De third conditional in het Engels

In het kort

Met de third conditional beschrijf je een verleden dat niet meer veranderd kan worden: if + past perfect, gevolgd door would have + voltooid deelwoord. In If I had known, I would have told you wist ik het in werkelijkheid niet en heb ik het dus niet verteld. De constructie gaat meestal over spijt, kritiek, gemiste kansen of een denkbeeldig alternatief voor wat werkelijk is gebeurd.

Overzicht

De third conditional, in het Nederlands meestal de derde voorwaardelijke zin genoemd, hoort bij niveau B2. Je gebruikt hem om terug te kijken op een onwerkelijke situatie in het verleden. De voorwaarde is niet vervuld en de genoemde uitkomst is daarom ook niet werkelijkheid geworden. Een zin als If we had booked earlier, we would have paid less impliceert dus: we boekten niet eerder en betaalden meer.

Een volledige voorwaardelijke zin heeft hier twee delen. De if-zin noemt de voorwaarde; de hoofdzin noemt het denkbeeldige gevolg. In beide delen kijk je terug, maar het Engels gebruikt twee verschillende vormen. In de if-zin staat de past perfect (had + voltooid deelwoord), en in de hoofdzin staat meestal would have + voltooid deelwoord. Een voltooid deelwoord is de werkwoordsvorm die je ook aantreft in has worked, has seen en has gone.

Voor Nederlandstaligen is de betekenis meestal vertrouwd: Als ik dat had geweten, zou ik het je hebben verteld. Toch veroorzaakt de Engelse vorm geregeld fouten. Vooral de neiging om would have ook na if te zetten is sterk. In standaard-Engels verdeel je de vormen strikt: had known bij de voorwaarde, would have told bij het gevolg.

Zo werkt het

De basisformule

Functie	Vorm	Voorbeeld
Onwerkelijke voorwaarde in het verleden	if + onderwerp + had (not) + voltooid deelwoord	if she had studied
Denkbeeldig gevolg in het verleden	onderwerp + would (not) have + voltooid deelwoord	she would have passed

Samen krijg je:

If + past perfect, would have + voltooid deelwoord

If she had studied, she would have passed.

Als ze had gestudeerd, zou ze zijn geslaagd.

Het onderwerp is degene of datgene waarover de zin iets zegt, zoals she in dit voorbeeld. De volgorde van de twee zinsdelen mag worden omgedraaid zonder dat de betekenis verandert:

• If she had studied, she would have passed.
• She would have passed if she had studied.

Staat de if-zin vooraan, dan schrijf je er gewoonlijk een komma achter. Staat hij achteraan, dan is meestal geen komma nodig.

De past perfect in de if-zin

De past perfect bestaat uit had plus het voltooid deelwoord. Had blijft bij elk onderwerp hetzelfde.

Onderwerp	Bevestigend	Ontkennend
I / you / he / she / it / we / they	had worked	had not worked / hadn't worked

Bij regelmatige werkwoorden eindigt het voltooid deelwoord meestal op -ed: worked, arrived, studied. Onregelmatige werkwoorden moet je afzonderlijk kennen: go → gone, see → seen, take → taken, know → known. Gebruik niet per ongeluk de gewone verleden tijd: het is had gone, niet had went.

Het gevolg met would have

In de hoofdzin gebruik je would have plus het voltooid deelwoord:

• I would have called.
• She would not have agreed.
• They would have arrived on time.

In gesprekken en informele teksten zijn samentrekkingen heel gewoon:

Volledige vorm	Gebruikelijke samentrekking
I would have	I'd have
they would have	they'd have
would have	would've
would not have	wouldn't have
had not	hadn't

Let op: I'd kan zowel I had als I would betekenen. De rest van de zin maakt het onderscheid duidelijk: If I'd known betekent if I had known, terwijl I'd have helped staat voor I would have helped.

Ontkenningen en vragen

Je kunt de voorwaarde, het gevolg of beide ontkennen:

• If we hadn't missed the exit, we would have arrived on time.
• If he had asked me, I wouldn't have refused.
• If they hadn't helped, we wouldn't have finished.

Voor een vraag zet je would vóór het onderwerp:

• What would you have done if you had been there?
• Would she have accepted if we had offered more?

Soms blijft de if-zin onuitgesproken omdat de situatie al duidelijk is: What would you have done? betekent dan ongeveer: wat zou je in die voorbije situatie hebben gedaan?

Voorbeelden in context

Engels	Nederlands	Toelichting
If I had known, I would have told you.	Als ik het had geweten, zou ik het je hebben verteld.	De spreker wist het niet en vertelde het niet.
She wouldn't have failed if she had studied.	Ze zou niet zijn gezakt als ze had gestudeerd.	Kritiek op een gemiste voorbereiding.
If they had left earlier, they would've caught the train.	Als ze eerder waren vertrokken, zouden ze de trein hebben gehaald.	Een andere vertrektijd had een andere uitkomst gegeven.
What would you have done?	Wat zou jij hebben gedaan?	De voorwaarde blijkt uit de context.
If we had booked in May, we would have paid less.	Als we in mei hadden geboekt, zouden we minder hebben betaald.	Terugblik op een gemiste kans.
I would have called you if my phone hadn't died.	Ik zou je hebben gebeld als mijn telefoon niet was uitgevallen.	Het gevolg staat vóór de if-zin.
If Noor had checked the address, she wouldn't have gone to the wrong office.	Als Noor het adres had gecontroleerd, zou ze niet naar het verkeerde kantoor zijn gegaan.	Een voorzichtige vorm van kritiek.
Would you have accepted the job if they had offered more money?	Zou je de baan hebben aangenomen als ze meer geld hadden geboden?	Vraag naar een denkbeeldige keuze in het verleden.
If the weather had been better, we could have eaten outside.	Als het weer beter was geweest, hadden we buiten kunnen eten.	Could have drukt mogelijkheid uit.
They might have won if their best player hadn't been injured.	Ze hadden misschien gewonnen als hun beste speler niet geblesseerd was geweest.	Might have maakt de uitkomst onzeker.
If you had told me you were vegetarian, I would have made something else.	Als je me had verteld dat je vegetariër was, had ik iets anders gemaakt.	De Nederlandse vertaling hoeft niet letterlijk zou hebben te bevatten.
Had I seen the warning, I would have stopped.	Als ik de waarschuwing had gezien, zou ik zijn gestopt.	Formele omkering zonder if.

Veelgemaakte fouten

1. Would have na if zetten

• Fout: If I would have known, I would have called.
• Goed: If I had known, I would have called.
• Waarom: in de normale third conditional staat de past perfect in de if-zin. Would have hoort bij het denkbeeldige gevolg, niet bij de voorwaarde.

2. De gewone verleden tijd gebruiken

• Fout: If she studied, she would have passed.
• Goed: If she had studied, she would have passed.
• Waarom: studied zonder had kan de zin op een second conditional laten lijken. Voor een afgesloten, onwerkelijk verleden heb je had studied nodig.

3. De verkeerde werkwoordsvorm na had of have kiezen

• Fout: If they had went earlier, they would have caught the bus.
• Goed: If they had gone earlier, they would have caught the bus.
• Waarom: na had en na would have volgt het voltooid deelwoord, niet de gewone verleden tijd. Bij onregelmatige werkwoorden zijn die vormen vaak verschillend.

4. Have weglaten na would

• Fout: I would told you if I had known.
• Goed: I would have told you if I had known.
• Waarom: een verleden gevolg vereist de volledige reeks would + have + voltooid deelwoord.

5. Een Nederlands patroon woord voor woord kopiëren

• Fout: If I had known it, I would have said it to you.
• Beter: If I had known, I would have told you.
• Waarom: Nederlands iets weten en iets tegen iemand zeggen worden niet altijd letterlijk met know it en say it to someone weergegeven. De grammatica kan correct lijken terwijl de vaste Engelse formulering onnatuurlijk is.

6. 've verwarren met of

• Fout: They would of arrived earlier.
• Goed: They would've arrived earlier. / They would have arrived earlier.
• Waarom: onbeklemtoond would've klinkt ongeveer als “would of”, maar de geschreven vorm bevat altijd have of 've.

Gebruiksnotities

De third conditional doet meer dan alleen spijt uitdrukken. Je kunt er een verklaring mee geven (If the road hadn't been closed, we would have arrived earlier), een gemiste kans benoemen, een beslissing achteraf beoordelen of voorzichtig kritiek leveren. Juist bij kritiek is de toon belangrijk. If you had listened, this wouldn't have happened kan beschuldigend klinken, ook al is de grammatica neutraal. Een zachtere formulering is bijvoorbeeld Things might have gone differently if we'd had more information.

In gesproken Engels worden had, would en have vaak sterk verkort. Daardoor kan If you'd asked, I'd have helped lastig te herkennen zijn. De eerste 'd betekent had; de tweede betekent would. Bij zorgvuldig of formeel schrijven zijn zowel de volledige vormen als correcte samentrekkingen mogelijk, maar vormen als would of zijn nooit standaardspelling.

Het Nederlands biedt meerdere natuurlijke vertalingen. Naast zou hebben komt ook een dubbele voltooid-verleden vorm voor: Als je het had gevraagd, had ik geholpen. Laat die Nederlandse variatie je niet verleiden om ook in het Engels dezelfde vorm in beide zinsdelen te gebruiken. Het standaardpatroon blijft If you had asked, I would have helped.

Verder dan de basis

Could have en might have

Would have presenteert het gevolg als de verwachte uitkomst van de denkbeeldige voorwaarde. Met andere modale werkwoorden geef je een ander soort gevolg aan:

• could have: mogelijkheid of vermogen — If we'd had a map, we could have found a shorter route.
• might have: onzekere mogelijkheid — If she'd applied, she might have got the job.

De if-zin blijft daarbij in de past perfect. Alleen de betekenis van het gevolg verandert.

Formele omkering met had

In formeler Engels kan if verdwijnen. Had komt dan vóór het onderwerp:

• Had we known about the delay, we would have taken a later train.
• Had she not intervened, the situation might have become worse.

Dit heet inversie: de normale woordvolgorde wordt omgekeerd. De betekenis is gelijk aan If we had known... en If she had not intervened.... Deze vorm komt vooral voor in formele teksten, toespraken en verzorgde journalistiek; in alledaagse gesprekken is de gewone if-zin gebruikelijker.

De grens met mixed conditionals

Een echte third conditional heeft zowel een voorwaarde als een gevolg in het verleden:

• If I had taken that job, I would have moved to London.

Heeft een vroegere keuze een gevolg dat nu nog geldt, dan krijg je een mixed conditional:

• If I had taken that job, I would live in London now.

Het tijdwoord now helpt, maar het doorslaggevende verschil is de tijd van het gevolg. Would have moved gaat over een niet-gebeurde verhuizing toen; would live beschrijft de denkbeeldige huidige situatie.

De if-zin kan impliciet zijn

In een gesprek hoef je bekende informatie niet te herhalen:

• I would have helped, but nobody asked me.
• We could have won.
• What would you have said?

Deze vormen dragen nog steeds de betekenis van een onwerkelijke mogelijkheid in het verleden. De ontbrekende voorwaarde kan uit de context worden aangevuld, bijvoorbeeld if someone had asked me of if things had gone differently.

Oefentips

1. Schrijf feiten om. Begin met twee echte feiten, bijvoorbeeld: “Ik zette geen wekker. Ik versliep me.” Maak daarna: If I had set an alarm, I wouldn't have overslept. Zo oefen je tegelijk betekenis en vorm.
2. Markeer de twee helften. Onderstreep in elke voorbeeldzin had + voltooid deelwoord en omcirkel would/could/might have + voltooid deelwoord. Dat voorkomt dat would have naar de if-zin verschuift.
3. Oefen hardop met samentrekkingen. Wissel volledige en gesproken vormen af: If I had known, I would have called → If I'd known, I'd have called. Controleer steeds waarvoor 'd staat.

Verwante onderwerpen

• Voorkennis: Second conditional — voor onwerkelijke of onwaarschijnlijke situaties in het heden en de toekomst.
• Volgende stap: Mixed conditionals — combineert een voorwaarde in de ene tijd met een gevolg in een andere tijd.