De second conditional in het Engels

Kort gezegd

Met de second conditional beschrijf je een denkbeeldige, onwerkelijke of weinig waarschijnlijke situatie in het heden of de toekomst. De hoofdstructuur is if + past simple, would + infinitief zonder to: If I had more time, I would learn Japanese — ‘Als ik meer tijd had, zou ik Japans leren.’ De verleden tijd verwijst hier meestal niet naar het verleden, maar geeft afstand tot de werkelijkheid aan.

Overzicht

De second conditional bestaat uit een voorwaarde en een mogelijk gevolg. De if-clause (de bijzin die de voorwaarde noemt) zegt welke denkbeeldige situatie eerst waar zou moeten zijn. De hoofdzin vertelt wat daar dan het gevolg van zou zijn. Je gebruikt deze vorm bijvoorbeeld om te dromen, mogelijkheden te bespreken, voorzichtig een onwaarschijnlijk toekomstscenario te schetsen of iemand advies te geven.

Dit onderwerp hoort bij niveau B1. De afzonderlijke werkwoordsvormen zijn meestal al bekend: de past simple en het modale werkwoord would. Nieuw is vooral hun combinatie en betekenis. In If Maya lived closer, we would see her more often woont Maya kennelijk niet dichtbij. De zin gaat dus niet over haar vroegere woonplaats, maar over een situatie die afwijkt van de werkelijkheid nu.

Voor Nederlandstaligen voelt de betekenis vertrouwd: ‘Als Maya dichterbij woonde, zouden we haar vaker zien.’ Toch ontstaat er snel een fout door het Nederlandse patroon ‘als ... zou’. Nederlands laat bijvoorbeeld ‘als ik meer tijd zou hebben’ toe. In standaard Engels staat normaal gesproken geen would in de if-clause: if I had more time, niet if I would have more time.

Hoe werkt het?

De basisstructuur

Deel	Vorm	Voorbeeld
Voorwaarde	if + onderwerp + past simple	if I had more time
Gevolg	onderwerp + would + basisvorm	I would travel more
Volledige zin	if + past simple, would + basisvorm	If I had more time, I would travel more.

De basisvorm is het hele werkwoord zonder to: be, go, buy, study. Na would verandert die vorm niet, ongeacht het onderwerp:

• I would go
• she would go
• they would go

Je gebruikt dus nooit would goes, would went of would to go.

De volgorde van de zinsdelen

Beide volgordes zijn mogelijk zonder betekenisverschil:

• If we had a garden, we would grow vegetables.
• We would grow vegetables if we had a garden.

Begint de zin met de if-clause, dan staat er een komma tussen de twee delen. Staat de if-clause achteraan, dan is er normaal geen komma. Anders dan in het Nederlands verandert de Engelse woordvolgorde in de hoofdzin niet: niet ‘would we grow’, maar we would grow.

Ontkenningen en vragen

Voor een ontkennend gevolg gebruik je would not, meestal verkort tot wouldn’t:

• I wouldn’t take that job if I were you.
• If the tickets were cheaper, we wouldn’t stay at home.

Ook de voorwaarde zelf kan ontkennend zijn. Daarvoor gebruik je de gewone ontkenning van de past simple:

• If he didn’t work at night, he would sleep better.
• We would visit more often if the journey weren’t so long.

In een vraag komt would vóór het onderwerp. De if-clause houdt zijn gewone volgorde:

• What would you do if you lost your phone?
• Would she move abroad if she found the right job?

Were en was bij denkbeeldige situaties

Bij het werkwoord be heeft de second conditional een bijzonder patroon. In verzorgde en formele taal kan were bij alle personen staan:

Onderwerp	Voorkeursvorm bij een hypothese	Voorbeeld
I	were	If I were taller, I’d play basketball.
he/she/it	were	If she were here, she’d know what to do.
you/we/they	were	If they were ready, we could leave.

Dit were is een vorm van de aanvoegende wijs (een werkwoordsvorm die afstand tot de werkelijkheid uitdrukt). Vooral in de vaste adviesformule If I were you ... is were de veilige en gebruikelijke keuze. In informele spreektaal hoor je ook If I was ... en If she was .... Dat is wijdverbreid, maar were benadrukt duidelijker dat het om een denkbeeldige situatie gaat en past beter in formele teksten.

Let op het verschil met een echte vraag over het verleden:

• If I was rude yesterday, I’m sorry. — De spreker weet niet of hij gisteren onbeleefd was; het kan werkelijk gebeurd zijn.
• If I were less shy, I would speak up more. — De spreker stelt zich een andere persoonlijkheid voor.

Would, could en might in het gevolg

Would geeft het verwachte gevolg binnen de denkbeeldige situatie. Soms past een ander modaal werkwoord (een hulpwerkwoord dat mogelijkheid, vermogen of houding uitdrukt) beter:

• could voor vermogen of een beschikbare mogelijkheid: If we had a car, we could visit you more often.
• might voor een onzeker mogelijk gevolg: If I got the offer, I might accept it.

Het verschil zit dus in het gevolg. Would accept klinkt als het verwachte besluit; might accept laat twijfel open; could accept betekent dat aanvaarden mogelijk zou zijn.

Verkorte vormen

In gesprekken en informele teksten wordt would vaak verkort tot ’d:

• I’d stay = I would stay
• she’d call = she would call
• they’d understand = they would understand

De vorm ’d kan ook had betekenen. Kijk daarom naar het woord erna: I’d go betekent I would go, terwijl I’d finished meestal I had finished betekent. In de gewone second conditional staat na ’d een basisvorm.

Voorbeelden in context

Engels	Nederlands	Toelichting
If I had enough money, I would travel for a year.	Als ik genoeg geld had, zou ik een jaar gaan reizen.	Denkbeeldige huidige financiële situatie.
If I were you, I’d accept the offer.	Als ik jou was, zou ik het aanbod aannemen.	Vaste formule om advies te geven.
What would you do if you won the lottery?	Wat zou je doen als je de loterij won?	Open vraag over een onwaarschijnlijk scenario.
I wouldn’t buy it if it were expensive.	Ik zou het niet kopen als het duur was.	Ontkenning in de hoofdzin.
If Lena lived closer, we would meet every week.	Als Lena dichterbij woonde, zouden we elkaar elke week zien.	De werkelijkheid is waarschijnlijk dat ze verder weg woont.
We could finish today if everyone helped.	We zouden het vandaag kunnen afmaken als iedereen hielp.	Could drukt vermogen of mogelijkheid uit.
If the weather improved, we might eat outside.	Als het weer opknapte, zouden we misschien buiten eten.	Might maakt het gevolg onzeker.
Would you change careers if you had the chance?	Zou je van loopbaan veranderen als je de kans kreeg?	Ja-neevraag met would vooraan.
If he didn’t spend so much, he would save more.	Als hij niet zoveel uitgaf, zou hij meer sparen.	Ontkennende voorwaarde met didn’t.
I’d sleep better if the street weren’t so noisy.	Ik zou beter slapen als de straat niet zo lawaaierig was.	De voorwaarde staat achteraan.
If I spoke Spanish, I could apply for that job.	Als ik Spaans sprak, zou ik naar die baan kunnen solliciteren.	Een ontbrekende vaardigheid beperkt een mogelijkheid.
Where would you live if you could work from anywhere?	Waar zou je wonen als je overal vandaan kon werken?	Twee denkbeeldige mogelijkheden in één vraag.

Deze vertalingen laten ook zien dat Nederlands niet altijd precies dezelfde tijdsvorm kiest. ‘Als het weer opknapte’ kan in natuurlijk Nederlands wat stijf klinken; vaak zegt men ‘als het weer zou opknappen’. Laat die Nederlandse voorkeur echter niet automatisch doorschuiven naar het Engels: daar blijft if the weather improved de normale vorm.

Veelgemaakte fouten

Would in beide zinsdelen zetten

• Fout: If I would have more time, I would exercise.
• Goed: If I had more time, I would exercise.
• Waarom: de gewone if-clause krijgt de past simple. Het Nederlandse ‘als ik meer tijd zou hebben’ lokt deze fout uit, maar Engels verdeelt de vormen anders over de twee zinsdelen.

De tegenwoordige tijd na if gebruiken

• Fout: If I have more time, I would learn Italian.
• Goed: If I had more time, I would learn Italian.
• Waarom: have + would vermengt meestal de first en second conditional. Gebruik If I have more time, I’ll ... voor een reële toekomstige mogelijkheid; gebruik If I had more time, I would ... voor een denkbeeldige of minder waarschijnlijke situatie.

Een verkeerde vorm na would kiezen

• Fout: She would moved abroad if she found a job.
• Goed: She would move abroad if she found a job.
• Waarom: na would komt altijd de basisvorm, nooit de verleden tijd en nooit to + werkwoord.

Was gebruiken in If I were you

• Minder geschikt: If I was you, I’d apologize.
• Voorkeur: If I were you, I’d apologize.
• Waarom: If I were you is de gevestigde standaardformule voor advies. Was komt informeel voor, maar were is hier de beste keuze voor leerlingen en in verzorgde taal.

Nederlandse inversie overnemen

• Fout: If I had more time, would I read more.
• Goed: If I had more time, I would read more.
• Waarom: na een vooropgeplaatste bijzin krijgt de Engelse hoofdzin geen omgekeerde woordvolgorde. Alleen in een echte vraag staat would vóór het onderwerp.

De second conditional voor een onmogelijk verleden gebruiken

• Fout voor een gemiste kans: If I studied harder, I would have passed the exam.
• Goed: If I had studied harder, I would have passed the exam.
• Waarom: een afgesloten, onwerkelijke situatie in het verleden vraagt normaal om de third conditional. De second conditional gaat in de kern over het heden of de toekomst.

Gebruiksnotities

Onwerkelijk en onwaarschijnlijk zijn geen harde categorieën

De spreker kiest met de conditional ook een perspectief. Vergelijk:

• If I get the job, I’ll move to London. — De baan is een reële mogelijkheid.
• If I got the job, I’d move to London. — De spreker behandelt de kans als kleiner, verder weg of puur denkbeeldig.

De tweede zin bewijst niet dat de baan onmogelijk is. Hij klinkt alleen minder direct of minder waarschijnlijk. De context en de houding van de spreker bepalen hoeveel afstand de second conditional uitdrukt.

Advies met If I were you

If I were you, I’d ... is een veelgebruikte manier om advies te geven: If I were you, I’d talk to your manager. Het klinkt vaak tactvoller dan een direct bevel. Voor negatief advies is I wouldn’t ...: If I were you, I wouldn’t reply tonight. Omdat je letterlijk nooit de andere persoon kunt zijn, is de situatie per definitie denkbeeldig.

Beleefdheid en afstand

Een hypothetische formulering kan een verzoek of voorstel minder stellig maken:

• Would it be a problem if I left a little early?
• If we moved the meeting to Friday, would that work for you?

De grammaticale afstand wordt hier sociale afstand: je legt de mogelijkheid voorzichtig voor. Zulke zinnen zijn vooral nuttig op het werk en in gesprekken waarin je niet te direct wilt klinken.

Uitspraak en spreektaal

In natuurlijke spraak worden I would en would not meestal I’d en wouldn’t. Ook were not wordt vaak weren’t. Oefen niet alleen de volledige geschreven vormen, want anders zijn alledaagse zinnen als I’d go if it weren’t so late lastig te herkennen.

Verder dan de basis

Uitzonderingen met would in de if-clause

De eenvoudige regel ‘nooit would na if’ is nuttig op B1, maar niet absoluut. Would kan in een if-clause staan wanneer het niet simpelweg de voorwaarde markeert, maar bereidheid, hardnekkig gedrag of een beleefd verzoek uitdrukt:

• If you would wait here, the doctor will see you shortly. — beleefd en formeel verzoek
• If he would just listen, we could solve this. — frustratie over zijn onwil

Dit zijn bijzondere betekenissen. Voor een gewone hypothese blijft If I had ... correct en If I would have ... fout.

Formele inversie zonder if

In formeel of literair Engels kan if verdwijnen en komt were vóór het onderwerp:

• Were I in your position, I would decline.
• Were the plan cheaper, we might approve it.

Dit betekent hetzelfde als If I were ... en If the plan were .... Gebruik deze inversie vooral in formeel schrijven; in een gewoon gesprek klinkt ze plechtig.

Were to voor een ver verwijderd scenario

De combinatie if + onderwerp + were to + basisvorm zet een toekomstige mogelijkheid extra op afstand:

• If the company were to close, hundreds of people would lose their jobs.
• If you were to meet your favourite author, what would you ask?

Deze vorm klinkt voorzichtiger, formeler of nog hypothetischer dan de gewone past simple. Ze wordt niet gebruikt voor alledaagse gewoontes en meestal ook niet met toestandwerkwoorden zoals know of belong.

Verschil met andere conditionals

Betekenis	Typisch patroon	Voorbeeld
Reële of goed mogelijke toekomst	if + present, will + basisvorm	If it rains, we’ll stay inside.
Denkbeeldig of minder waarschijnlijk heden/toekomst	if + past simple, would + basisvorm	If it rained, we’d stay inside.
Onwerkelijk verleden	if + past perfect, would have + voltooid deelwoord	If it had rained, we would have stayed inside.

Een voltooid deelwoord is de werkwoordsvorm in combinaties als have stayed, vergelijkbaar met ‘gebleven’ in ‘zou zijn gebleven’. Gemengde conditionals combineren soms een voorwaarde in het verleden met een gevolg in het heden, maar dat is een volgende stap en niet de basis van de second conditional.

Verwantschap met wish en if only

Dezelfde verleden vorm kan ook afstand tot de huidige werkelijkheid uitdrukken na wish en if only:

• I wish I had more time.
• If only she were here.

Ook hier gaat had of were niet over een voorbije gebeurtenis. De spreker betreurt dat de huidige werkelijkheid anders is. Dat verklaart waarom deze constructies grammaticaal verwant aan de second conditional aanvoelen.

Oefentips

1. Maak paren met werkelijkheid en fantasie. Schrijf eerst een feit, bijvoorbeeld I don’t have a car. Zet het daarna om: If I had a car, I would visit the coast more often. Zo koppel je de verleden vorm aan afstand van de werkelijkheid.
2. Vergelijk first en second conditional hardop. Maak bij hetzelfde onderwerp twee zinnen: If I have time, I’ll cook en If I had more time, I’d cook every day. Benoem zelf welke situatie reëler klinkt.
3. Train vaste vragen en advies. Beantwoord dagelijks één vraag met What would you do if ...? en geef één advies met If I were you, I’d .... Controleer vooral dat er geen would in de gewone if-clause staat.

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: First conditional — voor reële of goed mogelijke voorwaarden in de toekomst.
• Volgende stap: Third conditional — voor denkbeeldige alternatieven bij een afgesloten verleden.
• Verdieping: Wish en if only — voor wensen en spijt over een andere werkelijkheid.
• Verdieping: De aanvoegende wijs — voor formeel were en andere Engelse subjunctiefvormen.