Nominalisering in het Duits

Overzicht

Nominalisering (Nominalisierung) is het omzetten van werkwoorden, bijvoeglijke naamwoorden of andere woordsoorten naar zelfstandige naamwoorden. In het Duits is dit bijzonder productief en het resultaat wordt altijd met een hoofdletter geschreven, zoals elk zelfstandig naamwoord. Op B2-niveau is nominalisering een essentieel onderdeel van formeel taalgebruik.

De meest voorkomende nominalisering is die van werkwoorden door middel van het onzijdig lidwoord das: laufen (lopen) → das Laufen (het lopen). Bijvoeglijke naamwoorden worden genominaliseerd met het lidwoord: alt (oud) → der Alte / die Alte (de oude man/vrouw). Ook via achtervoegsels als -ung, -heit, -keit, -schaft en -nis worden veel zelfstandige naamwoorden gevormd.

Nominaliseringen komen overvloedig voor in officiële teksten, zakelijke correspondentie, krantenartikelen en academische literatuur.

Hoe het werkt

1. Werkwoord → zelfstandig naamwoord (altijd onzijdig met das):

Werkwoord	Nominalisering	Betekenis
schlafen	das Schlafen	het slapen
laufen	das Laufen	het lopen
lesen	das Lesen	het lezen
Autofahren	das Autofahren	het autorijden

2. Bijvoeglijk naamwoord → zelfstandig naamwoord:

Bijvoeglijk naamwoord	Nominalisering	Voorbeeld
alt	der/die Alte	de oude man/vrouw
krank	der/die Kranke	de zieke
deutsch	der/die Deutsche	de Duitser
bekannt	das Bekannte	het bekende

3. Via achtervoegsels (vaak uit werkwoorden of bijvoeglijke naamwoorden):

Achtervoegsel	Voorbeeld	Geslacht
-ung	die Lösung (< lösen)	vrouwelijk
-heit/-keit	die Freiheit, die Möglichkeit	vrouwelijk
-schaft	die Freundschaft	vrouwelijk
-nis	das Ergebnis	onzijdig

Voorbeelden in context

Duits	Nederlands	Opmerking
Das Lesen ist entspannend.	Lezen is ontspannend.	Infinitief als onderwerp
Beim Kochen höre ich Musik.	Tijdens het koken luister ik muziek.	Nominalisering na preposItie
Die Kranken wurden behandelt.	De zieken werden behandeld.	Bijvoeglijk naamwoord als zn
Er ist Deutscher.	Hij is Duitser.	Nationaliteit als nominalisering
Die Lösung des Problems ist wichtig.	De oplossing van het probleem is belangrijk.	-ung achtervoegsel
Das Wichtigste ist die Gesundheit.	Het belangrijkste is de gezondheid.	Superlatief als zn
Gutes Essen macht glücklich.	Goed eten maakt gelukkig.	Bijvoeglijk naamwoord + zn
Nach dem Essen schläft er.	Na het eten slaapt hij.	Nominalisering na preposItie
Das Neue interessiert mich.	Het nieuwe interesseert me.	Bijvoeglijk naamwoord → zn
Die Möglichkeit zu reisen	De mogelijkheid om te reizen	-keit achtervoegsel

Veelgemaakte fouten

Kleine letter schrijven

• Fout: das laufen ist gesund
• Correct: Das Laufen ist gesund.
• Waarom: Alle zelfstandige naamwoorden in het Duits, inclusief nominalisaties, schrijf je met een hoofdletter.

Verkeerd geslacht bij bijvoeglijk naamwoord nominaliseringen

• Fout: Der Alte ist krank. (voor een vrouw)
• Correct: Die Alte ist krank.
• Waarom: Bij gïnominaliseerde bijvoeglijke naamwoorden past het geslacht bij de persoon of het ding waar het over gaat.

-ung nominaliseringen als mannelijk behandelen

• Fout: der Lösung
• Correct: die Lösung
• Waarom: Alle zelfstandige naamwoorden op -ung zijn vrouwelijk (die).

Gebruiksnotities

Nominalisering is een stijlkenmerk van formeel Duits. In officiële stukken zie je zinnen als Nach erfolgter Prüfung der Unterlagen (Na voltooiing van de controle van de documenten) in plaats van het eenvoudigere Nachdem die Unterlagen geprüft wurden.

In dagelijkse spreektaal worden nominaliseringen minder gebruikt en worden werkwoorden direct gebruikt: Ich schlafe gerne in plaats van Das Schlafen ist mir wichtig.

Oefentips

1. Categoriseer achtervoegsels: Maak een lijst van alle -ung, -heit, -keit en -schaft woorden die je al kent. Let op het geslacht en de bijbehorende werkwoorden of bijvoeglijke naamwoorden waarvan ze afgeleid zijn.
2. Preposities met nominaliseringen: Oefen met zinnen als beim Lesen, nach dem Essen, vor dem Schlafen. Deze verbindingen zijn idiomatisch en komen veel voor.

Verwante concepten

• Bepaald lidwoord (nominatief) — geslacht van nominaliseringen
• Bijvoeglijk naamwoord verbuiging — buiging bij gïnominaliseerde bijvoeglijke naamwoorden
• Woordvorming: samenstellingen — andere manier om nieuwe woorden te vormen