Wish en if only in het Engels

In het kort

Met wish en if only zeg je dat de werkelijkheid anders is dan je zou willen. Gebruik een verleden tijd voor een wens over het heden (I wish I had more time), de past perfect voor spijt over het verleden (I wish I had studied harder) en would voor gewenst veranderend gedrag (I wish you would listen). If only volgt dezelfde patronen, maar klinkt emotioneler en nadrukkelijker.

Overzicht

Met wish en if only druk je een onvervulde wens, spijt of irritatie uit. Je beschrijft dus meestal niet wat werkelijk zo is, maar juist het tegenovergestelde: I wish I lived closer betekent dat ik nu niet dichtbij woon. Dit onderwerp hoort bij B2, omdat vorm en tijd niet letterlijk samenvallen: een Engelse verleden tijd kan hier naar het heden verwijzen.

Voor Nederlandstaligen is vooral dat laatste wennen. In het Nederlands zeggen we vaak ik wou dat ik meer tijd had of was ik maar groter. Het Nederlands gebruikt daarbij ook een verleden vorm, maar in spontaan Engels kiezen leerders toch geregeld ten onrechte voor de tegenwoordige tijd: I wish I have... De veilige aanpak is om eerst te bepalen wanneer de ongewenste werkelijkheid geldt: nu, vroeger of in de toekomst.

Grammaticaal volgt na wish of if only vaak een bijzin (een zinsdeel met een eigen onderwerp en werkwoord). De vorm daarin schept afstand tot de werkelijkheid. Dat lijkt op de second conditional: If I had more time, I would travel en I wish I had more time gebruiken beide een verleden vorm voor een onwerkelijke situatie in het heden.

Zo werkt het

1. Een onwerkelijke wens over het heden: verleden tijd

Gebruik wish/if only + onderwerp + past simple wanneer je wilt dat een huidige toestand anders was. De past simple (de gewone verleden tijd) verwijst hier niet naar vroeger, maar markeert dat de situatie onwerkelijk is.

Betekenis	Patroon	Voorbeeld
wens over nu	wish + onderwerp + past simple	I wish I knew the answer.
sterke wens over nu	if only + onderwerp + past simple	If only we lived nearer!

De werkelijkheid is telkens het tegenovergestelde: ik weet het antwoord niet; wij wonen niet dichterbij.

Bij be is were voor alle personen de traditionele onwerkelijke vorm: I wish I were taller en If only she were here. Vooral in verzorgd en formeel Engels is were een goede keuze. In alledaags taalgebruik komt was bij I, he, she en it ook veel voor: I wish I was taller. Voor examens en formeel schrijven is were doorgaans het veiligst.

2. Spijt over het verleden: past perfect

Gebruik wish/if only + onderwerp + had + voltooid deelwoord voor iets dat al gebeurd is of juist niet gebeurd is. De past perfect bestaat uit had plus het voltooid deelwoord (de werkwoordsvorm in bijvoorbeeld worked, seen of gone).

Patroon	Voorbeeld	Werkelijkheid
wish + past perfect	I wish I had called her.	Ik heb haar niet gebeld.
if only + past perfect	If only they hadn't left so early!	Ze zijn wel zo vroeg vertrokken.

Een ontkenning kan dus spijt over een gedane handeling uitdrukken: I wish I hadn't said that betekent dat ik het wel heb gezegd en daar nu spijt van heb.

3. Klachten en gewenste verandering: would

Gebruik wish/if only + onderwerp + would + infinitief wanneer je wilt dat iemand of iets zijn gedrag verandert. De infinitief is de basisvorm van het werkwoord, hier zonder to: would stop, would listen.

• I wish you would turn the music down.
• If only the bus would come!
• I wish it would stop raining.

Deze vorm gaat vaak over herhaald, hinderlijk gedrag of over iets waarop je wacht. Hij kan daardoor ongeduldig, verwijtend of smekend klinken. Gewoonlijk is het onderwerp na wish niet dezelfde persoon als degene die wenst: I wish you would... is natuurlijker dan I wish I would... Voor een eigen bewuste keuze zeg je eerder I wish I could make myself exercise more of I wish I exercised more.

Vergelijk would met de verleden tijd:

• I wish you were quieter. — wens over je huidige eigenschap of toestand.
• I wish you would be quieter. — verzoek of klacht: verander je gedrag.

4. Mogelijkheid en vermogen: could

Met could wens je dat iets mogelijk was of dat iemand iets kon:

• I wish I could speak English more confidently.
• If only we could stay another day.

Voor een gemiste mogelijkheid in het verleden gebruik je could have + voltooid deelwoord: I wish I could have stayed longer. Dat betekent dat langer blijven toen niet mogelijk was.

5. Wish en hope zijn niet hetzelfde

Gebruik hope voor een reële mogelijkheid; gebruik wish voor een situatie die onwerkelijk, onwaarschijnlijk of al niet meer te veranderen is.

Situatie	Natuurlijk Engels	Uitleg
De trein kan nog op tijd komen.	I hope the train is on time.	Reële, open mogelijkheid.
De trein is te laat.	I wish the train were on time.	De werkelijkheid is anders.
Je hoopt op een goede reis voor iemand.	I hope you have a good trip.	Een wens voor een mogelijke toekomst.

Het Nederlandse wensen leidt soms tot I wish you have a good trip. In het Engels zeg je in zo'n geval I hope you have a good trip of de vaste formule I wish you a good trip; na dat laatste staat geen bijzin met een persoonsvorm.

Voorbeelden in context

Engels	Nederlands	Opmerking
I wish I had more time.	Ik wou dat ik meer tijd had.	Onwerkelijke wens over nu.
If only I were taller!	Was ik maar langer!	If only geeft sterke emotie.
She wishes she lived closer to her family.	Ze wou dat ze dichter bij haar familie woonde.	Huidige situatie, dus verleden tijd.
I wish I knew what to say.	Ik wou dat ik wist wat ik moest zeggen.	Knew verwijst hier naar nu.
I wish I had studied harder.	Ik wou dat ik harder had gestudeerd.	Spijt over het verleden.
If only we hadn't missed the last train!	Hadden we de laatste trein maar niet gemist!	Ontkennende past perfect.
He wishes he had accepted the offer.	Hij wou dat hij het aanbod had aangenomen.	Een niet-gekozen mogelijkheid.
I wish you wouldn't smoke in the kitchen.	Ik wou dat je niet in de keuken rookte.	Klacht over gedrag.
If only my neighbours would stop shouting.	Hielden mijn buren maar op met schreeuwen.	Gewenste verandering.
I wish it would stop raining.	Hield het maar op met regenen.	Ongeduld over een aanhoudende situatie.
I wish I could drive.	Ik wou dat ik kon autorijden.	Ontbrekend vermogen nu.
If only I could have helped you.	Had ik je maar kunnen helpen.	Hulp was toen niet mogelijk.
I hope you feel better tomorrow.	Ik hoop dat je je morgen beter voelt.	Hope, want de toekomst ligt nog open.

Veelgemaakte fouten

De tegenwoordige tijd gebruiken na wish

• Onjuist: I wish I have more free time.
• Juist: I wish I had more free time.
• Waarom: Voor een onwerkelijke wens over nu gebruikt het Engels een verleden vorm. Had betekent hier niet dat de vrije tijd vroeger ontbrak.

Past simple gebruiken voor spijt over vroeger

• Onjuist: I wish I studied harder for last week's exam.
• Juist: I wish I had studied harder for last week's exam.
• Waarom: Het examen en het studeren zijn voorbij. Daarom is de past perfect nodig: had studied.

Would gebruiken voor een toestand, zonder idee van verandering

• Onjuist: I wish I would be taller.
• Juist: I wish I were taller.
• Waarom: Lengte is hier een huidige toestand, geen gedrag dat iemand bereid kan zijn te veranderen. Gebruik daarom de onwerkelijke verleden vorm.

Wish gebruiken waar hope bedoeld is

• Onjuist: I wish the weather will be nice tomorrow.
• Juist: I hope the weather will be nice tomorrow.
• Waarom: Mooi weer morgen is nog werkelijk mogelijk. Hope past bij een open verwachting; wish presenteert iets als strijdig met de werkelijkheid of als weinig beïnvloedbaar.

Het hulpwerkwoord had weglaten

• Onjuist: If only I not said that.
• Juist: If only I hadn't said that.
• Waarom: Spijt over een voorbije handeling vereist had + voltooid deelwoord. De ontkenning komt op had: had not, meestal verkort tot hadn't.

Denken dat if only een volledige voorwaardelijke zin nodig heeft

• Onjuist idee: na if only moet altijd een hoofdzin met would volgen.
• Juist: If only I had listened! kan zelfstandig staan.
• Waarom: Hier betekent if only ongeveer had ik maar. Het is geen gewone voorwaarde die per se een gevolgzin nodig heeft.

Gebruiksnuances

If only is sterker dan wish. I wish we had more time klinkt als een rustige vaststelling van spijt; If only we had more time! legt meer nadruk op verlangen, frustratie of verdriet. Een uitroepteken is mogelijk, maar niet verplicht.

In gesprekken worden wish en if only vaak gevolgd door verkorte vormen: I'd, hadn't, wouldn't en couldn't. Let op dat I'd zowel I had als I would kan betekenen. In I wish I'd called is het I had called, omdat na wish de past perfect staat.

Een zin met wish + would kan behoorlijk verwijtend zijn: I wish you'd be quiet is niet alleen een neutrale mededeling. Tegen een collega of onbekende is een rechtstreeks verzoek vaak beleefder: Could you speak a little more quietly, please? Kies de wish-constructie dus niet automatisch als Nederlandse vertaling van ik zou willen dat....

Met statische werkwoorden — werkwoorden die vooral een toestand beschrijven, zoals know, believe en own — gebruik je voor een wens over nu doorgaans de verleden tijd, niet would: I wish I knew, niet I wish I would know.

Verder dan de basis

Formeel wish + to

In formele mededelingen kan wish + to-infinitief simpelweg willen betekenen: I wish to make a complaint of We do not wish to comment. Dit drukt geen onwerkelijke spijt uit. Het klinkt afstandelijker en formeler dan want to en komt bijvoorbeeld voor in zakelijke correspondentie.

Wish met een voorwerp

In vaste constructies kan wish rechtstreeks een persoon en een zelfstandig naamwoord krijgen: We wish you every success, I wish you a happy birthday. Een zelfstandig naamwoord is een woord voor een persoon, zaak of begrip; hier zijn success en birthday de gewenste zaken. Dit patroon is anders dan wish + bijzin en vereist geen verleden tijd.

Was of were?

I wish I were gebruikt de irrealis, een werkwoordsvorm die aangeeft dat iets niet werkelijk zo is. I wish I was is in informeel Engels echter wijdverbreid en hoeft niet als communicatief fout te worden gezien. In vaste, verzorgde formuleringen blijft were sterk: If only I were you en I wish it were that simple.

Een wens over de toekomst

Engels gebruikt na wish normaal niet simpelweg will om een toekomstige hoop uit te drukken. Zeg I hope she'll call tomorrow als bellen nog een reële mogelijkheid is. Would is wel mogelijk wanneer bereidheid of een gewenste verandering centraal staat: I wish she would call me suggereert dat ze dat tot nu toe niet doet en dat je verandering wilt.

Soms laat de context een volledige gedachte onuitgesproken: If only... kan in een gesprek zelfstandig voorkomen wanneer iedereen begrijpt wat de spreker verlangt. Dat is expressief en informeel, vergelijkbaar met het Nederlandse was het maar zo....

Oefentips

1. Schrijf werkelijkheid en wens naast elkaar. Maak van I don't live near the sea de wens I wish I lived near the sea. Doe daarna hetzelfde met een verleden feit: I missed the train → I wish I hadn't missed the train.
2. Sorteer voorbeelden op tijd. Maak drie kolommen: nu (past simple), vroeger (past perfect) en gewenste verandering (would). Zo voorkom je dat je alleen op de Nederlandse vertaling afgaat.
3. Oefen het verschil met hope hardop. Bedenk bij elke situatie eerst: is dit nog echt mogelijk? Kies hope als het antwoord ja is en wish/if only als de werkelijkheid al anders is.

Verwante onderwerpen

• Voorafgaande kennis: Second Conditional — gebruikt eveneens een verleden vorm om afstand tot de huidige werkelijkheid uit te drukken.