De aanvoegende wijs in het Engels

In het kort

De Engelse subjunctive of aanvoegende wijs gebruikt na een voorstel, eis of noodzaak de kale werkwoordsvorm: They demanded that he leave en It is vital that she be informed. Bij onwerkelijke situaties kan were bij alle personen staan: If I were you. De vorm is vooral herkenbaar bij he/she/it, bij be en in ontkennende zinnen.

Overzicht

De aanvoegende wijs is een wijs: een werkwoordsvorm waarmee een spreker niet simpelweg een feit presenteert, maar bijvoorbeeld een wens, eis, aanbeveling of denkbeeldige situatie. In het moderne Engels is dit geen uitgebreid stelsel van uitgangen. Meestal zie je juist de onveranderde basisvorm van het werkwoord. Daardoor valt de vorm in I recommend that they wait nauwelijks op, terwijl I recommend that he wait duidelijk afwijkt van het gewone he waits.

Dit onderwerp hoort bij C1 omdat correct gebruik belangrijk is in formele adviezen, beleidsteksten, academische teksten en zakelijke communicatie. De constructie komt echter ook in gewone taal voor, vooral in Amerikaans Engels. Daarnaast ken je waarschijnlijk al If I were you uit de second conditional. Hier leer je waarom daar were staat en hoe hetzelfde principe breder werkt.

Voor Nederlandstaligen is vooral de vorm verrassend. In het Nederlands zeggen we doorgaans “Ik stel voor dat hij vertrekt” met een gewone persoonsvorm. Het Engels kan na suggest juist that he leave gebruiken: geen -s, ook al is he het onderwerp (wie of wat de handeling uitvoert). De Nederlandse aanvoegende wijs leeft nog in formules als “Leve de koning” en “Het zij zo”, maar is buiten zulke uitdrukkingen zeldzaam.

Hoe het werkt

1. De mandative subjunctive: basisvorm na een aansporing

De belangrijkste constructie is de mandative subjunctive: de aanvoegende wijs na taal die een opdracht, voorstel, wens of noodzaak uitdrukt. Het patroon is:

hoofdzin + that + onderwerp + basisvorm

In The committee recommended that the plan be revised is the plan het onderwerp van de bijzin en be de basisvorm. De bijzin (een zinsdeel met een eigen onderwerp en werkwoord) beschrijft niet wat er al gebeurt, maar wat volgens de commissie zou moeten gebeuren.

Gewoon werkwoord	He/she/it in de tegenwoordige tijd	Subjunctive na that
work	she works	that she work
go	he goes	that he go
have	she has	that she have
be	he is	that he be

De vorm is voor alle personen gelijk. Er komt geen -s bij de derde persoon enkelvoud en er is geen aparte verleden tijd:

• I insist that you remain calm.
• I insisted that you remain calm.

Het werkwoord insisted staat in de verleden tijd, maar remain blijft de basisvorm. De aanvoegende bijzin geeft geen tijdstip op zichzelf aan; de context doet dat.

Welke woorden lokken deze constructie uit?

Veelvoorkomende werkwoorden zijn advise, ask, demand, insist, propose, recommend, request, require, suggest en urge. Niet elk gebruik van zo’n werkwoord heeft echter dezelfde betekenis. Vergelijk:

• She insisted that he was innocent. — Zij hield vol dat hij onschuldig was; dit is een bewering over een feit.
• She insisted that he be released. — Zij eiste dat hij werd vrijgelaten; dit is een eis.

Ook zelfstandige naamwoorden (woorden voor een persoon, zaak of begrip) kunnen het patroon inleiden: advice, demand, proposal, recommendation, request, requirement, suggestion. Bijvoorbeeld: Their recommendation was that the office remain open.

Na bijvoeglijke naamwoorden die belang of noodzaak uitdrukken komt het eveneens voor, vaak in het patroon It is + adjective + that ...:

• It is essential that every applicant provide identification.
• It was important that nobody be excluded.

Typische bijvoeglijke naamwoorden zijn advisable, crucial, essential, imperative, important, necessary, urgent en vital. Let op: de aanvoegende wijs volgt niet automatisch na elk waardeoordeel. It is strange that he is absent beschrijft doorgaans een werkelijk feit; is is dan normaal.

Ontkenning, lijdende vorm en bijwoorden

Voor een ontkenning zet je not direct vóór de basisvorm. Je gebruikt geen do/does/did:

• They requested that we not publish the figures.
• niet: that we do not publish als je bewust de formele subjunctive bouwt

De lijdende vorm (waarbij het onderwerp de handeling ondergaat) bestaat uit be + voltooid deelwoord. Een voltooid deelwoord is hier de werkwoordsvorm zoals informed, chosen of sent:

• It is vital that she be informed immediately.
• They demanded that a new chair be chosen.

Een bijwoord kan tussen onderwerp en werkwoord of verderop staan: We recommend that users carefully read the instructions. Bij be staat een kort bijwoord vaak erna: It is essential that the data be readily available.

Alternatieven in Brits en minder formeel Engels

Vooral in Brits Engels is should + basisvorm een gangbaar alternatief:

• They recommended that he should apply.
• It is essential that everyone should attend.

Dit should betekent hier niet precies “zou moeten” als persoonlijk advies; het maakt deel uit van dezelfde formele constructie. In sommige contexten komt ook de gewone aantonende wijs voor, vooral informeel, maar die keuze klinkt niet overal natuurlijk en kan de betekenis veranderen. They insisted that he was innocent rapporteert bijvoorbeeld wat zij stellig beweerden; They insisted that he leave geeft een eis weer. Bij zorgvuldig internationaal Engels zijn that he leave en that he should leave veilige keuzes voor een gewenste handeling.

Soms kan de hele that-bijzin worden vervangen door een ander patroon:

• They advised us to wait.
• She recommended leaving early.
• We asked him to be quiet.

Niet elk werkwoord laat elk patroon toe. Zo is suggest him to go in standaardengels onjuist. Gebruik suggest that he go, suggest that he should go of suggest going.

2. Were bij onwerkelijke situaties

Bij een hypothetische of duidelijk onwerkelijke situatie kan were bij alle personen staan. Dit heet ook wel de irrealis were: een vorm voor iets dat niet als werkelijkheid wordt voorgesteld.

Onderwerp	Formele/hypothetische vorm	Voorbeeld
I	were	If I were you, I would decline.
he/she/it	were	She acts as if she were in charge.
we/you/they	were	If they were here, they would help.

Bij you, we en they zie je geen verschil met de gewone verleden tijd. Bij I, he, she en it wel. If I was you komt veel voor in informele spreektaal, maar If I were you blijft de standaardkeuze in verzorgd en formeel Engels.

Het verschil met een reële vraag over het verleden is belangrijk:

• If he was at the meeting, someone will have seen him. — De spreker weet niet of hij er was; het kan werkelijk gebeurd zijn.
• If he were at the meeting now, he could answer the question. — Hij is er vermoedelijk of zeker niet; de situatie is denkbeeldig.

Ook na wish, as if en as though kan were voorkomen: I wish it were easier; He talks as though he were the owner.

Voorbeelden in context

Engels	Nederlands	Toelichting
I suggest that he be careful.	Ik stel voor dat hij voorzichtig is.	Be na een voorstel.
It is essential that she attend the briefing.	Het is essentieel dat zij de briefing bijwoont.	Geen -s na she.
The doctor recommended that Marta rest for a week.	De arts raadde Marta aan een week rust te nemen.	Aanbeveling met basisvorm.
We demand that the landlord repair the heating.	We eisen dat de verhuurder de verwarming repareert.	Formele eis.
Her request was that no names be disclosed.	Haar verzoek was dat er geen namen bekendgemaakt zouden worden.	Naamwoord, ontkenning en lijdende vorm.
The rules require that each member have one vote.	De regels vereisen dat elk lid één stem heeft.	Have, niet has.
They insisted that the meeting not be recorded.	Ze eisten dat de vergadering niet werd opgenomen.	Not vóór be.
The chair proposed that we postpone the decision.	De voorzitter stelde voor dat we de beslissing uitstelden.	Bij we is de vorm niet zichtbaar afwijkend.
If I were you, I would check the contract again.	Als ik jou was, zou ik het contract nog eens controleren.	Vaste raadgevende formule.
I wish the answer were simpler.	Ik wou dat het antwoord eenvoudiger was.	Onwerkelijke wens.
She speaks as though she were an expert.	Ze praat alsof ze een deskundige is.	Denkbeeldige vergelijking.
If need be, we can extend the deadline.	Indien nodig kunnen we de deadline verlengen.	Vaste formele uitdrukking.
Come what may, we will support you.	Wat er ook gebeurt, we zullen je steunen.	Vaste toegevende formule.
Long live the King!	Lang leve de koning!	Formule met wensbetekenis.

Veelgemaakte fouten

Een derde-persoonsuitgang toevoegen

• Onjuist: It is vital that she attends.
• Juist: It is vital that she attend.
• Waarom: Na deze uitdrukking van noodzaak staat in de mandative subjunctive de basisvorm zonder -s. She attends kan grammaticaal zijn als feitelijke mededeling, maar drukt hier de bedoelde formele noodzaak niet zo helder uit.

Is gebruiken waar be nodig is

• Onjuist: They requested that the door is kept closed.
• Juist: They requested that the door be kept closed.
• Waarom: De lijdende subjunctive begint met be, ongeacht het onderwerp. De Nederlandse vertaling helpt hier niet: “dat de deur gesloten blijft” heeft gewoon een vervoegde persoonsvorm.

Do not invoegen

• Onjuist: The judge ordered that he did not contact the witness.
• Juist: The judge ordered that he not contact the witness.
• Waarom: De ontkennende aanvoegende wijs gebruikt not + basisvorm. De onjuiste zin kan bovendien klinken alsof de rechter vaststelde dat er geen contact was, in plaats van dat hij contact verbood.

Suggest behandelen als advise

• Onjuist: She suggested me to take a taxi.
• Juist: She suggested that I take a taxi. / She suggested taking a taxi.
• Waarom: Suggest krijgt in standaardengels niet het patroon persoon + to-infinitive. Advise me to take kan wel.

Automatisch was kiezen omdat het onderwerp I of he is

• Minder passend in verzorgd Engels: If I was you, I would apologise.
• Standaard: If I were you, I would apologise.
• Waarom: Bij een onwerkelijke vergelijking kan were voor alle personen staan. Was is informeel gebruikelijk, maar in examens en formeel schrijven is were de veiligste keuze.

Elke that-bijzin als subjunctive behandelen

• Onjuist: She explained that the office be closed.
• Juist: She explained that the office was closed.
• Waarom: Explain rapporteert hier een feit en lokt geen aanvoegende wijs uit. De betekenis van de hoofdzin — eis of voorstel tegenover feitelijke mededeling — is doorslaggevend.

Gebruiksnotities

De basisvorm na that is bijzonder gangbaar in Amerikaans Engels en in internationaal formeel Engels. Brits Engels gebruikt hem eveneens, maar kiest vaker voor should: It is important that he should know. In alledaagse Britse taal hoor je soms een gewone werkwoordsvorm. Beschouw dit niet als een simpel verschil tussen “goed” en “fout”; register, regio en betekenis spelen mee.

De constructie klinkt vaak institutioneel: regels, notulen, medische aanbevelingen, juridische besluiten en beleidsdocumenten. In een informeel gesprek is een to-constructie vaak natuurlijker: I told him to wait in plaats van I insisted that he wait. Toch zijn vormen als I suggest that we go helemaal niet overdreven plechtig.

Let ook op de vertaling. Het Engelse It is essential that she attend hoeft in het Nederlands niet woord voor woord met een aanvoegende wijs te worden weergegeven. “Het is essentieel dat ze aanwezig is” of “Ze moet beslist aanwezig zijn” klinkt natuurlijker. Andersom levert een gewone Nederlandse dat-zin soms juist een Engelse subjunctive op.

Verder dan de basis

Vaste en plechtige formules

In een kleine groep uitdrukkingen is de aanvoegende wijs bewaard gebleven zonder voorafgaand werkwoord van eis of advies:

• God save the King. — een wens of plechtige formule
• Heaven forbid! — hopelijk gebeurt dat niet
• So be it. — het zij zo
• Suffice it to say ... — het volstaat te zeggen ...
• Be that as it may ... — hoe dat ook zij ...
• Far be it from me to criticise ... — het is allerminst aan mij om kritiek te leveren ...

Sommige klinken archaïsch of ceremonieel, andere zijn nog gewoon bruikbaar in formeel proza. Productief nadoen is niet altijd verstandig: leer ze eerst als vaste gehelen. Ze vormen een brug naar archaïsch en juridisch Engels.

Inversie zonder if

In zeer formele hypothetische zinnen kan were vóór het onderwerp komen en vervalt if:

• Were the company to fail, thousands would lose their jobs.
• Were I in your position, I would wait.

Dit betekent hetzelfde als If the company were to fail ... en If I were in your position .... De constructie is nuttig in analyses en formele argumentatie, maar klinkt in een gewoon gesprek afstandelijk.

Tegenwoordige vorm, toekomstige bedoeling

Een zin als They requested that she arrive tomorrow bevat arrive, maar verwijst duidelijk naar morgen. De basisvorm is dus geen gewone tegenwoordige tijd. Voeg geen will toe alleen omdat de handeling toekomstig is: They requested that she will arrive tomorrow is in deze betekenis niet de standaardconstructie.

Betekenisverschil door vormkeuze

Soms onderscheidt de vorm een gewenste handeling van een beweerd feit:

• The report recommends that the system be replaced. — het rapport adviseert vervanging.
• The report states that the system is replaced every year. — het rapport vermeldt een feit of routine.

Daarom is de subjunctive meer dan een formeel versiersel. Hij helpt de lezer onmiddellijk zien of een bijzin een maatregel voorstelt of informatie rapporteert.

Oefentips

1. Markeer het signaalwoord en de basisvorm. Verzamel zinnen met recommend, insist, essential en require. Onderstreep eerst het woord dat de aansporing uitdrukt en daarna that + onderwerp + basisvorm.
2. Oefen met zichtbare contrasten. Zet gewone zinnen om: She is present → They require that she be present; He has access → It is vital that he have access. Met be, have en he/she/it kun je jezelf het best controleren.
3. Maak Nederlandse valkuilen expliciet. Vertaal vijf zinnen met “ik stel voor dat ...” en “het is noodzakelijk dat ...” naar het Engels. Controleer telkens of je niet automatisch de Nederlandse persoonsvorm met -s, is of has hebt overgenomen.

Verwante onderwerpen

• Voorkennis: Second conditional — vormt de basis voor hypothetische zinnen met were en would.
• Vervolg: Archaïsch en juridisch Engels — laat zien hoe oudere aanvoegende vormen en vaste juridische formuleringen in formele registers voortleven.