Tijd en datums zeggen in het Turks

In het kort

Vraag Saat kaç? als je wilt weten hoe laat het is. Hele en halve uren zijn eenvoudig: Saat üç is ‘Het is drie uur’ en Saat üç buçuk is ‘Het is half vier’ — letterlijk ‘drie en een half’. Voor datums zet het Turks meestal de dag vóór de maand: 15 Temmuz 2026.

Overzicht

Tijd en datum behoren tot de eerste onderwerpen op A1-niveau. Je gebruikt ze om een afspraak te maken, een openingstijd te begrijpen, een reis te plannen en te zeggen wanneer iets gebeurt. Daarvoor heb je de Turkse getallen nodig: niet alleen voor uren en minuten, maar ook voor dagen van de maand en jaartallen.

De eenvoudigste kloktijd lijkt op het Nederlands: saat betekent zowel ‘klok/uur’ als ‘tijdstip’ en wordt gevolgd door een getal. Toch zijn er belangrijke verschillen. Nederlands half zes is in het Turks beş buçuk, letterlijk ‘vijf en een half’. Bij ‘over’ en ‘voor’ gebruikt het Turks bovendien uitgangen aan het uurgetal: beşi on geçiyor (‘tien over vijf’) en altıya on var (‘tien voor zes’).

Ook de kalender vraagt om een kleine omschakeling. Weekdagen en maanden krijgen meestal geen lidwoord, en een datum wordt doorgaans zonder voorzetsel uitgesproken: Bugün 15 Temmuz — ‘Vandaag is het 15 juli’. Hieronder staat eerst wat je als beginner direct nodig hebt; de uitgebreidere klokconstructies volgen daarna.

Zo werkt het

Vragen hoe laat het is

De gewone vraag is:

• Saat kaç? — Hoe laat is het?
• Saatiniz kaç? — Hoe laat is het op uw/jouw horloge? Deze vraag is mogelijk, maar voor de algemene tijd is Saat kaç? het meest direct.

Een antwoord met een heel uur heeft de vorm Saat + getal:

Turks	Nederlands
Saat bir.	Het is één uur.
Saat üç.	Het is drie uur.
Saat on iki.	Het is twaalf uur.

Het Turks heeft hier geen apart woord nodig dat overeenkomt met Nederlands is. Saat üç is letterlijk ongeveer ‘uur drie’, maar vormt een volledig en natuurlijk antwoord.

Hele en halve uren

Buçuk betekent ‘een half’ na een getal. Het hoort bij het uur dat al begonnen is:

Kloktijd	Turks	Letterlijk gedacht
3.00	saat üç	uur drie
3.30	saat üç buçuk	drie en een half
5.30	saat beş buçuk	vijf en een half
12.30	saat on iki buçuk	twaalf en een half

Dit is precies het punt waarop Nederlandse gewoonten vaak tot fouten leiden. Half zes verwijst in het Nederlands vooruit naar zes uur; Turks telt op vanaf vijf uur en zegt dus beş buçuk.

Minuten over het uur

Voor ‘minuten over’ gebruikt het Turks:

saat + uur met -(y)ı/-i/-u/-ü + minuten + geçiyor

Geçiyor betekent hier ‘gaat voorbij’. De uitgang aan het uurgetal is de accusatief (een naamvalsuitgang die hier het gepasseerde uur markeert). Welke klinker je kiest, hangt af van de klinkerharmonie: Turkse uitgangen passen hun klinker aan het voorafgaande woord aan. Na een klinker komt de verbindingsletter y.

Tijd	Turks	Nederlands
2.05	Saat ikiyi beş geçiyor.	Het is vijf over twee.
3.10	Saat üçü on geçiyor.	Het is tien over drie.
5.15	Saat beşi çeyrek geçiyor.	Het is kwart over vijf.
9.20	Saat dokuzu yirmi geçiyor.	Het is twintig over negen.

Çeyrek betekent ‘kwart’. Let op de vorm van het uur: üç → üçü, beş → beşi, dokuz → dokuzu.

Minuten voor het volgende uur

Voor ‘minuten voor’ noem je juist het uur dat eraan komt:

saat + volgend uur met -(y)a/-e + minuten + var

De uitgang -(y)a/-e geeft een richting of doel aan; in deze constructie beweegt de tijd als het ware naar het volgende uur toe. Var betekent hier dat er nog een bepaalde hoeveelheid tijd ‘is’.

Tijd	Turks	Nederlands
2.50	Saat üçe on var.	Het is tien voor drie.
4.45	Saat beşe çeyrek var.	Het is kwart voor vijf.
7.55	Saat sekize beş var.	Het is vijf voor acht.
11.40	Saat on ikiye yirmi var.	Het is twintig voor twaalf.

Vergelijk Saat dördü çeyrek geçiyor (4.15, kwart over vier) met Saat beşe çeyrek var (4.45, kwart voor vijf). Bij var staat altijd het komende uur.

Digitale en formele tijdsaanduidingen

Op dienstregelingen, uitnodigingen en in zakelijke mededelingen is de 24-uursnotatie heel gewoon. Je kunt de cijfers achter elkaar lezen:

• 14.30 — saat on dört otuz
• 18.45 — saat on sekiz kırk beş
• 21.05 — saat yirmi bir sıfır beş

In een gesprek kan dezelfde tijd ook met buçuk, çeyrek, geçiyor of var worden gezegd. Woorden als sabah (’s morgens), öğleden sonra (’s middags), akşam (’s avonds) en gece (’s nachts) nemen twijfel weg: sabah saat dokuz, akşam saat sekiz.

Zeggen wanneer iets gebeurt

Voor ‘om drie uur’ krijgt het tijdstip de locatief, een uitgang die aangeeft waar of wanneer iets plaatsvindt. De basisuitgang is -da/-de, maar na bepaalde stemloze medeklinkers wordt de d een t:

Turks	Nederlands
saat ikide	om twee uur
saat üçte	om drie uur
saat beşte	om vijf uur
saat altıda	om zes uur
saat sekiz buçukta	om half negen

De klinker volgt opnieuw de klinkerharmonie. Daarom krijg je bijvoorbeeld iki-de, altı-da en buçuk-ta. In een volledige zin: Ders saat üçte başlıyor — ‘De les begint om drie uur.’

Voor een periode gebruik je onder meer -dan/-den ... -a/-e kadar (‘van ... tot ...’): Saat dokuzdan beşe kadar çalışıyorum — ‘Ik werk van negen tot vijf.’

De dagen van de week

Turks	Nederlands
pazartesi	maandag
salı	dinsdag
çarşamba	woensdag
perşembe	donderdag
cuma	vrijdag
cumartesi	zaterdag
pazar	zondag

Een losse dag kan als tijdsbepaling dienen: Pazartesi geliyorum — ‘Ik kom maandag.’ Je hoort ook vaak pazartesi günü, letterlijk ‘de maandag-dag’. Voor herhaling is de meervoudsvorm gebruikelijk: Pazartesileri çalışıyorum — ‘Ik werk op maandagen/elke maandag.’ Die laatste vorm hoef je op A1 nog niet zelf te maken.

De maanden

Turks	Nederlands
ocak	januari
şubat	februari
mart	maart
nisan	april
mayıs	mei
haziran	juni
temmuz	juli
ağustos	augustus
eylül	september
ekim	oktober
kasım	november
aralık	december

Bij een algemene verwijzing schrijf je dag- en maandnamen in het Turks klein: Toplantı salı günü (‘De vergadering is dinsdag’) en Okullar eylülde açılıyor (‘De scholen gaan in september open’). Als dag en maand deel zijn van een specifieke datum, krijgen ze volgens de Turkse spelling een hoofdletter: 15 Temmuz 2026 Çarşamba. Dat is anders dan in het Nederlands, waar weekdagen en maanden ook in een volledige datum klein blijven.

Datums vragen en geven

Er zijn twee nuttige vragen:

• Bugün ayın kaçı? — De hoeveelste is het vandaag?
• Bugün hangi gün? — Welke dag is het vandaag?

De eerste vraagt naar de kalenderdatum, de tweede kan naar de weekdag vragen. Mogelijke antwoorden zijn:

• Bugün ayın on beşi. — Vandaag is het de vijftiende.
• Bugün 15 Temmuz. — Vandaag is het 15 juli.
• Bugün çarşamba. — Vandaag is het woensdag.

In een geschreven datum staat de volgorde dag + maand + jaar: 15 Temmuz 2026. Je leest dit meestal als on beş Temmuz iki bin yirmi altı. Anders dan bij Nederlands ‘de vijftiende juli’ klinkt het dagnummer in zo’n volledige Turkse datum doorgaans als een gewoon hoofdtelwoord: on beş, niet noodzakelijk als het rangtelwoord on beşinci.

Wanneer de datum antwoord geeft op ‘wanneer?’, komt er een uitgang bij: 15 Temmuz'da görüşürüz — ‘We zien elkaar op 15 juli.’ Bij een specifiek geschreven datumdeel staat vóór de uitgang een apostrof.

Voorbeelden in context

Turks	Nederlands	Opmerking
Saat kaç?	Hoe laat is het?	De gewone tijdsvraag.
Saat üç.	Het is drie uur.	Een heel uur.
Saat beş buçuk.	Het is half zes.	Turks telt vanaf vijf.
Saat yediyi on geçiyor.	Het is tien over zeven.	Het afgelopen uur krijgt -i.
Saat ona çeyrek var.	Het is kwart voor tien.	Het komende uur krijgt -a/-e.
Film saat sekizde başlıyor.	De film begint om acht uur.	-de betekent hier ‘om’.
Tren saat on dört otuzda kalkıyor.	De trein vertrekt om 14.30 uur.	24-uursnotatie.
Sabah saat yedide kahvaltı yapıyorum.	Ik ontbijt om zeven uur ’s morgens.	sabah verduidelijkt het dagdeel.
Toplantı pazartesi günü.	De vergadering is maandag.	günü maakt de dag expliciet.
Bugün hangi gün? Bugün cuma.	Welke dag is het vandaag? Vandaag is het vrijdag.	Vraag naar de weekdag.
Bugün ayın kaçı? Ayın yirmi biri.	De hoeveelste is het vandaag? De eenentwintigste.	Vraag naar het dagnummer.
Doğum günüm 3 Mayıs.	Mijn verjaardag is op 3 mei.	Dag vóór maand.
15 Temmuz'da İstanbul'a gidiyoruz.	Op 15 juli gaan we naar Istanbul.	De datum krijgt -da.
Ofis dokuzdan beşe kadar açık.	Het kantoor is van negen tot vijf open.	Een begin- en eindtijd.

Veelgemaakte fouten

Het Nederlandse halve uur letterlijk overnemen

• Fout: Saat altı buçuk. voor ‘Het is half zes.’
• Goed: Saat beş buçuk.
• Waarom: Turks zegt letterlijk ‘vijf en een half’. Altı buçuk is 6.30 uur, dus half zeven.

Bij ‘voor’ het huidige uur noemen

• Fout: Saat dörtte çeyrek var. voor 4.45 uur.
• Goed: Saat beşe çeyrek var.
• Waarom: Bij var noem je het uur dat eraan komt. Bovendien is beşe een richtingsvorm; beşte betekent ‘om vijf uur’.

De uitgang bij ‘over’ vergeten

• Fout: Saat üç on geçiyor.
• Goed: Saat üçü on geçiyor.
• Waarom: Het gepasseerde uur krijgt -(y)ı/-i/-u/-ü. Na üç is dat üçü.

‘Om drie uur’ zonder tijdsuitgang maken

• Fout: Ders saat üç başlıyor.
• Goed: Ders saat üçte başlıyor.
• Waarom: Een tijdstip krijgt meestal -da/-de/-ta/-te. Na de stemloze ç wordt dat -te.

De dag en de datum door elkaar halen

• Fout antwoord: Bugün çarşamba op de vraag Bugün ayın kaçı?
• Goed antwoord: Ayın on beşi of Bugün 15 Temmuz.
• Waarom: Ayın kaçı? vraagt naar de hoeveelste; hangi gün? vraagt welke dag het is.

Overal Nederlandse regels voor hoofdletters toepassen

• Fout: 15 temmuz 2026 çarşamba als volledige specifieke datum.
• Goed: 15 Temmuz 2026 Çarşamba.
• Waarom: In een specifieke Turkse datum beginnen de maand en weekdag met een hoofdletter. Bij algemene vermeldingen blijven ze juist klein: temmuzda, çarşamba günü.

Gebruik

In dagelijks contact hoor je zowel traditionele kloktaal als digitale tijden. Saat altı buçuk klinkt heel natuurlijk in een gesprek; saat on sekiz otuz past goed bij een dienstregeling, reservering of officiële aankondiging. De 24-uursvorm voorkomt ook verwarring tussen ochtend en avond.

Saat kan in een kort antwoord soms wegblijven als al duidelijk is dat het over tijd gaat: Kaçta? — Üçte. (‘Hoe laat? — Om drie uur.’) Leer eerst de volledige vormen; daarna herken je zulke verkortingen vanzelf.

De vraag Saat kaç? en de vraag Kaçta? zijn niet hetzelfde. De eerste betekent ‘Hoe laat is het?’ De tweede betekent ‘Hoe laat gebeurt het?’ en verwacht een antwoord met de locatief: Saat kaç? — Beş. tegenover Film kaçta? — Beşte.

Verder dan de basis

De volgende details hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze later tegenkomen.

Bij precieze afspraken kunnen de constructies met geçiyor en var veranderen. Terwijl Saat beşi on geçiyor de huidige tijd beschrijft, kan saat beşi on geçe ‘om tien over vijf’ betekenen: Otobüs beşi on geçe kalkıyor. Voor beginners is een digitale formulering vaak makkelijker te herkennen: op een dienstregeling staat bijvoorbeeld 17.10, en ‘om 17.10 uur’ wordt 17.10'da.

Uitgangen worden aan geschreven cijfers toegevoegd op basis van de uitspraak, niet op basis van het laatste cijferteken alleen: 3'te wordt gelezen als üçte, en 6'da als altıda. Bij digitale tijden zie je bijvoorbeeld 14.30'da (‘om 14.30 uur’). De apostrof scheidt de cijfers van de uitgang.

Voor jaren gebruikt het Turks gewone getallen: 1998 is bin dokuz yüz doksan sekiz, en 2026 is iki bin yirmi altı. Met ‘in’ krijgt het jaar een tijdsuitgang: 2026'da — ‘in 2026’. Een periode kan ook met -dan beri (‘sinds’) worden uitgedrukt: 2020'den beri Ankara'da yaşıyorum — ‘Ik woon sinds 2020 in Ankara.’

Ten slotte kan pazar zowel ‘zondag’ als ‘markt’ betekenen. De zin maakt normaal duidelijk wat bedoeld wordt: Pazar günü çalışmıyorum is ‘Ik werk zondag niet’, terwijl Pazara gidiyorum ‘Ik ga naar de markt’ betekent.

Oefentips

1. Zet je eigen dag in het Turks. Noteer drie echte tijden, bijvoorbeeld opstaan, lunchen en slapen. Schrijf elke tijd eerst digitaal en daarna met buçuk, geçiyor of var.
2. Train het verschil tussen Nederlands en Turks bij halve uren. Lees willekeurige tijden als 4.30, 7.30 en 11.30 hardop als dört buçuk, yedi buçuk en on bir buçuk. Vertaal pas daarna terug naar ‘half vijf’, ‘half acht’ en ‘half twaalf’.
3. Maak een kalenderzin per dag. Combineer een weekdag, datum en tijd: Salı günü saat üçte dersim var (‘Dinsdag heb ik om drie uur les’). Zo oefen je tegelijk woordenschat en de uitgang voor ‘om’.

Verwante onderwerpen

• Vooraf: Getallen — nodig om uren, minuten, daggetallen en jaren te vormen.