Aanwijzende woorden in het Vietnamees

Kort gezegd

Bij een zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, dier, ding of begrip) staat het Vietnamese aanwijzende woord normaal achteraan: cái bàn này betekent ‘deze tafel’ en người đó ‘die persoon’. Gebruik này voor iets dichtbij, đó voor iets verder weg of al genoemd en kia voor iets duidelijk verder weg. Voor een plaats gebruik je vooral đây ‘hier’ en đấy/đó ‘daar’.

Overzicht

Met aanwijzende woorden wijs je een persoon, voorwerp, plaats of moment aan. In het Nederlands doen we dat onder meer met deze, dit, die, dat, hier en daar. Het Vietnamees gebruikt hiervoor vooral này, đó, kia, đây en đấy. Je komt ze voortdurend tegen: bij het kiezen van eten, het aanwijzen van een straat, het vragen naar een persoon en het terugverwijzen naar een eerder genoemd moment.

Dit onderwerp hoort bij A1, omdat de basisregel kort en zeer bruikbaar is: này, đó en kia komen na het woord of de woordgroep die ze aanwijzen. Juist dat voelt voor Nederlandstaligen aanvankelijk ongewoon. Waar je in het Nederlands zegt deze kleine winkel, bouwt het Vietnamees de groep op als cửa hàng nhỏ này: letterlijk in de volgorde ‘winkel – klein – deze’.

Er is nog een tweede belangrijk verschil met het Nederlands. De keuze tussen deze/dit en die/dat hangt mede af van het Nederlandse lidwoord: deze tafel, maar dit boek. Het Vietnamees maakt zo’n onderscheid niet. Này kan zowel ‘deze’ als ‘dit’ betekenen; de woordsoort en de context bepalen de Nederlandse vertaling. Wel gebruikt het Vietnamees vaak een classificeerder (een tel- of soortwoord vóór een zelfstandig naamwoord), zoals cái, con, chiếc of quyển.

Zo werkt het

De belangrijkste vormen

Vorm	Kernbetekenis	Hoofdgebruik
này	deze, dit	bij iets dichtbij; na een zelfstandig naamwoord of woordgroep
đó	die, dat; daar	bij iets op enige afstand, iets bekends of iets dat al genoemd is
kia	die/dat daar verderop	bij iets duidelijk verder weg, vaak zichtbaar en tegenover iets anders geplaatst
đây	hier; dit is	zelfstandige plaatsaanduiding of presentatie: Đây là...
đấy	daar	zelfstandige plaatsaanduiding; vooral heel gewoon in gesproken taal

Denk voor de basis aan twee reeksen:

• bij een zelfstandig naamwoord: này – đó – kia
• als plaatsaanduiding: đây – đấy/đó – kia

De grenzen zijn niet wiskundig. Đó kan fysieke afstand aangeven, maar ook verwijzen naar iets wat in het gesprek al bekend is. Kia legt doorgaans sterker de nadruk op ‘ginds’ of ‘die daar verderop’.

Plaats na het zelfstandig naamwoord

Het eenvoudigste patroon is:

zelfstandig naamwoord + aanwijzend woord

• bàn này — deze tafel
• người đó — die persoon
• nhà kia — dat huis daar verderop

Met een classificeerder wordt het patroon:

classificeerder + zelfstandig naamwoord + aanwijzend woord

• cái bàn này — deze tafel
• con mèo đó — die kat
• chiếc xe kia — die auto daar verderop
• quyển sách này — dit boek

De classificeerder hoort vóór het zelfstandig naamwoord, maar het aanwijzende woord sluit de hele groep af. Dat is vooral belangrijk wanneer er meer informatie tussen staat.

Het aanwijzende woord komt na alle beschrijvingen

Een bijvoeglijk woord, een kleur of een bezitsgroep staat vóór het aanwijzende woord. De globale volgorde is:

classificeerder + zelfstandig naamwoord + beschrijving/bezit + aanwijzend woord

• cái bàn gỗ này — deze houten tafel
• chiếc xe màu đỏ đó — die rode auto
• quyển sách của tôi này — dit boek van mij
• người bạn mới kia — die nieuwe vriend daar

Voor een Nederlandse leerder is het handig om niet woord voor woord van links naar rechts te vertalen. Bouw eerst de Vietnamese naamwoordgroep en zet này, đó of kia pas aan het einde.

Này, đó en kia: nabijheid én gesprekscontext

Này wijst meestal naar iets dicht bij de spreker, letterlijk of figuurlijk:

• cốc này — dit glas hier
• tuần này — deze week
• vấn đề này — deze kwestie

Đó wijst vaak naar iets dat verder van de spreker is. Het kan ook verwijzen naar iets of iemand die al bekend of eerder genoemd is:

• cái ghế đó — die stoel
• người đó — die persoon
• hôm đó — die dag

Kia is sterker afstandelijk: ‘die/dat daar verderop’ of ‘ginds’. Het is nuttig wanneer je twee zichtbare mogelijkheden tegenover elkaar zet:

• nhà này hay nhà kia? — dit huis of dat huis daar?
• người kia — die persoon daar verderop

Het Nederlands heeft niet altijd één apart woord voor het verschil tussen đó en kia. Vaak vertaal je beide met die of dat en voeg je bij kia eventueel daar of daar verderop toe.

Đây, đấy en đó als plaatswoorden

Đây en đấy/đó kunnen zelfstandig naar een plaats verwijzen. Ze hoeven dan niet achter een zelfstandig naamwoord te staan.

• ở đây — hier, op deze plek
• ở đấy — daar, op die plek
• ở đó — daar
• đằng kia — daar verderop, ginds

Ở geeft aan dat iemand of iets zich op een plek bevindt. In een kort antwoord kan Ở đây daarom ‘Hier’ of ‘Het is hier’ betekenen. Zonder ở kan đây ook iemand of iets presenteren:

• Đây là cô Lan. — Dit is mevrouw Lan.
• Đó là nhà tôi. — Dat is mijn huis.

Let dus op het verschil tussen này en đây. In cuốn sách này hoort này bij het zelfstandig naamwoord ‘boek’. In Đây là cuốn sách của tôi staat đây zelfstandig en betekent het ‘dit/hier is’.

Geen aparte meervoudsvormen

Vietnamese aanwijzende woorden veranderen niet in het meervoud. Này betekent afhankelijk van de groep zowel ‘deze/dit’ als ‘deze’ bij meerdere zaken; đó kan ‘die/dat’ of ‘die’ in het meervoud zijn.

• cái áo này — dit kledingstuk / dit shirt
• những cái áo này — deze kledingstukken / deze shirts
• người đó — die persoon
• những người đó — die mensen

Woorden als những en các kunnen een meervoudige groep markeren wanneer dat nodig is. Het aanwijzende woord zelf blijft onveranderd.

Tijd en eerder genoemde situaties

Aanwijzende woorden beperken zich niet tot tastbare dingen. Ze komen ook na tijdwoorden en abstracte woorden:

• hôm đó — die dag
• lúc này — op dit moment
• lúc đó — op dat moment
• chuyện này — deze zaak / dit verhaal
• vấn đề đó — dat probleem

Hier gaat het niet om afstand in meters. Này maakt iets actueel of nabij in het gesprek; đó verwijst terug naar een eerder vastgesteld moment, onderwerp of situatie.

Voorbeelden in context

Vietnamees	Nederlands	Toelichting
Cái bàn này.	Deze tafel.	Này staat achter cái bàn.
Người đó là ai?	Wie is die persoon?	Đó wijst naar een persoon op afstand of een bekende persoon uit de context.
Ở đây.	Hier.	Đây duidt zelfstandig een plaats aan.
Hôm đó trời mưa.	Die dag regende het.	Đó verwijst terug naar een bepaalde dag.
Tôi muốn mua quyển sách này.	Ik wil dit boek kopen.	De classificeerder quyển staat vóór sách; này komt achteraan.
Chiếc xe kia của ai?	Van wie is die auto daar verderop?	Kia benadrukt de grotere afstand.
Bạn thích áo này hay áo đó?	Vind je dit shirt of dat shirt mooier?	Een direct contrast tussen dichtbij en verder weg.
Đây là chị Mai.	Dit is Mai.	Đây là... presenteert een persoon.
Đó là nhà của chúng tôi.	Dat is ons huis.	Đó staat zelfstandig vóór là.
Con mèo đen này rất ngoan.	Deze zwarte kat is erg lief.	De beschrijving đen staat vóór này.
Những người đó đang chờ xe buýt.	Die mensen wachten op de bus.	Đó verandert niet in het meervoud.
Tôi không hiểu vấn đề này.	Ik begrijp dit probleem niet.	Này kan ook naar een abstract onderwerp verwijzen.
Lúc đó tôi đang sống ở Huế.	Op dat moment woonde ik in Huế.	Terugverwijzing naar een tijdstip in een verhaal.
Quán này đông, còn quán kia yên tĩnh hơn.	Dit eethuis is druk, terwijl dat eethuis daar rustiger is.	Này en kia zetten twee plaatsen tegenover elkaar.
Để túi ở đấy nhé.	Laat de tas daar staan, goed?	Đấy duidt de bedoelde plek aan.

Veelgemaakte fouten

1. Het aanwijzende woord vóór het zelfstandig naamwoord zetten

• Onjuist: này cái bàn
• Juist: cái bàn này
• Waarom: De Nederlandse volgorde uit deze tafel werkt hier niet. In een Vietnamese naamwoordgroep komt này normaal achteraan.

2. Này en đây door elkaar halen

• Onjuist: cuốn sách đây als je gewoon ‘dit boek’ bedoelt
• Juist: cuốn sách này
• Ook juist: Đây là cuốn sách của tôi. — Dit is mijn boek.
• Waarom: Này bepaalt een zelfstandig naamwoord; đây staat meestal zelfstandig als ‘hier’ of in Đây là....

3. Een beschrijving na này zetten

• Onjuist: cái áo này đỏ wanneer de bedoelde naamwoordgroep ‘dit rode shirt’ is
• Juist: cái áo đỏ này
• Waarom: Binnen de naamwoordgroep sluit het aanwijzende woord de hele beschrijving af. Let wel: Cái áo này đỏ kan als volledige zin wél betekenen ‘Dit shirt is rood’. De zinsgrens en bedoeling maken dus verschil.

4. Kia behandelen als een verplicht synoniem van đó

• Minder passend: người kia voor iemand die zojuist genoemd is maar niet wordt aangewezen
• Passender: người đó
• Waarom: Đó is de gewone keuze voor een eerder genoemde of contextueel bekende persoon. Kia roept sterker het beeld op van iemand of iets ‘daar verderop’ of van een contrast.

5. Nederlandse woordgeslachten op het Vietnamees projecteren

• Onjuist idee: này zou alleen ‘dit’ of alleen ‘deze’ betekenen.
• Juist: bàn này kan ‘deze tafel’ zijn en sách này ‘dit boek’.
• Waarom: De keuze tussen dit/deze in de Nederlandse vertaling volgt uit het Nederlandse zelfstandig naamwoord. De Vietnamese vorm verandert niet.

6. Bij elke vertaling van ‘daar’ automatisch đó gebruiken

• Te letterlijk: altijd đó, ongeacht de bedoelde afstand
• Mogelijke keuzes: ở đó/ở đấy — daar; đằng kia — ginds/daar verderop
• Waarom: De situatie bepaalt hoeveel afstand of contrast je wilt uitdrukken. Het Nederlands laat dat onderscheid vaak impliciet.

Gebruiksnotities

Đó is breed bruikbaar: voor fysieke afstand, terugverwijzing en een plek. Đấy hoor je veel als ‘daar’, vooral in alledaagse gesproken taal en zeer vaak in noordelijk taalgebruik. Regionale voorkeuren en uitspraak verschillen, maar als beginner kun je đây voor ‘hier’, đó voor het algemene ‘daar/dat’ en kia voor ‘daar verderop’ veilig als uitgangspunt nemen.

Een classificeerder is vaak natuurlijk wanneer je één telbaar voorwerp duidelijk aanwijst: cái này ‘deze/dit ding’, quyển sách đó ‘dat boek’. Toch staat niet voor elk zelfstandig naamwoord altijd zichtbaar een classificeerder. Bij mensen, vaste combinaties, algemene categorieën en uit de context duidelijke woorden zijn vormen als người đó, nhà này en áo kia heel gewoon. Leer daarom complete woordgroepen uit echte zinnen, in plaats van overal automatisch cái in te voegen.

Này kan ook voorkomen wanneer iemand aandacht vraagt: Này! betekent ongeveer ‘Hé!’ of ‘Zeg eens!’. Dat is een ander gebruik dan het aanwijzende này in cái này. Ook đó en đấy kunnen aan het einde van een zin een gevoels- of nadrukpartikel zijn, bijvoorbeeld in Cẩn thận đấy! ‘Pas op, hoor!’. Zo’n woord wijst dan niet letterlijk een plaats of voorwerp aan. Kijk steeds of het woord deel uitmaakt van een naamwoordgroep, zelfstandig een plaats aanduidt of de toon van de hele zin kleurt.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

De volgende nuances hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze later wel tegenkomen.

Ấy en nọ

Naast de kernvormen bestaan ấy en nọ. Ấy verwijst vaak naar een al bekende of eerder genoemde persoon, zaak of tijd en klinkt in sommige combinaties verzorgder of meer geschreven: người ấy ‘die persoon’, lúc ấy ‘op dat moment’. Het komt ook in vaste combinaties voor, zoals cô ấy ‘zij’ en anh ấy ‘hij’. In die voornaamwoordelijke combinaties leer je het best de hele vorm als een eenheid.

Nọ kan ‘die ... daar/van toen’ of ‘een zekere ...’ uitdrukken en komt vaker voor in verhalen, vaste tijdsaanduidingen en een wat literaire stijl: ngày nọ betekent ‘op een zekere dag’. Gebruik voor dagelijks A1-gesprek eerst này, đó en kia.

Verwijzen in een gesprek of tekst

Het afstandssysteem kan een gesprek structureren. Met này haalt een spreker een onderwerp naar de voorgrond: vấn đề này ‘deze kwestie’. Met đó verwijst die spreker naar informatie die al is ingevoerd: vấn đề đó ‘die kwestie’. De keuze zegt dan meer over de plaats van informatie in het gesprek dan over fysieke afstand.

Daardoor is een vertaling niet altijd één op één. Nederlands gebruikt soms een bepaald lidwoord waar het Vietnamees een aanwijzend woord gebruikt, of andersom. Hôm đó vertaal je meestal als ‘die dag’, maar in een doorlopend verhaal kan ‘op de bewuste dag’ natuurlijker zijn. Vertaal dus de functie, niet alleen het losse woord.

Vaste tijdsuitdrukkingen zijn niet altijd voorspelbaar

Sommige combinaties met aanwijzende vormen hebben een vaste betekenis. Hôm nay betekent ‘vandaag’, terwijl hôm đó ‘die dag’ betekent. Hôm kia wordt gebruikt voor ‘eergisteren’ en ngày kia kan ‘overmorgen’ betekenen. Zulke tijdsuitdrukkingen kun je beter als geheel leren; probeer hun betekenis niet uitsluitend af te leiden uit de ruimtelijke betekenis ‘daar verderop’ van kia.

Oefentips

1. Wijs echt om je heen. Kies vijf voorwerpen en maak telkens drie groepen: cái cốc này, cái ghế đó, chiếc xe kia. Door te wijzen koppel je de afstand direct aan de juiste vorm.
2. Oefen de omgekeerde volgorde. Neem Nederlandse groepen als ‘dit nieuwe boek’ en ‘die rode auto’ en bouw ze bewust van binnen naar buiten: quyển sách mới này, chiếc xe màu đỏ đó. Controleer of het aanwijzende woord echt als laatste staat.
3. Maak een tweekolommenlijst. Zet links naamwoordgroepen met này/đó/kia en rechts plaatszinnen met đây/đấy/đó. Bijvoorbeeld quán này tegenover ở đây. Zo voorkom je de veelvoorkomende verwarring tussen này en đây.

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: Classificeerders — legt uit waarom vormen als cái bàn này en chiếc xe kia een soortwoord vóór het zelfstandig naamwoord hebben.
• Handige combinatie: Basisvoorzetsels — helpt bij plaatsaanduidingen als ở đây, ở đó en trên cái bàn này.