Tijd en datums in het Portugees

In het kort

Voor de klok gebruik je é bij één uur en são bij alle andere uren: É uma hora, maar São duas horas. Het Nederlandse “half vier” is in het Portugees três e meia: je rekent dus vanaf drie uur, niet vooruit naar vier uur. Een tijdstip krijgt vaak à/às (à uma, às três) en een datum bestaat gewoonlijk uit dag + de + maand: 15 de agosto.

Overzicht

Kloktijden, weekdagen, maanden en datums behoren tot de eerste onderwerpen op A1-niveau. Je hebt ze nodig zodra je een afspraak maakt, naar een openingstijd vraagt, een trein zoekt of vertelt wanneer je jarig bent. De basis is overzichtelijk, maar je moet wel letten op het verschil tussen enkelvoud en meervoud, op een paar vaste voorzetsels en op de volgorde waarin tijden en datums worden uitgesproken.

Voor Nederlandstaligen is vooral e meia even wennen. Waar het Nederlands met “half vier” al naar het volgende uur kijkt, blijft het Portugees bij het begonnen uur: São três e meia betekent 3.30 uur. Ook gebruikt het Portugees bij tijdstippen vaak een samentrekking: à is a + a en às is a + as. Een samentrekking is simpelweg een vaste combinatie van twee korte woorden tot één vorm.

Weekdagen en maanden worden in het Portugees met een kleine letter geschreven. Weekdagen kunnen bovendien een lidwoord krijgen: a segunda-feira (“de maandag”) en na segunda-feira (“op maandag”). Bij een kalenderdatum staat voor de maand meestal alleen de: 15 de agosto. Verderop staan ook regionale verschillen tussen Europees en Braziliaans Portugees; voor de A1-basis kun je eerst de algemene patronen leren.

Hoe het werkt

Vragen hoe laat het is

Gebruik Que horas são? om naar de huidige tijd te vragen. Wil je weten op welk tijdstip iets gebeurt, dan gebruik je A que horas ...?

Vraag	Betekenis	Waarvoor gebruik je hem?
Que horas são?	Hoe laat is het?	De tijd op dit moment
A que horas sais?	Hoe laat vertrek je?	Het tijdstip van een handeling
A que horas começa o filme?	Hoe laat begint de film?	Een programma of afspraak

In Europees Portugees is sais een gewone informele vorm voor “je vertrekt”. In Brazilië hoor je vaak A que horas você sai? De constructie a que horas blijft in beide gevallen hetzelfde.

É uma, maar são duas

De kloktijd wordt met het werkwoord ser (“zijn”) uitgedrukt. Bij één uur is uma hora enkelvoud, dus gebruik je é. Bij twee uur en later is het meervoud, dus gebruik je são. Het telwoord is uma en duas, omdat hora een vrouwelijk woord is.

Tijd	Portugees	Letterlijk patroon
1.00	É uma hora.	Het is één uur.
2.00	São duas horas.	Het zijn twee uren.
8.00	São oito horas.	Het zijn acht uren.
12.00	É meio-dia.	Het is middag.
0.00	É meia-noite.	Het is middernacht.

Als de context duidelijk is, kan horas wegvallen: É uma en São cinco. Bij meio-dia en meia-noite gebruik je altijd é, omdat elke uitdrukking als één tijdstip wordt behandeld.

Minuten na het uur

Voor minuten na een heel uur zet je e tussen het uur en de minuten:

Tijd	Portugees	Nederlands
3.05	São três e cinco.	Het is vijf over drie.
3.10	São três e dez.	Het is tien over drie.
3.15	São três e um quarto.	Het is kwart over drie.
3.30	São três e meia.	Het is half vier.
3.45	São três e quarenta e cinco.	Het is 3.45 uur.

In três e meia verwijst meia naar een weggelaten meia hora (“een half uur”). Daarom is de vorm vrouwelijk. Meio is hier dus niet juist.

Je kunt minuten ook ten opzichte van het volgende uur uitdrukken. Vooral in Europees Portugees is menos heel gebruikelijk:

• São quatro menos um quarto. — Het is kwart voor vier.
• São quatro menos dez. — Het is tien voor vier.

In Brazilië komt ook para as voor: São dez para as quatro (“het is tien voor vier”). Met de volledig numerieke vorm São três e cinquenta word je overal begrepen.

Om één uur en om twee uur

Een antwoord op A que horas? krijgt doorgaans à bij één uur en às bij andere genummerde uren.

Tijdstip	Portugees	Opbouw
om één uur	à uma hora	a + a → à
om twee uur	às duas horas	a + as → às
om half vier	às três e meia	meervoud bij três horas
om twaalf uur 's middags	ao meio-dia	a + o → ao
om middernacht	à meia-noite	a + a → à

Let op het accent: as zonder accent is het vrouwelijke meervoud van “de”; às betekent hier “om”.

Voor een dagdeel gebruik je vaak:

• da manhã — 's ochtends
• da tarde — 's middags
• da noite — 's avonds of 's nachts
• da madrugada — diep in de nacht of heel vroeg in de ochtend

Zo voorkomt às oito da noite verwarring over 8.00 of 20.00 uur. In dienstregelingen en formele mededelingen is de 24-uursnotatie normaal: às vinte horas of às vinte horas e trinta.

De dagen van de week

De Portugese weekdagen zijn:

Nederlands	Portugees	Meervoud
maandag	segunda-feira	segundas-feiras
dinsdag	terça-feira	terças-feiras
woensdag	quarta-feira	quartas-feiras
donderdag	quinta-feira	quintas-feiras
vrijdag	sexta-feira	sextas-feiras
zaterdag	sábado	sábados
zondag	domingo	domingos

De vormen van maandag tot en met vrijdag bevatten feira en krijgen een koppelteken. Anders dan Nederlandse weekdagen beginnen ze midden in een zin niet met een hoofdletter.

Bij een specifieke dag gebruik je vaak het bepaald lidwoord (het woord voor “de”) en na em een samengetrokken vorm:

• a segunda-feira — de maandag
• na segunda-feira — op maandag; em + a = na
• no sábado — op zaterdag; em + o = no

Voor een herhaalde gewoonte staat de weekdag vaak in het meervoud:

• às segundas-feiras — op maandagen, elke maandag
• aos domingos — op zondagen, elke zondag

Na ser kan het lidwoord ontbreken: Hoje é terça-feira (“Vandaag is het dinsdag”). In informeel Braziliaans Portugees worden segunda-feira tot en met sexta-feira vaak verkort tot segunda, terça, enzovoort.

De maanden

Nederlands	Portugees	Nederlands	Portugees
januari	janeiro	juli	julho
februari	fevereiro	augustus	agosto
maart	março	september	setembro
april	abril	oktober	outubro
mei	maio	november	novembro
juni	junho	december	dezembro

Ook maanden krijgen normaal een kleine letter. Voor “in augustus” is em agosto de neutrale basisvorm. Gebruik niet automatisch een lidwoord naar Nederlands model. Een lidwoord verschijnt wel wanneer de maand nader wordt bepaald of wanneer mês genoemd wordt: no mês de agosto (“in de maand augustus”), no agosto passado (“afgelopen augustus”).

Een datum zeggen en schrijven

De gewone volgorde is dag + de + maand + de + jaar:

• 15 de agosto — 15 augustus
• 15 de agosto de 2026 — 15 augustus 2026
• Hoje é dia 15 de agosto. — Vandaag is het 15 augustus.
• A reunião é no dia 15 de agosto. — De vergadering is op 15 augustus.

Portugees gebruikt voor datums hoofdzakelijk hoofdtelwoorden, dus de gewone telwoorden waarmee je aantallen noemt. Je zegt quinze de agosto, niet een rangtelwoord zoals het Nederlandse “vijftiende”. Voor de eerste dag van een maand bestaan regionale gewoonten: primeiro de maio is zeer gebruikelijk in Brazilië, terwijl je in Portugal vaak um de maio hoort.

Als een datum als een bepaalde dag wordt genoemd, kan er een lidwoord voor staan: o 15 de agosto (“15 augustus”, als die specifieke dag). Om te zeggen dat iets op die datum gebeurt, zijn er verschillende natuurlijke vormen: no dia 15 de agosto is overal duidelijk; in Portugal is a 15 de agosto gebruikelijk, en in Brazilië hoor je vaak em 15 de agosto.

In cijfers staat de dag vóór de maand: 15/08/2026. Dat lijkt op de gebruikelijke Nederlandse volgorde, maar verschilt van de maand-dag-volgorde die je soms in internationale digitale omgevingen ziet.

Voorbeelden in context

Portugees	Nederlands	Toelichting
Que horas são?	Hoe laat is het?	Vraag naar de huidige tijd.
É uma hora.	Het is één uur.	Enkelvoud met é.
São três e meia.	Het is half vier.	Vanaf het begonnen uur gerekend.
O comboio parte às sete e vinte.	De trein vertrekt om twintig over zeven.	Tijdstip met às.
A que horas sais do trabalho?	Hoe laat vertrek je van je werk?	Vraag naar een handeling.
Jantamos às oito da noite.	We eten om acht uur 's avonds.	Het dagdeel neemt twijfel weg.
A loja abre ao meio-dia.	De winkel opent om twaalf uur 's middags.	Vaste vorm ao meio-dia.
Hoje é quarta-feira.	Vandaag is het woensdag.	Na é ontbreekt het lidwoord.
Tenho uma consulta na segunda-feira.	Ik heb maandag een afspraak.	Een bepaalde maandag.
Trabalho aos sábados.	Ik werk op zaterdagen.	Herhaling met het meervoud.
As férias começam em julho.	De vakantie begint in juli.	Maand na em, zonder lidwoord.
O meu aniversário é no dia 15 de agosto.	Mijn verjaardag is op 15 augustus.	Overal bruikbare datumconstructie.
Hoje é 2 de janeiro de 2026.	Vandaag is het 2 januari 2026.	Dag, maand en jaar.
Encontramo-nos por volta das nove.	We ontmoeten elkaar rond negen uur.	Een benaderend tijdstip.

Veelgemaakte fouten

É gebruiken bij alle uren

• Onjuist: É três horas.
• Juist: São três horas.
• Waarom: alleen één uur is enkelvoud: É uma hora. Vanaf twee uur gebruik je são.

Het Nederlandse “half vier” letterlijk omzetten

• Onjuist voor 3.30 uur: quatro e meia
• Juist: três e meia
• Waarom: het Portugees telt het halve uur op bij drie. Quatro e meia betekent 4.30 uur.

Meio zeggen in plaats van meia

• Onjuist: São seis e meio.
• Juist: São seis e meia.
• Waarom: de uitdrukking bevat in gedachten meia hora. Omdat hora vrouwelijk is, gebruik je meia.

Het accent in à en às vergeten

• Onjuist: O curso começa as nove.
• Juist: O curso começa às nove.
• Waarom: bij een kloktijd is às de samentrekking van het voorzetsel a en het lidwoord as. Het accent onderscheidt deze vorm van as (“de”).

Een Nederlands voorzetsel rechtstreeks kopiëren

• Onjuist: em a segunda-feira
• Juist: na segunda-feira
• Waarom: em en a worden verplicht samengetrokken tot na. Bij een mannelijke dag krijg je no sábado.

Een maand met een hoofdletter schrijven

• Onjuist: 15 de Agosto
• Juist: 15 de agosto
• Waarom: namen van maanden en weekdagen krijgen in het moderne Portugees normaal een kleine letter.

Gebruiksnotities

In gewone gesprekken worden woorden die al duidelijk zijn vaak weggelaten. Op de vraag Que horas são? klinkt São cinco heel natuurlijk; je hoeft horas niet telkens uit te spreken. Bij een exact of formeel tijdstip kan de volledige vorm juist handig zijn: A sessão começa às dezassete horas e trinta minutos.

Europees en Braziliaans Portugees volgen dezelfde basis, maar kiezen soms een andere alledaagse formulering. Voor 3.50 uur hoor je in Portugal gemakkelijk quatro menos dez en in Brazilië dez para as quatro. Voor een datum is a 15 de agosto kenmerkend voor Portugal, terwijl em 15 de agosto in Brazilië gewoon is. No dia 15 de agosto is een veilige vorm in beide varianten.

Een enkele weekdag verwijst meestal naar één concrete gelegenheid: na terça-feira. Het meervoud drukt vaak herhaling uit: às terças-feiras. De context kan dit patroon nuanceren, maar het is een goede basisregel. Let ook op fim de semana (“weekend”): no fim de semana kan één bepaald weekend bedoelen, terwijl aos fins de semana “in de weekenden” betekent.

Voorbij de basis: gevorderd gebruik

De volgende vormen hoef je op A1-niveau nog niet actief te beheersen, maar je zult ze al snel tegenkomen.

Voor een periode met een begin- en eindtijd gebruikt het Portugees vaak twee samentrekkingen: das nove às cinco (“van negen tot vijf”). Met dagen krijg je bijvoorbeeld de segunda a sexta in veel algemeen gebruik, naast uitgebreidere vormen waarin lidwoorden zichtbaar zijn. Bij een precieze periode kun je zeggen: A exposição decorre de 3 a 20 de setembro (“De tentoonstelling loopt van 3 tot 20 september”).

Benaderende tijden worden gevormd met por volta de of cerca de. Voor een uur met lidwoord leidt dat tot por volta das oito en cerca da uma. Andere nuttige tijdsrelaties zijn antes das oito (“voor acht uur”), depois das dez (“na tien uur”) en desde as nove (“sinds negen uur”). De meervoudsvorm in das oito, das dez en as nove verwijst opnieuw naar de verzwegen horas.

Bij officiële aankondigingen wordt vaak de 24-uursklok gebruikt. O voo parte às vinte e uma horas e quinze minutos is ondubbelzinnig 21.15 uur. In een informeel gesprek is às nove e um quarto da noite waarschijnlijker. Bij één minuut gebruik je um minuto, maar bij 1.01 uur blijft het uur vrouwelijk: É uma e um is mogelijk in een cijfermatige lezing, al klinkt É uma hora e um minuto duidelijker.

Jaren worden als getallen uitgesproken: 2026 is dois mil e vinte e seis. In formele documenten kan een datum helemaal worden uitgeschreven, maar de grammaticale volgorde verandert niet. Woorden als hoje, amanhã en ontem hebben meestal geen voorzetsel nodig: A reunião é amanhã, niet een letterlijke nabootsing van “op morgen”.

Oefentips

1. Oefen met een echte klok. Kijk op vijf willekeurige momenten en zeg telkens twee vormen: de huidige tijd met é/são en een afspraak met à/às. Bijvoorbeeld: São duas e dez en A aula começa às duas e dez.
2. Maak een persoonlijke weekagenda. Schrijf voor elke dag één echte activiteit op: Na segunda-feira trabalho em casa; Aos sábados faço compras. Zo oefen je tegelijk het verschil tussen een concrete dag en een herhaalde gewoonte.
3. Lees datums hardop. Neem verjaardagen, vertrekdata en feestdagen en spreek ze uit als dag + de + maand. Voeg daarna een jaar toe en controleer of maand en weekdag met een kleine letter staan.

Verwante begrippen

• Voorkennis: Hoofdtelwoorden — nodig om uren, minuten, kalenderdagen en jaren te vormen.