Υπάρχει en υπάρχουν in het Grieks

In het kort

Gebruik υπάρχει wanneer één ding of een niet-telbare hoeveelheid aanwezig of beschikbaar is, en υπάρχουν bij meerdere dingen. Ze komen meestal overeen met Nederlands er is en er zijn: Υπάρχει ένα πρόβλημα betekent ‘Er is een probleem’, terwijl Υπάρχουν δύο λύσεις ‘Er zijn twee oplossingen’ betekent. Voor een beschrijving of identificatie gebruik je doorgaans είναι (‘is/zijn’), niet υπάρχει/υπάρχουν.

Overzicht

Met υπάρχει en υπάρχουν zeg je dat iets bestaat, ergens aanwezig is of beschikbaar is. Het gaat dus niet in de eerste plaats om wat iets is, maar om de vraag óf iets er is. Je komt deze vormen voortdurend tegen in praktische situaties: bij het zoeken naar een toilet, het vragen naar een bus, het melden van een probleem of het vertellen wat er in een stad te vinden is.

Dit is basisgrammatica op A1-niveau. De eenvoudigste regel lijkt sterk op het Nederlandse verschil tussen er is en er zijn: enkelvoud tegenover meervoud. Toch vraagt het Grieks extra aandacht. Het zelfstandig naamwoord (een woord voor een mens, dier, ding of begrip) staat grammaticaal als onderwerp bij het werkwoord, ook al volgt het er vaak op. Daarom bepaalt dat woord of je υπάρχει of υπάρχουν kiest.

Nederlandstaligen verwarren deze constructie soms met είναι, omdat Nederlands hetzelfde werkwoord zijn gebruikt in ‘het is een hotel’ en ‘er is een hotel’. Grieks maakt het onderscheid duidelijker: είναι beschrijft of identificeert, terwijl υπάρχει/υπάρχουν aanwezigheid of bestaan uitdrukt.

Hoe het werkt

De basisregel: enkelvoud of meervoud

Υπάρχει is de derde persoon enkelvoud van υπάρχω (‘bestaan’, ‘aanwezig zijn’). Υπάρχουν is de derde persoon meervoud. De derde persoon is de vorm voor ‘hij/zij/het’ of ‘zij’ als onderwerp.

Betekenis	Griekse vorm	Gebruik	Voorbeeld
er is / er bestaat	υπάρχει	één persoon of zaak; niet-telbare stof of begrip	Υπάρχει ένα φαρμακείο.
er zijn / er bestaan	υπάρχουν	meer dan één persoon of zaak	Υπάρχουν τρία φαρμακεία.

Het woord dat aanwezig is, bepaalt het getal:

• ένα πρόβλημα (‘één probleem’) → Υπάρχει ένα πρόβλημα.
• πολλά προβλήματα (‘veel problemen’) → Υπάρχουν πολλά προβλήματα.
• νερό (‘water’, niet als losse eenheden geteld) → Υπάρχει νερό.

Bij een hoeveelheid die als één geheel wordt gezien, staat gewoonlijk het enkelvoud: Υπάρχει πολύς κόσμος (‘Er zijn veel mensen / Het is druk’). Κόσμος is grammaticaal enkelvoud, ook al verwijst het hier naar veel personen. Kijk dus naar de Griekse grammaticale vorm, niet alleen naar de Nederlandse vertaling.

De gewone zinsbouw

De meest neutrale volgorde is:

υπάρχει/υπάρχουν + wat aanwezig is + eventueel plaats of tijd

• Υπάρχει ένα καφέ εδώ. — Er is hier een café.
• Υπάρχουν λεωφορεία το βράδυ. — Er rijden ’s avonds bussen.

Een plaatsbepaling kan ook vooraan staan wanneer de plaats het vertrekpunt van de mededeling is:

• Στην πλατεία υπάρχει ένα καφέ. — Op het plein is een café.
• Στην περιοχή υπάρχουν πολλά ξενοδοχεία. — In de buurt zijn veel hotels.

Het Grieks heeft hier geen apart woord nodig dat precies overeenkomt met het Nederlandse plaatshoudende er. Υπάρχει draagt zelf al de betekenis ‘er is/bestaat’. Voeg daarom niet automatisch een Grieks plaatswoord toe alleen omdat de Nederlandse zin er bevat.

Het naamwoord staat in de nominatief

Het aanwezige ding is grammaticaal het onderwerp en staat daarom in de nominatief (de naamval voor het onderwerp). Dat is vooral zichtbaar bij mannelijke woorden:

• Υπάρχει ένας γιατρός εδώ. — Er is hier een dokter.
• Υπάρχουν δύο γιατροί εδώ. — Er zijn hier twee dokters.

Gebruik dus niet zomaar de accusatief (de naamval die vaak het lijdend voorwerp aanduidt, oftewel wie of wat de handeling ondergaat). Υπάρχει neemt in deze constructie geen lijdend voorwerp: de dokter of het probleem bestaat/is aanwezig.

Met en zonder lidwoord

Bij een nieuw, telbaar enkelvoud staat vaak het onbepaalde lidwoord ένας, μία/μια, ένα (‘een’):

• Υπάρχει ένα μήνυμα για σένα. — Er is een bericht voor je.
• Υπάρχει μια τράπεζα κοντά; — Is er een bank in de buurt?

Bij meervoud en niet-telbare woorden staat vaak geen lidwoord:

• Υπάρχουν ταξί έξω. — Er staan taxi’s buiten.
• Υπάρχει καφές; — Is er koffie?

Een bepaald woord of een eigennaam is ook mogelijk als je vraagt of die persoon of zaak aanwezig of beschikbaar is:

• Υπάρχει ο κύριος Νίκος; — Is meneer Nikos er?
• Υπάρχει το βιβλίο στα ελληνικά; — Is het boek in het Grieks beschikbaar?

Ontkenning met δεν

Zet δεν direct vóór het werkwoord:

• Δεν υπάρχει νερό. — Er is geen water.
• Δεν υπάρχουν δωμάτια. — Er zijn geen kamers.

Het Nederlands gebruikt vaak geen, maar het Grieks ontkent hier het werkwoord met δεν. Het naamwoord hoeft daardoor geen apart woord voor ‘geen’ te krijgen. Vergelijk:

• Nederlands: Er is geen probleem.
• Grieks: Δεν υπάρχει πρόβλημα.

Woorden als κανένα (‘geen enkel’) kunnen de ontkenning versterken: Δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα betekent ‘Er is geen enkel probleem’. Laat δεν daarbij niet weg.

Vragen

Een ja-neevraag heeft dezelfde woordvolgorde als een mededeling. In de uitspraak maakt stijgende intonatie er een vraag van; in schrift staat het Griekse vraagteken ;, dat eruitziet als een Nederlandse puntkomma.

• Υπάρχει τουαλέτα; — Is er een toilet?
• Υπάρχουν εισιτήρια; — Zijn er kaartjes?
• Υπάρχει κάτι άλλο; — Is er nog iets anders?

Met een vraagwoord zet je de gevraagde informatie meestal vooraan:

• Τι υπάρχει εδώ; — Wat is hier te vinden?
• Πόσα δωμάτια υπάρχουν; — Hoeveel kamers zijn er?
• Γιατί υπάρχει πρόβλημα; — Waarom is er een probleem?

Let bij πόσος/πόση/πόσο (‘hoeveel’) op het getal. Een meervoudsvorm zoals πόσα δωμάτια vraagt om υπάρχουν.

Υπάρχει/υπάρχουν tegenover είναι

Dit is het belangrijkste betekenisverschil.

Bedoeling	Gebruik	Grieks	Nederlands
melden dat iets aanwezig is	υπάρχει/υπάρχουν	Υπάρχει ένα ξενοδοχείο εδώ.	Er is hier een hotel.
zeggen wat iets is	είναι	Αυτό είναι ξενοδοχείο.	Dit is een hotel.
een eigenschap geven	είναι	Το ξενοδοχείο είναι μεγάλο.	Het hotel is groot.
melden dat meerdere zaken aanwezig zijn	υπάρχουν	Υπάρχουν μεγάλα ξενοδοχεία εδώ.	Er zijn hier grote hotels.

Een handige controlevraag is: meld ik dat iets er is, of vertel ik wat/hoe het is? Bij aanwezigheid kies je υπάρχει/υπάρχουν; bij identiteit, categorie, toestand of eigenschap meestal είναι.

Voorbeelden in context

Grieks	Nederlands	Opmerking
Υπάρχει ένα πρόβλημα.	Er is een probleem.	Eén telbaar ding: enkelvoud.
Υπάρχουν πολλά εστιατόρια.	Er zijn veel restaurants.	Meervoud.
Δεν υπάρχει νερό.	Er is geen water.	Niet-telbare stof en ontkenning.
Υπάρχει τουαλέτα;	Is er een toilet?	Praktische vraag zonder lidwoord.
Στο χωριό υπάρχει ένα μικρό μουσείο.	In het dorp is een klein museum.	De plaats staat vooraan.
Υπάρχουν δύο στάσεις κοντά στο ξενοδοχείο.	Er zijn twee haltes dicht bij het hotel.	Het getal twee vraagt om meervoud.
Δεν υπάρχουν ελεύθερα τραπέζια.	Er zijn geen vrije tafels.	δεν ontkent het werkwoord.
Υπάρχει καφές στην κουζίνα;	Is er koffie in de keuken?	καφές is hier een niet-getelde hoeveelheid.
Υπάρχει πολύς κόσμος σήμερα.	Er zijn vandaag veel mensen.	Grieks κόσμος is grammaticaal enkelvoud.
Τι υπάρχει στο κουτί;	Wat zit er in de doos?	De natuurlijke Nederlandse vertaling gebruikt ‘zitten’.
Πόσα δωμάτια υπάρχουν;	Hoeveel kamers zijn er?	Vraag naar een meervoud.
Υπάρχει λεωφορείο μετά τα μεσάνυχτα;	Rijdt er na middernacht een bus?	Aanwezigheid of beschikbaarheid van een verbinding.
Δεν υπάρχει κανένας λόγος να ανησυχείς.	Er is geen enkele reden om je zorgen te maken.	κανένας versterkt de ontkenning.
Υπάρχει ο κύριος Νίκος;	Is meneer Nikos er?	Vraag of een bepaalde persoon beschikbaar is.

De Nederlandse vertaling hoeft niet altijd letterlijk er is of er zijn te bevatten. Afhankelijk van de situatie klinkt ‘zit er’, ‘staat er’, ‘rijdt er’ of ‘is … beschikbaar’ natuurlijker. Het Griekse uitgangspunt blijft hetzelfde: iets is aanwezig of voorhanden.

Veelgemaakte fouten

Enkelvoud gebruiken bij een meervoud

• Fout: Υπάρχει πολλά εστιατόρια.
• Goed: Υπάρχουν πολλά εστιατόρια.
• Waarom: πολλά εστιατόρια is meervoud, dus het werkwoord moet ook in het meervoud staan.

Meervoud kiezen op basis van de Nederlandse betekenis

• Fout: Υπάρχουν πολύς κόσμος.
• Goed: Υπάρχει πολύς κόσμος.
• Waarom: ‘Veel mensen’ klinkt in het Nederlands meervoudig, maar Grieks κόσμος is hier een enkelvoudig woord.

Είναι gebruiken om aanwezigheid te melden

• Fout: Είναι ένα φαρμακείο εδώ.
• Goed: Υπάρχει ένα φαρμακείο εδώ.
• Waarom: Je meldt dat er een apotheek aanwezig is. Είναι gebruik je wanneer je iets identificeert of beschrijft, bijvoorbeeld Αυτό είναι φαρμακείο (‘Dit is een apotheek’).

Een Nederlands ‘geen’ woord voor het naamwoord zoeken

• Fout: Υπάρχει όχι νερό.
• Goed: Δεν υπάρχει νερό.
• Waarom: In een gewone ontkennende mededeling staat δεν vóór het vervoegde werkwoord. όχι betekent ‘nee/niet’, maar vervangt hier δεν niet.

De verkeerde naamval gebruiken

• Fout: Υπάρχει έναν γιατρό;
• Goed: Υπάρχει ένας γιατρός;
• Waarom: De dokter is het onderwerp van υπάρχει en staat dus in de nominatief: ένας γιατρός.

Het Griekse vraagteken verkeerd lezen

• Fout begrip: Υπάρχει δωμάτιο; als mededeling lezen omdat er geen ? staat.
• Goed begrip: Υπάρχει δωμάτιο; is een vraag: ‘Is er een kamer?’
• Waarom: Het Griekse vraagteken ziet eruit als ;.

Gebruiksnotities

Υπάρχει/υπάρχουν is neutraal en bruikbaar in zowel gesprekken als geschreven taal. In winkels, hotels en restaurants drukt het vaak beschikbaarheid uit: Υπάρχει τραπέζι για δύο; (‘Is er een tafel voor twee?’). Bij vervoer kan het betekenen dat een verbinding bestaat of rijdt: Υπάρχει τρένο για την Πάτρα; (‘Gaat er een trein naar Patras?’).

De plaats kan vóór of na het werkwoord staan. Vooraan krijgt die plaats meer nadruk als kader: Στην Αθήνα υπάρχουν πολλά μουσεία begint met ‘Wat Athene betreft…’. Met het werkwoord vooraan klinkt de mededeling vaak als de introductie van nieuwe informatie: Υπάρχουν πολλά μουσεία στην Αθήνα.

In spontaan taalgebruik hoor je ook υπάρχουνε, een langere variant van υπάρχουν. De betekenis is hetzelfde. Als beginner kun je veilig de standaardvorm υπάρχουν gebruiken en υπάρχουνε vooral leren herkennen.

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar ze maken het overzicht compleet.

Het hele werkwoord υπάρχω

Υπάρχω is een gewoon vervoegd werkwoord, niet alleen een vaste constructie met twee vormen.

Persoon	Vorm	Globale betekenis
εγώ	υπάρχω	ik besta
εσύ	υπάρχεις	jij bestaat
αυτός/αυτή/αυτό	υπάρχει	hij/zij/het bestaat
εμείς	υπάρχουμε	wij bestaan
εσείς	υπάρχετε	jullie/u bestaan
αυτοί/αυτές/αυτά	υπάρχουν(ε)	zij bestaan

Voor ‘er is/er zijn’ gebruik je vrijwel steeds de derde persoon, omdat de aanwezige zaak het onderwerp is. De andere personen komen voor wanneer een uitdrukkelijk persoonlijk onderwerp ‘bestaan’ betekent, bijvoorbeeld Υπάρχω κι εγώ (‘Ik besta/ik ben er ook’), vaak met nadruk.

Andere tijden

In verhalen en plannen verschijnen dezelfde enkelvoud-meervoudtegenstelling in andere tijden:

• Υπήρχε ένα πρόβλημα. — Er was een probleem.
• Υπήρχαν πολλές επιλογές. — Er waren veel keuzemogelijkheden.
• Θα υπάρχει χρόνος. — Er zal tijd zijn.
• Θα υπάρχουν αλλαγές. — Er zullen veranderingen zijn.
• Έχει υπάρξει πρόοδος. — Er is vooruitgang geweest.

De kern blijft gelijk: enkelvoud bij één zaak of hoeveelheid, meervoud bij meerdere zaken. De vorm van het werkwoord verandert alleen mee met de tijd.

Bestaan in algemene zin

Υπάρχω kan letterlijk ‘bestaan’ betekenen, ook zonder concrete plaats:

• Υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες; — Bestaat er leven op andere planeten?
• Τέτοια λέξη δεν υπάρχει. — Zo’n woord bestaat niet.

In de tweede zin staat wat niet bestaat vooraan voor nadruk. De woordvolgorde is dus flexibel, maar δεν blijft vóór υπάρχει staan.

Oefentips

1. Maak paren. Neem vijf woorden en zet elk eerst in het enkelvoud en daarna in het meervoud: Υπάρχει ένα βιβλίο → Υπάρχουν τρία βιβλία. Zo oefen je tegelijk werkwoord en naamwoord.
2. Kijk om je heen. Beschrijf een kamer, straat of kaart met drie bevestigende zinnen, twee ontkenningen en twee vragen. Gebruik bijvoorbeeld εδώ, κοντά, στο δωμάτιο en στην πλατεία.
3. Doe de betekenisstest. Vertaal niet blind vanuit Nederlands zijn. Vraag telkens: ‘Meld ik aanwezigheid?’ Kies dan υπάρχει/υπάρχουν. ‘Beschrijf of identificeer ik iets?’ Kies dan doorgaans είναι.

Verwante onderwerpen

• Vooraf: Tegenwoordige tijd, groep A op -ω — laat zien hoe Griekse werkwoorden in de tegenwoordige tijd van vorm veranderen.