar het Portugese há verandert niet. In Há cinco cadeiras lijkt cinco cadeiras inhoudelijk het belangrijkste deel van de zin, maar grammaticaal is het niet het onderwerp van haver. Daarom wordt há niet meervoudig.

Hoe het werkt

De basisbouw

De eenvoudigste structuur is:

há + persoon, ding of hoeveelheid

Functie	Portugees	Nederlands
één ding	Há uma solução.	Er is een oplossing.
meerdere dingen	Há duas soluções.	Er zijn twee oplossingen.
een niet-getelde hoeveelheid	Há água.	Er is water.
aanwezigheid van mensen	Há alguém lá fora.	Er is iemand buiten.

Het zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, dier, ding of begrip) kan enkelvoud of meervoud zijn. Há blijft in beide gevallen hetzelfde:

• Há uma pessoa na sala. — Er is één persoon in de kamer.
• Há vinte pessoas na sala. — Er zijn twintig mensen in de kamer.

Je hoeft vóór há geen Portugees woord toe te voegen dat overeenkomt met het Nederlandse er. Há drukt die hele betekenis al uit.

Ontkenning: não há

Voor er is niet, er zijn niet en er is geen zet je não direct vóór há:

não + há + persoon, ding of hoeveelheid

• Não há leite. — Er is geen melk.
• Não há mesas livres. — Er zijn geen vrije tafels.
• Não há ninguém em casa. — Er is niemand thuis.

Het Nederlands gebruikt vaak geen, terwijl het Portugees gewoon de werkwoordsvorm ontkent met não. Bij een telbaar zelfstandig naamwoord kan ook nenhum/nenhuma staan om geen enkele te benadrukken: Não há nenhuma dúvida — Er is geen enkele twijfel.

Vragen met há

In een ja-neevraag blijft de woordvolgorde meestal gelijk. De intonatie in gesproken taal en het vraagteken in geschreven taal maken er een vraag van:

• Há um supermercado perto daqui? — Is er een supermarkt hier vlakbij?
• Há lugares disponíveis? — Zijn er plaatsen beschikbaar?

Met een vraagwoord komt dat meestal vooraan:

• O que há na caixa? — Wat zit er in de doos?
• Quantas pessoas há na equipa? — Hoeveel mensen zitten er in het team?
• Há quanto tempo vives aqui? — Hoelang woon je hier al?

Há bij tijd

Há + tijdsduur heeft twee nauw verwante toepassingen. De rest van de zin laat zien welke bedoeld is.

1. Een voltooid moment in het verleden: geleden

Wanneer de gebeurtenis voorbij is, betekent há meestal geleden:

• Cheguei há dez minutos. — Ik kwam tien minuten geleden aan.
• Conhecemo-nos há muitos anos. — We leerden elkaar vele jaren geleden kennen.

De tijdsduur wordt gerekend vanaf nu terug naar het moment van de gebeurtenis.

2. Een situatie die nog voortduurt: al / sinds een bepaalde duur

Bij een toestand of activiteit die in het verleden begon en nu nog doorgaat, geeft há de verstreken duur aan:

• Moro no Porto há três anos. — Ik woon al drie jaar in Porto.
• Ela trabalha aqui há seis meses. — Zij werkt hier al zes maanden.

Het Nederlands voegt hier vaak al toe. In het Portugees is dat niet nodig: há três anos bevat zelf al het idee dat de periode drie jaar geleden begon. Let ook op het verschil tussen een duur en een beginpunt:

Bedoeling	Portugees	Nederlands
duur tot nu	Estudo português há um ano.	Ik studeer al een jaar Portugees.
beginpunt	Estudo português desde 2025.	Ik studeer Portugees sinds 2025.
moment in het verleden	Comecei há um ano.	Ik begon een jaar geleden.

Gebruik dus desde bij een genoemd beginpunt, zoals een jaartal, datum of gebeurtenis. Gebruik há bij een gemeten periode, zoals uma semana of dois anos.

Há tegenover a en daqui a

Het accent op há is betekenisvol. Há kijkt terug vanaf het heden of beschrijft een duur tot het heden. Voor een moment in de toekomst gebruik je meestal daqui a:

• Cheguei há duas horas. — Ik kwam twee uur geleden aan.
• Vou sair daqui a duas horas. — Ik vertrek over twee uur.

Schrijf daarom niet a dois anos wanneer je twee jaar geleden bedoelt. De vorm a zonder accent is onder andere een voorzetsel (een kort woord dat een verband uitdrukt), maar niet de onpersoonlijke tegenwoordige tijd van haver.

Voorbeelden in context

Portugees	Nederlands	Toelichting
Há um problema com a reserva.	Er is een probleem met de reservering.	Eén ding
Há muitas pessoas na praça.	Er zijn veel mensen op het plein.	Meervoud, maar toch há
Há pão na cozinha.	Er is brood in de keuken.	Niet-getelde hoeveelheid
Não há leite no frigorífico.	Er is geen melk in de koelkast.	Ontkenning met não
Não há lugares livres no comboio.	Er zijn geen vrije plaatsen in de trein.	Meervoud in een ontkennende zin
Há alguém à porta.	Er staat iemand voor de deur.	Aanwezigheid van een persoon
O que há no menu hoje?	Wat staat er vandaag op het menu?	Vraag met o que
Quantos alunos há na turma?	Hoeveel leerlingen zitten er in de klas?	Vraag naar een aantal
Há uma farmácia perto do hotel?	Is er een apotheek vlak bij het hotel?	Ja-neevraag
Chegámos há meia hora.	We zijn een halfuur geleden aangekomen.	Afgesloten gebeurtenis
O museu abriu há dez anos.	Het museum ging tien jaar geleden open.	Moment in het verleden
Vivo aqui há dois anos.	Ik woon hier al twee jaar.	Situatie duurt nog voort
Esperamos há mais de uma hora.	We wachten al meer dan een uur.	Activiteit duurt nog voort
Não o vejo há semanas.	Ik heb hem al weken niet gezien.	Periode tot nu in een ontkenning
Daqui a uma semana há eleições.	Over een week zijn er verkiezingen.	Daqui a geeft de toekomst aan; há drukt bestaan uit

De vertaling hoeft niet woordelijk te zijn. Nederlands gebruikt afhankelijk van de context ook staan, zitten, liggen of plaatsvinden waar Portugees eenvoudig há gebruikt. Há alguém à porta klinkt bijvoorbeeld natuurlijker als Er staat iemand voor de deur dan als een letterlijke vertaling met is.

Veelgemaakte fouten

1. Há in het meervoud zetten

• Onjuist: Hão muitas pessoas na fila.
• Juist: Há muitas pessoas na fila.
• Waarom: Existentieel há is onpersoonlijk en onveranderlijk. Het aantal mensen bepaalt de werkwoordsvorm niet.

De vorm hão bestaat wel in andere constructies, zoals hão de chegar (ze zullen of moeten nog aankomen), maar betekent niet er zijn.

2. Het zelfstandig naamwoord als onderwerp behandelen

• Onjuist: Haviam três hotéis na aldeia.
• Juist: Havia três hotéis na aldeia.
• Waarom: Ook in andere tijden blijft existentiëel haver enkelvoud. De drie hotels zijn geen grammaticaal onderwerp van het werkwoord.

De Nederlandse gewoonte om er waren drie hotels te zeggen, maakt deze fout verleidelijk. In verzorgd Portugees is het havia, niet haviam.

3. Há en tem zonder onderscheid gebruiken

• Minder geschikt in neutrale schrijftaal: Tem um problema no sistema.
• Neutraal en algemeen: Há um problema no sistema.
• Waarom: Vooral in informeel Braziliaans Portugees wordt ter vaak met existentiële betekenis gebruikt. Há is echter in beide hoofdvarianten van het Portugees bruikbaar en heeft in verzorgde schrijftaal de voorkeur.

Gebruik ter normaal gesproken voor bezit: O sistema tem um problema — Het systeem heeft een probleem. Daar is o sistema wél het onderwerp.

4. Het accent vergeten

• Onjuist: Ha dois cafés nesta rua.
• Juist: Há dois cafés nesta rua.
• Waarom: De werkwoordsvorm há krijgt altijd een accent aigu. Zonder accent is ha geen standaardvorm met deze betekenis.

5. Verleden en toekomst verwisselen

• Onjuist voor een toekomstig moment: A reunião começa há dez minutos.
• Juist: A reunião começa daqui a dez minutos.
• Waarom: Há dez minutos kijkt terug: tien minuten geleden of gedurende de afgelopen tien minuten. Daqui a dez minutos kijkt vooruit: over tien minuten.

6. Há toevoegen na desde bij een duidelijk beginpunt

• Onnodig of onjuist in de basisregel: Moro aqui desde há 2024.
• Juist: Moro aqui desde 2024.
• Ook juist: Moro aqui há dois anos.
• Waarom: Desde noemt het beginpunt; há noemt de duur. Kies de vorm die past bij de informatie die volgt.

Gebruiksnotities

Europees en Braziliaans Portugees

Há wordt in zowel Portugal als Brazilië begrepen en gebruikt. In alledaags Braziliaans Portugees hoor je voor bestaan echter zeer vaak tem: Tem muita gente aqui — Er zijn hier veel mensen. In formele teksten, nieuwsberichten en zorgvuldig geschreven taal blijft há de veiligste keuze.

In Europees Portugees is há ook in gewone gesprekken heel gebruikelijk. Andere delen van de voorbeeldzin kunnen regionaal verschillen — bijvoorbeeld frigorífico in Portugal en vaak geladeira in Brazilië — maar de regel voor há verandert daardoor niet.

Há en existe/existem

Het werkwoord existir kan soms dezelfde situatie beschrijven, maar het gedraagt zich als een gewoon werkwoord en stemt dus overeen met het onderwerp:

• Há uma solução. / Existe uma solução. — Er is een oplossing.
• Há várias soluções. / Existem várias soluções. — Er zijn verschillende oplossingen.

Existir legt vaak meer nadruk op het werkelijke bestaan van iets. Voor gewone aanwezigheid of beschikbaarheid klinkt há meestal neutraler: Há café? is een normale vraag of er koffie is; Existe café? vraagt eerder of koffie als verschijnsel bestaat en klinkt in die context vreemd.

Uitspraak en spelling

Há wordt uitgesproken als één open klinker, ongeveer als a in een korte, duidelijk aangezette klank. De letter h wordt niet uitgesproken. Het accent helpt in de spelling om de werkwoordsvorm te onderscheiden, ook al hoor je geen afzonderlijke h.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

Voor A1 is één regel genoeg: gebruik há voor er is/er zijn en há + tijdsduur voor geleden/al. De vormen hieronder hoef je nog niet actief te beheersen, maar je zult ze later wel tegenkomen.

Andere tijden van onpersoonlijk haver

Als de hele situatie in het verleden, de toekomst of een denkbeeldige wereld staat, verandert de tijd van haver. De vorm blijft onpersoonlijk en dus enkelvoud.

Tijd of betekenis	Vorm	Voorbeeld	Nederlands
achtergrond in het verleden	havia	Havia pouca luz na sala.	Er was weinig licht in de kamer.
afgeronde gebeurtenis	houve	Houve um acidente ontem.	Er was gisteren een ongeluk.
toekomst	haverá	Haverá mudanças em breve.	Er zullen binnenkort veranderingen zijn.
voorwaardelijk	haveria	Haveria mais espaço sem a mesa.	Er zou meer ruimte zijn zonder de tafel.
aanvoegende wijs	haja	Espero que haja tempo.	Ik hoop dat er tijd is.

De aanvoegende wijs is een werkwoordsvorm waarmee onder meer wens, twijfel of onzekerheid wordt uitgedrukt. Die vorm hoort bij een later leerniveau. Belangrijk voor nu is dat ook havia, houve en haverá niet meervoudig worden in existentiële zinnen: Havia problemas, niet haviam problemas.

Een hulpwerkwoord vóór haver

Na een modaal werkwoord zoals poder (kunnen) of dever (moeten, vermoedelijk zijn) staat haver in de infinitief, de onverbogen woordenboekvorm:

• Pode haver atrasos. — Er kunnen vertragingen zijn.
• Deve haver outra saída. — Er moet een andere uitgang zijn.

In de standaardtaal blijft ook het modale werkwoord enkelvoud, omdat de hele constructie onpersoonlijk is: pode haver problemas, niet podem haver problemas.

Há ... que bij een voortdurende situatie

Vooral in Europees Portugees kun je een duur ook vooraan zetten met há ... que:

• Há dois anos que vivo aqui. — Ik woon hier al twee jaar.
• Há muito tempo que não falamos. — We hebben elkaar al lang niet gesproken.

De eenvoudigere volgorde Vivo aqui há dois anos betekent hetzelfde en is voor beginners breed bruikbaar. In Brazilië komt daarnaast vaak faz ... que voor, bijvoorbeeld Faz dois anos que moro aqui. Dat is een regionale en stilistische keuze; het verandert de basisbetekenis niet.

Há que is een andere constructie

In Há que ter cuidado betekent há que + infinitief niet dat iets bestaat. Het is een onpersoonlijke manier om noodzaak uit te drukken: Men moet voorzichtig zijn of Je moet voorzichtig zijn. Deze constructie hoort bij de ruimere onpersoonlijke constructies en is vooral relevant op een later niveau.

Oefentips

1. Maak paren met enkelvoud en meervoud. Zeg bijvoorbeeld Há uma cadeira en daarna Há quatro cadeiras. Zo leer je bewust dat alleen het zelfstandig naamwoord verandert.
2. Teken een tijdlijn. Schrijf links há dois anos, in het midden agora en rechts daqui a dois anos. Maak bij elk deel twee eigen zinnen. Dit voorkomt verwarring tussen geleden, al en over.
3. Beschrijf een echte plek. Kijk rond in je woning, straat of werkruimte en maak vijf zinnen met há en drie met não há. Voeg daarna vragen toe, zoals Há uma paragem de autocarro perto daqui?

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: Het werkwoord ter — helpt je het verschil zien tussen bezit met ter en bestaan met haver.
• Volgende stap: Onpersoonlijke constructies — bouwt verder op zinnen zonder gewoon onderwerp, waaronder há que + infinitief.