De gebiedende wijs (Imperativ) in het Duits

Overzicht

De gebiedende wijs gebruik je om opdrachten, verzoeken, aanwijzingen of uitnodigingen te geven. In het Duits zijn er vier imperatiefvormen, overeenkomend met de vier manieren om 'jij/jullie/u' aan te spreken: du, ihr, Sie en wir (laten we...).

Voor beginners zijn de du- en Sie-vormen het meest essentieel. De du-imperatief is in het Duits opvallend kort: je gebruikt alleen de stam, zonder uitgang. Bij scheidbare werkwoorden gaat het voorvoegsel nog steeds naar het einde.

Hoe het werkt

Aanspreekvorm	Vorming	Voorbeeld (machen)
du (informeel enkelvoud)	stam (+ e)	Mach das!
ihr (informeel meervoud)	stam + t	Macht das!
Sie (formeel)	infinitief + Sie	Machen Sie das!
wir (laten we)	infinitief + wir	Machen wir das!

Bijzonderheden:

• Stam op -t, -d: du-vorm krijgt extra -e: Warte!, Öffne!
• e→i of e→ie verandering: du-vorm gebruikt de veranderde klinker, geen uitgang: sprechen → Sprich!; lesen → Lies!
• sein is onregelmatig: du → Sei!, ihr → Seid!, Sie → Seien Sie!

Voorbeelden in context

Duits	Nederlands	Opmerking
Komm bitte!	Kom alsjeblieft!	du-imperatief van kommen
Hör mal zu!	Luister even!	du-vorm, scheidbaar
Warte auf mich!	Wacht op mij!	extra -e na stam op -t
Macht die Bücher auf!	Open jullie boeken!	ihr-imperatief
Kommen Sie bitte herein!	Komt u alsjeblieft binnen!	formele imperatief
Sei ruhig!	Wees stil!	sein, du-imperatief
Gehen wir!	Laten we gaan!	wir-imperatief
Sprich langsamer!	Spreek langzamer!	e→i verandering
Lies das noch einmal!	Lees dat nog een keer!	e→ie verandering
Bitte setzen Sie sich!	Gaat u alstublieft zitten!	reflexief + formeel

Veelgemaakte fouten

"-st" uitgang toevoegen aan de du-imperatief

• Fout: Kommst!
• Correct: Komm!
• Waarom: De du-imperatief is de kale stam (of stam + e). Er is geen -st uitgang.

Stamklinkerverandering vergeten

• Fout: Sprecht nicht so schnell. (tegen één persoon)
• Correct: Sprich nicht so schnell.
• Waarom: Werkwoorden met e→i verandering passen dit ook toe in de du-imperatief.

"Sie" vergeten in de formele imperatief

• Fout: Kommen herein!
• Correct: Kommen Sie herein!
• Waarom: Bij de formele imperatief staat Sie altijd na het werkwoord.

Oefentips

1. Oefen de vier vormen voor vijf veelgebruikte werkwoorden: machen, kommen, gehen, sprechen, sein.
2. Geef jezelf instructies in het Duits: "Mach das Fenster auf! Trink mehr Wasser! Sei pünktlich!"
3. Let in Duitstalige teksten en video's op imperatiefvormen.

Verwante concepten

• Vereiste: Regelmatige werkwoorden (tegenwoordige tijd) — de stam afleiden
• Vereiste: Werkwoorden met stamklinkerverandering — onregelmatige du-vormen