Questo en quello in het Italiaans

In het kort

Questo betekent meestal ‘dit/deze’ en quello meestal ‘dat/die’. Beide woorden passen zich aan het geslacht en getal van de bedoelde zaak of persoon aan: questo libro, questa casa, questi libri, queste case. Staat quello vóór een zelfstandig naamwoord, dan kiest het bovendien zijn vorm volgens hetzelfde klankpatroon als het bepaald lidwoord: quel libro, quello studente, quell’amico, quei libri, quegli studenti.

Overzicht

Met een aanwijzend woord wijs je iemand of iets aan: ‘deze stoel’, ‘die mensen’ of simpelweg ‘ik neem die’. In het Italiaans zijn questo en quello de twee basiswoorden daarvoor. Questo wijst doorgaans naar iets dat dichtbij de spreker is of direct in de aandacht staat; quello naar iets op grotere afstand, letterlijk of in gedachten.

Dit onderwerp hoort bij A1, maar vraagt meer aandacht dan de Nederlandse vertaling doet vermoeden. In het Nederlands kies je onder meer tussen dit/deze en dat/die, afhankelijk van een het- of de-woord. Het Italiaans kijkt naar mannelijk of vrouwelijk en enkelvoud of meervoud. Bij quello speelt vóór een zelfstandig naamwoord ook de begin-klank van dat zelfstandig naamwoord mee.

Questo en quello kunnen bijvoeglijk worden gebruikt, dus direct bij een zelfstandig naamwoord: questa macchina (‘deze auto’). Ze kunnen ook zelfstandig staan en het naamwoord vervangen: Preferisco quella (‘ik heb liever die’). In dat tweede geval heten ze aanwijzende voornaamwoorden: woorden die zelfstandig naar een persoon of zaak verwijzen.

Hoe het werkt

De vier gewone vormen van questo

Questo gedraagt zich in de basis als een regelmatig bijvoeglijk naamwoord op -o. De uitgang laat geslacht en getal zien.

Geslacht en getal	Vorm	Voorbeeld	Betekenis
mannelijk enkelvoud	questo	questo libro	dit boek
vrouwelijk enkelvoud	questa	questa sedia	deze stoel
mannelijk meervoud	questi	questi libri	deze boeken
vrouwelijk meervoud	queste	queste sedie	deze stoelen

Dat systeem geldt zowel bij een naamwoord als zelfstandig:

• Questo ristorante è economico. — Dit restaurant is goedkoop.
• Questo è economico. — Deze/dit hier is goedkoop.
• Queste scarpe sono comode. — Deze schoenen zitten lekker.
• Queste sono comode. — Deze zitten lekker.

Vóór een klinker kan de enkelvoudsvorm worden ingekort tot quest’: quest’amico, quest’amica, quest’anno. De volledige vormen questo amico en questa amica zijn ook grammaticaal mogelijk; de ingekorte vorm is heel gebruikelijk. In het meervoud kort je niet af: questi amici, queste amiche.

Quello vóór een zelfstandig naamwoord

Bij quello is alleen geslacht en getal onthouden niet genoeg. Als het woord direct vóór een zelfstandig naamwoord staat, volgt het de vorm van het Italiaanse bepaalde lidwoord: il/lo/l’/i/gli/la/le. Vergelijk il libro met quel libro en lo studente met quello studente.

Naamwoord begint met	Bepaald lidwoord	Vorm van quello	Voorbeeld	Betekenis
gewone medeklinker	il	quel	quel tavolo	die tafel
s + medeklinker, z, ps, gn, x, y	lo	quello	quello zaino	die rugzak
klinker, mannelijk enkelvoud	l’	quell’	quell’albero	die boom
gewone medeklinker, mannelijk meervoud	i	quei	quei tavoli	die tafels
klinker of lo-klankgroep, mannelijk meervoud	gli	quegli	quegli alberi	die bomen
medeklinker, vrouwelijk enkelvoud	la	quella	quella porta	die deur
klinker, vrouwelijk enkelvoud	l’	quell’	quell’isola	dat eiland
vrouwelijk meervoud	le	quelle	quelle porte	die deuren

Onder ‘lo-klankgroep’ vallen vooral woorden die beginnen met s + medeklinker (studente), z (zaino), ps (psicologo), gn (gnomo), x of y. Voor een beginner is de veiligste aanpak: kijk welk bepaald lidwoord bij het naamwoord hoort en bouw quello volgens hetzelfde patroon.

Let op het verschil tussen de Nederlandse en Italiaanse logica. ‘Die student’ en ‘die jongen’ beginnen in het Nederlands allebei met die. In het Italiaans krijg je quello studente maar quel ragazzo. Het Italiaanse geslacht is in beide voorbeelden mannelijk; het verschil komt uitsluitend door de begin-klank.

Quello zonder zelfstandig naamwoord

Staat quello zelfstandig, dan is er geen volgend naamwoord waarvan de begin-klank de vorm kan bepalen. Je gebruikt dan de vier volledige vormen:

Geslacht en getal	Zelfstandige vorm	Voorbeeld	Betekenis
mannelijk enkelvoud	quello	Prendo quello.	Ik neem die/dat exemplaar.
vrouwelijk enkelvoud	quella	Scelgo quella.	Ik kies die.
mannelijk meervoud	quelli	Compro quelli.	Ik koop die.
vrouwelijk meervoud	quelle	Preferisco quelle.	Ik heb liever die.

Hier zitten twee belangrijke verschillen met de vormen vóór een naamwoord. Je zegt quelli, niet quei of quegli, wanneer het woord zelfstandig staat. Ook blijft mannelijk enkelvoud quello, niet quel: Quel libro è nuovo, ma preferisco quello vecchio (‘Dat boek is nieuw, maar ik heb liever het oude/die oude’).

Overeenkomst met wat je aanwijst

De vorm komt overeen met het zelfstandige naamwoord dat genoemd is of dat je uit de situatie kunt afleiden. Overeenkomst betekent hier eenvoudigweg dat de uitgangen bij elkaar passen.

• Quale cappotto vuoi? — Quello nero. — Welke jas wil je? — Die zwarte.
• Quale borsa vuoi? — Quella nera. — Welke tas wil je? — Die zwarte.
• Quali pantaloni vuoi? — Quelli neri. — Welke broeken wil je? — Die zwarte.
• Quali scarpe vuoi? — Quelle nere. — Welke schoenen wil je? — Die zwarte.

De keuze volgt dus het Italiaanse woord, niet het biologische geslacht van de spreker of koper. Persona is bijvoorbeeld vrouwelijk: quella persona, ook als het over een man gaat.

Plaats in de woordgroep

Als aanwijzend bijvoeglijk woord staat questo of quello normaal vóór het zelfstandig naamwoord:

• questa settimana — deze week
• quel problema — dat probleem
• quelle persone — die mensen

Er komt geen bepaald lidwoord naast: questo libro, niet il questo libro; quella casa, niet la quella casa. Het aanwijzende woord neemt de plaats van het lidwoord in.

Voorbeelden in context

Italiaans	Nederlands	Toelichting
Questo libro è bello.	Dit boek is mooi.	Mannelijk enkelvoud, dichtbij of actueel.
Questa chiave non apre la porta.	Deze sleutel opent de deur niet.	Vrouwelijk enkelvoud.
Questi sono i miei amici.	Dit zijn mijn vrienden.	Questi staat zelfstandig en verwijst naar mannen of een gemengde groep.
Conosci queste ragazze?	Ken je deze meisjes?	Vrouwelijk meervoud vóór een naamwoord.
Quella ragazza è simpatica.	Dat meisje is aardig.	Vrouwelijk enkelvoud.
Mi piace quel ristorante in centro.	Ik vind dat restaurant in het centrum leuk.	Ristorante begint met een gewone medeklinker.
Chi è quello studente vicino alla finestra?	Wie is die student bij het raam?	Studente begint met s + medeklinker.
Quanto costa quell’orologio?	Hoeveel kost dat horloge?	Afkorting vóór een klinker.
Quei bambini giocano ogni pomeriggio.	Die kinderen spelen elke middag.	Mannelijk meervoud, gewone medeklinker.
Quegli amici abitano a Torino.	Die vrienden wonen in Turijn.	Mannelijk meervoud vóór een klinker.
Preferisco quello.	Ik heb liever die/dat exemplaar.	Zelfstandig mannelijk enkelvoud.
Prendi queste o quelle?	Neem je deze of die?	Zelfstandig vrouwelijk meervoud.
Quest’anno studiamo italiano.	Dit jaar studeren we Italiaans.	Veelgebruikte verkorting in een tijdsaanduiding.
Non voglio questa maglia; voglio quella blu.	Ik wil deze trui niet; ik wil die blauwe.	Het tweede naamwoord wordt niet herhaald.

Veelgemaakte fouten

Quello overal onveranderd laten

• Onjuist: quello casa, quello libri
• Juist: quella casa, quei libri
• Waarom: Het aanwijzende woord moet passen bij geslacht en getal. Vóór een mannelijk naamwoord bepaalt ook de begin-klank de precieze vorm.

Quel gebruiken vóór een lo-woord

• Onjuist: quel studente, quel zaino
• Juist: quello studente, quello zaino
• Waarom: Deze woorden nemen lo als bepaald lidwoord en daarom quello als aanwijzend woord: lo studente → quello studente.

De bijvoeglijke en zelfstandige meervoudsvorm verwarren

• Onjuist: Preferisco quei.
• Juist: Preferisco quelli.
• Waarom: Quei moet vóór een naamwoord staan, bijvoorbeeld quei pantaloni. Zonder naamwoord is de mannelijke meervoudsvorm quelli.

Een lidwoord toevoegen

• Onjuist: la questa macchina, il quel libro
• Juist: questa macchina, quel libro
• Waarom: Anders dan in sommige Nederlandse constructies met nadruk — ‘die ene auto’ — staat het gewone Italiaanse aanwijzende woord zonder extra lidwoord.

De Nederlandse de/het-keuze rechtstreeks overnemen

• Onjuist denkpatroon: libro is ‘boek’, dus een het-woord, en moet daarom een vorm voor ‘dit’ krijgen.
• Juist: questo libro en quel libro.
• Waarom: De Nederlandse categorieën de-woord en het-woord bepalen niets in het Italiaans. Leer bij elk Italiaans zelfstandig naamwoord het grammaticale geslacht.

Questi en queste inkorten

• Onjuist: quest’amici, quest’amiche
• Juist: questi amici, queste amiche
• Waarom: De verkorting quest’ hoort bij het enkelvoud. Meervoudsvormen worden niet afgekapt.

Gebruiksnotities

Afstand is niet altijd letterlijk meetbaar. Questo kan iets aanduiden dat je vasthoudt, dat naast je ligt of waar je nu over praat. Quello kan verwijzen naar iets verderop, maar ook naar een eerder moment of een onderwerp dat je op afstand plaatst: in quel periodo (‘in die periode’). De keuze lijkt daarmee vaak op Nederlands ‘deze/dit’ tegenover ‘die/dat’, maar gesprekssituatie en perspectief blijven belangrijk.

In natuurlijke gesprekken worden de woorden vaak ondersteund door gebaren, blikrichting of plaatswoorden: questo qui (‘deze hier’) en quello lì/là (‘die daar’). Zulke combinaties zijn normaal wanneer meerdere voorwerpen zichtbaar zijn of wanneer de spreker extra duidelijk wil zijn.

Bij personen kan een kale vorm soms afstandelijk klinken. Chi è quello? is grammaticaal, maar kan afhankelijk van toon en situatie overkomen als ‘wie is die daar?’. Een naam, omschrijving of vriendelijkere formulering is vaak neutraler. Dat is geen harde grammaticaregel, maar een kwestie van toon.

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze geregeld tegenkomen.

Quello che en quelli che

Quello che betekent vaak ‘wat’, ‘datgene wat’ of ‘degene die’, afhankelijk van de context. Het verwijst niet meer simpelweg naar een zichtbaar voorwerp:

• Quello che dici è vero. — Wat je zegt, is waar.
• Faccio quello che posso. — Ik doe wat ik kan.
• Quelli che arrivano tardi devono aspettare. — Degenen die te laat komen, moeten wachten.

De vorm kan opnieuw wisselen: quella che, quelli che, quelle che. Bijvoorbeeld: La mia bicicletta è quella che vedi davanti alla porta (‘Mijn fiets is die welke je voor de deur ziet’).

Quello di als vervanging

Om herhaling te vermijden, kan quello worden gevolgd door di of door een andere bepaling:

• Il mio ufficio è più piccolo di quello di Marta. — Mijn kantoor is kleiner dan dat van Marta.
• Preferisco i biscotti al cioccolato a quelli alla vaniglia. — Ik heb liever de chocoladekoekjes dan die met vanille.

Hier blijft de zelfstandige vorm gelden: quello/quella/quelli/quelle. Het Nederlands gebruikt in zulke zinnen vaak ‘dat van’, ‘die van’ of alleen ‘die’.

Verwijzen in een tekst

Questo kan vooruit- of terugwijzen naar een idee dat dichtbij in de tekst staat: Questo è il problema (‘Dit is het probleem’). Quello kan iets eerder genoemds op meer afstand zetten. Schrijvers kiezen echter ook op basis van nadruk en stijl; behandel afstand daarom niet als een wiskundige regel.

Codesto

Naast het gewone tweedelige systeem bestaat codesto, voor iets dicht bij de aangesprokene. Het woord leeft vooral in Toscane en in bepaalde formele of ambtelijke schrijftaal; in alledaags standaarditaliaans gebruiken de meeste sprekers gewoon questo of quello. Herkennen is nuttig, maar als beginner hoef je het niet zelf te gebruiken.

Oefentips

1. Leer quello via de lidwoorden. Maak paren als il libro → quel libro, lo zaino → quello zaino, l’amico → quell’amico en gli amici → quegli amici. Zo hoef je geen tweede los systeem uit het hoofd te leren.
2. Wijs echte voorwerpen aan. Kijk om je heen en maak telkens vier korte zinnen: questo tavolo, questa sedia, quella finestra, quei libri. Zeg daarna dezelfde keuze zonder naamwoord: questo, questa, quella, quelli.
3. Oefen contrasten. Leg twee voorwerpen op verschillende afstanden en zeg bijvoorbeeld: Voglio questo, non quello. Wissel daarna van vrouwelijke en meervoudige naamwoorden, zodat de uitgang automatisch gaat aanvoelen.

Verwante onderwerpen

• Vereiste voorkennis: Regelmatige bijvoeglijke naamwoorden — helpt bij de overeenkomst in geslacht en getal.
• Handige herhaling: Bepaalde lidwoorden — het patroon il, lo, l’, i, gli, la, le verklaart de vormen van quello vóór een naamwoord.
• Vergelijkbaar patroon: Bello en buono — vooral bello verandert vóór een naamwoord op een vergelijkbare manier.