Aanwijzende woorden in het Kantonees

In het kort

Met 呢 ni1 wijs je iets dichtbij aan en met 嗰 go2 iets verder weg: 呢個 ni1 go3 is ‘deze/dit exemplaar’ en 嗰個 go2 go3 ‘die/dat exemplaar’. Voor een zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, ding of begrip) staat daar normaal een classificeerder tussen: 呢本書 ni1 bun2 syu1 ‘dit boek’. Voor plaatsen gebruik je 呢度 ni1 dou6 ‘hier’ en 嗰度 go2 dou6 ‘daar’.

Overzicht

Aanwijzende woorden gebruik je om duidelijk te maken over welke persoon, zaak of plaats je spreekt. In het Kantonees heten ze 指示詞 zi2 si6 ci4. De belangrijkste tegenstelling is eenvoudig: 呢 ni1 verwijst naar wat dichtbij de spreker is, terwijl 嗰 go2 verwijst naar wat verder weg is of al eerder ter sprake kwam.

Dit is een kernonderwerp op A1-niveau. Je hebt deze vormen al snel nodig in een winkel, restaurant of gesprek: ‘deze graag’, ‘hoeveel kost dat?’, ‘ik woon hier’ en ‘wat is daar?’. De basisbetekenis lijkt op Nederlands dit/deze tegenover dat/die, maar de bouw van de woordgroep is anders.

Het grootste verschil met het Nederlands is de classificeerder: een tel- of soortwoord dat tussen het aanwijzende woord en het zelfstandig naamwoord staat. Je zegt dus niet woord voor woord ‘deze boek’, maar 呢 + 本 + 書: aanwijzend woord + classificeerder voor boeken + ‘boek’. Het Kantonees kiest daarbij niet tussen deze en dit op grond van het Nederlandse de- of het-woord. De gekozen classificeerder hangt af van het soort zelfstandig naamwoord.

Hoe het werkt

De twee basisvormen

Functie	Dichtbij	Verder weg	Voorbeeld
persoon of ding	呢 ni1	嗰 go2	呢個 / 嗰個 ni1 go3 / go2 go3
plaats	呢度 ni1 dou6	嗰度 go2 dou6	‘hier / daar’
meervoud of onbepaalde hoeveelheid	呢啲 ni1 di1	嗰啲 go2 di1	‘deze / die’

De toongetallen horen bij Jyutping, de gebruikelijke Latijnse transcriptie van het Kantonees. 呢 heeft toon 1, 嗰 toon 2 en 度 toon 6. Spreek de toon mee: hij is onderdeel van het woord.

Aanwijzend woord + classificeerder + zelfstandig naamwoord

De normale structuur is:

呢/嗰 + classificeerder + zelfstandig naamwoord

Een classificeerder deelt het zelfstandig naamwoord als het ware in bij een soort. 個 go3 is een veelgebruikte algemene classificeerder, maar bij onder meer boeken, dieren en voertuigen zijn specifiekere vormen gebruikelijk.

Patroon	Jyutping	Betekenis
呢個人	ni1 go3 jan4	deze persoon
嗰本書	go2 bun2 syu1	dat boek
呢隻貓	ni1 zek3 maau1	deze kat
嗰架車	go2 gaa2 ce1	die auto
呢枝筆	ni1 zi1 bat1	deze pen

In het Nederlands verandert het aanwijzende woord: dit boek, maar deze auto. In het Kantonees blijven 呢 en 嗰 gelijk. Wat verandert, is de classificeerder: 本 bun2 voor boeken, 隻 zek3 voor veel dieren, 架 gaa2 voor voertuigen en 枝 zi1 voor onder meer lange, smalle voorwerpen zoals pennen.

Zelfstandig gebruikt: ‘deze’ en ‘die’

Als uit de situatie al duidelijk is wat bedoeld wordt, kan het zelfstandig naamwoord weg. De classificeerder blijft staan:

• 呢個 ni1 go3 — deze/dit exemplaar
• 嗰個 go2 go3 — die/dat exemplaar
• 呢本 ni1 bun2 — dit exemplaar, bijvoorbeeld dit boek
• 嗰架 go2 gaa2 — dat exemplaar, bijvoorbeeld die auto

Dat is handig tijdens het aanwijzen. 我要呢個。 Ngo5 jiu3 ni1 go3. betekent ‘Ik wil deze.’ Het Nederlands laat in deze niet meer zien om welk soort voorwerp het gaat; het Kantonees kan met de classificeerder juist een aanwijzing geven.

Meervoud met 啲

Voor ‘deze’ of ‘die’ in het meervoud gebruik je vaak 啲 di1:

• 呢啲書 ni1 di1 syu1 — deze boeken
• 嗰啲人 go2 di1 jan4 — die mensen
• 呢啲 ni1 di1 — deze dingen/dezen
• 嗰啲 go2 di1 — die dingen/diegenen

啲 drukt een meervoud of een niet precies afgebakende hoeveelheid uit. Het is daarom niet simpelweg een Nederlandse meervoudsuitgang. Bij een exact aantal staat het getal vóór de gewone classificeerder: 呢三本書 ni1 saam1 bun2 syu1 ‘deze drie boeken’.

Plaatsen: 呢度 en 嗰度

Voor een plaats heb je geen losse classificeerder nodig. Gebruik de vaste combinaties:

• 呢度 ni1 dou6 — hier, op deze plaats
• 嗰度 go2 dou6 — daar, op die plaats

Ze kunnen een plaats aangeven na 喺 hai2 ‘zich bevinden in/op, bij’: 我喺呢度。 Ngo5 hai2 ni1 dou6. ‘Ik ben hier.’ Bij 住 zyu6 ‘wonen’ hoor je bijvoorbeeld 住喺嗰度 zyu6 hai2 go2 dou6 ‘daar wonen’.

Vragen veranderen de vorm niet

Het Kantonees zet 呢個, 嗰個, 呢度 en 嗰度 niet apart in een ‘vraagvorm’. De context, een vraagwoord of een zinspartikel maakt duidelijk dat het een vraag is:

• 嗰個幾錢？ Go2 go3 gei2 cin2? — Hoeveel kost die/dat?
• 嗰度有乜嘢？ Go2 dou6 jau5 mat1 je5? — Wat is daar?
• 你住喺呢度？ Nei5 zyu6 hai2 ni1 dou6? — Woon je hier?

Voorbeelden in context

Kantonees	Jyutping	Nederlands	Toelichting
呢個好靚。	Ni1 go3 hou2 leng3.	Deze is erg mooi.	個 blijft staan wanneer het zelfstandig naamwoord is weggelaten.
嗰個幾錢？	Go2 go3 gei2 cin2?	Hoeveel kost die?	Een natuurlijke vraag in een winkel.
我要呢個。	Ngo5 jiu3 ni1 go3.	Ik wil deze.	De spreker kiest een exemplaar dichtbij.
嗰個係我朋友。	Go2 go3 hai6 ngo5 pang4 jau5.	Die persoon is mijn vriend.	個 kan hier naar een persoon verwijzen.
呢本書好有趣。	Ni1 bun2 syu1 hou2 jau5 ceoi3.	Dit boek is erg interessant.	本 is de classificeerder voor boeken.
嗰隻狗好大隻。	Go2 zek3 gau2 hou2 daai6 zek3.	Die hond is erg groot.	隻 wordt bij veel dieren gebruikt.
呢架車係我嘅。	Ni1 gaa2 ce1 hai6 ngo5 ge3.	Deze auto is van mij.	架 hoort bij voertuigen.
我鍾意嗰枝筆。	Ngo5 zung1 ji3 go2 zi1 bat1.	Ik vind die pen mooi.	枝 past bij een lang, smal voorwerp.
呢啲衫好平。	Ni1 di1 saam1 hou2 peng4.	Deze kleren zijn goedkoop.	啲 verwijst naar meerdere kledingstukken.
嗰啲係你嘅嗎？	Go2 di1 hai6 nei5 ge3 maa3?	Zijn die van jou?	Het zelfstandig naamwoord is bekend en blijft weg.
你住喺呢度？	Nei5 zyu6 hai2 ni1 dou6?	Woon je hier?	呢度 geeft een plaats dichtbij aan.
我哋喺嗰度等。	Ngo5 dei6 hai2 go2 dou6 dang2.	We wachten daar.	嗰度 is de aangeduide plaats verderop.
嗰度有乜嘢？	Go2 dou6 jau5 mat1 je5?	Wat is daar?	有 vraagt hier wat er op die plaats aanwezig is.
呢三本書都係新嘅。	Ni1 saam1 bun2 syu1 dou1 hai6 san1 ge3.	Deze drie boeken zijn allemaal nieuw.	Volgorde: aanwijzend woord + getal + classificeerder + zelfstandig naamwoord.

Veelgemaakte fouten

1. De classificeerder overslaan

• Niet: 呢書 呢書
• Wel: 呢本書 ni1 bun2 syu1
• Waarom: Tussen 呢/嗰 en een telbaar zelfstandig naamwoord staat normaal een classificeerder. Bij 書 ‘boek’ is dat 本.

Een Nederlandse gewoonte veroorzaakt deze fout gemakkelijk: in dit boek staan maar twee woorden. Kopieer die bouw niet rechtstreeks naar het Kantonees.

2. 個 overal gebruiken zodra je een specifiekere vorm kent

• Minder passend: 呢個書 ni1 go3 syu1
• Gebruikelijk: 呢本書 ni1 bun2 syu1
• Waarom: 個 is een nuttige algemene classificeerder, maar 本 is de normale keuze voor een boek. Leer nieuwe zelfstandige naamwoorden daarom liefst meteen met hun gebruikelijke classificeerder.

3. 呢 en 嗰 verwisselen

• Niet passend als het voorwerp bij je ligt: 我要嗰個。 ngo5 jiu3 go2 go3
• Wel: 我要呢個。 ngo5 jiu3 ni1 go3
• Waarom: 呢 wijst doorgaans naar iets in de nabijheid van de spreker; 嗰 naar iets verder weg. De precieze grens hangt van de situatie af, niet van een vaste afstand in meters.

4. Het Nederlandse de-/het-onderscheid proberen over te nemen

• Verkeerde gedachte: 呢 zou alleen ‘deze’ zijn en 嗰 alleen ‘dat’.
• Juist: 呢本書 kan ‘dit boek’ zijn en 呢架車 ‘deze auto’.
• Waarom: 呢/嗰 drukken nabijheid of afstand uit. Nederlands grammaticaal geslacht — het verschil achter de en het — bepaalt de Kantonese vorm niet.

5. 個 weglaten in ‘deze’ of ‘die’

• Niet: 我要呢。 ngo5 jiu3 ni1
• Wel: 我要呢個。 ngo5 jiu3 ni1 go3
• Waarom: Wanneer je naar een afzonderlijk persoon of ding verwijst, kan het zelfstandig naamwoord weg, maar de classificeerder blijft normaal behouden.

6. 呢度 behandelen als een zelfstandig naamwoord met 個

• Niet: 呢個度 ni1 go3 dou6
• Wel: 呢度 ni1 dou6
• Waarom: ‘Hier’ en ‘daar’ zijn vaste plaatsvormen. Daar komt geen 個 tussen.

Gebruiksnotities

Afstand is ook een kwestie van perspectief

呢 en 嗰 gaan niet alleen over lichamelijke afstand. Een spreker kan 呢 gebruiken voor iets wat als deel van de huidige situatie wordt ervaren, bijvoorbeeld het gesprek of de periode waarin men zich bevindt. 嗰 kan verwijzen naar iets dat eerder genoemd is, ook als het niet zichtbaar is. Net als Nederlands deze kwestie tegenover die kwestie kiest de spreker dus een perspectief.

Schrift en uitspraak samen leren

De vormen in dit artikel zijn gewone geschreven weergaven van gesproken Kantonees. Leer teken, Jyutping en toon als één geheel: 呢 ni1, 嗰 go2, 個 go3, 度 dou6. Alleen de Nederlandse vertaling onthouden is riskant, omdat ‘deze’ zowel 呢個 als 呢啲 kan betekenen, afhankelijk van enkelvoud of meervoud.

Natuurlijk aanwijzen

Tijdens een echt gesprek ondersteunt de situatie de grammatica. In een winkel kan 呢個 zonder zelfstandig naamwoord volledig duidelijk zijn terwijl je naar iets wijst. Zonder zichtbare context noem je het zelfstandig naamwoord eerder wel: 呢本書 ‘dit boek’. Dat voorkomt dat de luisteraar moet raden wat 個 vervangt.

Voorbij de basis: gevorderd gebruik

Je hoeft dit gedeelte op A1-niveau nog niet actief te beheersen. Het helpt wel om vormen te herkennen die op hetzelfde systeem voortbouwen.

Naast 呢度/嗰度 bestaan combinaties met andere woorden die een gebied, richting of tijd aangeven. Zo betekenen 呢邊 ni1 bin1 en 嗰邊 go2 bin1 ongeveer ‘deze kant/hier’ en ‘die kant/daar’. 呢排 ni1 paai4 verwijst naar ‘de laatste tijd/deze periode’. In 嗰陣時 go2 zan6 si4 betekent de hele combinatie ‘toen, in die tijd’. De tegenstelling dichtbij/huidig tegenover verder weg/eerder blijft herkenbaar, maar de beste Nederlandse vertaling verschilt per context.

嗰 heeft bovendien vaak een tekstverwijzende functie. In 你講嗰本書 nei5 gong2 go2 bun2 syu1 — ‘het boek waarover je sprak’ — is het boek niet noodzakelijk letterlijk ver weg. 嗰 helpt de luisteraar het eerder genoemde boek terug te vinden. Daardoor kan 嗰 + classificeerder + zelfstandig naamwoord soms dichter bij Nederlands die/dat betreffende of zelfs een bepaald de/het komen dan bij nadrukkelijk aanwijzen.

Ook 啲 vraagt later meer aandacht. Het kan naast meervoud ook een niet exact afgemeten hoeveelheid aanduiden. In dit onderwerp is de veilige beginnersregel: gebruik 呢啲/嗰啲 voor ‘deze/die’ bij meerdere dingen, en gebruik een getal met een passende classificeerder wanneer het exacte aantal belangrijk is.

Oefentips

1. Oefen met echte voorwerpen. Leg een boek, pen en tas dichtbij en verder weg. Zeg afwisselend 呢本書 / 嗰本書, 呢枝筆 / 嗰枝筆 en de passende vorm voor de tas. Zo koppel je nabijheid meteen aan 呢 en 嗰.
2. Leer in blokken, niet als losse woorden. Maak kaartjes met 本書, 隻貓, 架車 en 枝筆. Bouw daarna telkens vier vormen: bijvoorbeeld 呢本書, 嗰本書, 呢本 en 嗰本.
3. Maak een korte winkelscène. Oefen hardop: 嗰個幾錢？我要呢個。 Go2 go3 gei2 cin2? Ngo5 jiu3 ni1 go3. Neem jezelf op en controleer vooral de toongetallen 1, 2 en 3.

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: Basisclassificeerders (maatwoorden) — legt uit waarom vormen als 個, 本, 隻, 枝 en 架 tussen een aanwijzend woord en een zelfstandig naamwoord staan.