Trappen van vergelijking in het Roemeens

In het kort

Het Roemeens maakt vergelijkingen meestal met losse woorden vóór het bijvoeglijk naamwoord: mai mare is “groter”, mai puțin important is “minder belangrijk” en la fel de bun is “even goed”. Voor de overtreffende trap gebruik je cel mai met de passende vorm van cel: cel mai bun, cea mai bună, cei mai buni, cele mai bune. Het bijvoeglijk naamwoord blijft daarbij overeenkomen met het woord dat het beschrijft.

Overzicht

Met trappen van vergelijking geef je aan of een eigenschap sterker, zwakker of even sterk aanwezig is. Je vergelijkt bijvoorbeeld twee routes die korter of langer zijn, twee appartementen die even duur zijn, of één restaurant dat het beste van een hele groep is. In het Roemeens heten deze vormen gradele de comparație.

De kern wordt op A2 geïntroduceerd en is vrij regelmatig. Het Nederlands verandert vaak het bijvoeglijk naamwoord zelf: groot – groter – grootst. Het Roemeens laat de basisvorm doorgaans staan en zet er een woord voor: mare – mai mare – cel mai mare. Denk dus niet aan een Roemeense uitgang die overeenkomt met Nederlands -er of -st.

Wel blijft de overeenkomst van het bijvoeglijk naamwoord belangrijk. Overeenkomst betekent hier dat de vorm past bij het geslacht en het getal van het zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak of begrip). Zo krijg je un vecin mai amabil maar o vecină mai amabilă. Bij de overtreffende trap moet bovendien cel mee veranderen. Wie de gewone vormen van Roemeense bijvoeglijke naamwoorden al kent, hoeft dus vooral de vergelijkingswoorden en hun plaats te leren.

Hoe het werkt

De basis in één schema

Betekenis	Patroon	Voorbeeld	Nederlands
hogere graad	mai + bijvoeglijk naamwoord	mai luminos	lichter
lagere graad	mai puțin + bijvoeglijk naamwoord	mai puțin aglomerat	minder druk
gelijke graad	la fel de + bijvoeglijk naamwoord	la fel de util	even nuttig
hoogste graad	cel/cea/cei/cele mai + bijvoeglijk naamwoord	cea mai liniștită	de rustigste
laagste graad	cel/cea/cei/cele mai puțin + bijvoeglijk naamwoord	cel mai puțin scump	het minst dure

Deze vorming heet analytisch: de vergelijking wordt uit meerdere woorden opgebouwd. Mai, mai puțin en la fel de veranderen niet. Het bijvoeglijk naamwoord erna kan wel een andere vorm krijgen.

Een hogere graad: mai

Zet mai direct vóór het bijvoeglijk naamwoord:

• rapid → mai rapid — sneller
• scumpă → mai scumpă — duurder, vrouwelijk enkelvoud
• interesanți → mai interesanți — interessanter, mannelijk meervoud
• ușoare → mai ușoare — gemakkelijker of lichter, vrouwelijk/onzijdig meervoud

Als je ook noemt waarmee je iets vergelijkt, is het veilige basispatroon mai ... decât ...:

• Trenul este mai rapid decât autobuzul. — De trein is sneller dan de bus.
• Irina este mai atentă decât mine. — Irina is oplettender dan ik.
• Astăzi este mai cald decât ieri. — Vandaag is het warmer dan gisteren.

Het tweede deel kan wegblijven als uit de situatie duidelijk is wat de vergelijking is: Acum camera pare mai mare. betekent “Nu lijkt de kamer groter.”

In verzorgd Roemeens komt ook ca voor bij een vergelijking, soms als ca și, maar decât is voor een leerder de duidelijkste keuze na mai. Zo houd je het verschil met het gelijkheidspatroon la fel de ... ca ... overzichtelijk.

Een lagere graad: mai puțin

Met mai puțin zeg je dat een eigenschap minder sterk aanwezig is:

• un cartier mai puțin zgomotos — een minder lawaaierige wijk
• o decizie mai puțin riscantă — een minder riskante beslissing
• niște explicații mai puțin clare — enkele minder duidelijke uitleggingen

Gebruik opnieuw decât als je de tweede kant van de vergelijking noemt:

• Varianta aceasta este mai puțin costisitoare decât prima. — Deze optie is minder kostbaar dan de eerste.

In deze constructie is puțin onderdeel van de vaste combinatie mai puțin. Het is het eigenlijke bijvoeglijk naamwoord dat overeenkomt: riscantă, clare, costisitoare.

Gelijkheid: la fel de ... ca ...

Zijn twee personen of zaken gelijk wat een eigenschap betreft, dan gebruik je la fel de. Het woord dat de tweede kant van de vergelijking inleidt, is gewoonlijk ca:

• Radu este la fel de punctual ca Dana. — Radu is even stipt als Dana.
• Geanta aceasta este la fel de grea ca cealaltă. — Deze tas is even zwaar als de andere.
• Copiii sunt la fel de curioși ca părinții lor. — De kinderen zijn even nieuwsgierig als hun ouders.

Een iets nadrukkelijker alternatief is tot atât de ... ca ...: Este tot atât de important ca primul pas (“Het is net zo belangrijk als de eerste stap”). Voor actief gebruik op A2 volstaat la fel de ... ca ....

Voor ongelijkheid kun je ook nu la fel de ... ca ... gebruiken: Hotelul nu este la fel de confortabil ca în poze betekent “Het hotel is niet zo comfortabel als op de foto’s.” Dat klinkt soms natuurlijker dan een vergelijking met mai puțin.

De hoogste graad: cel mai

De relatieve overtreffende trap wijst één persoon of zaak aan als hoogste binnen een groep. Relatief betekent hier: vergeleken met andere leden van een genoemde of begrepen groep. Het patroon is cel mai plus een bijvoeglijk naamwoord, maar cel en het bijvoeglijk naamwoord moeten beide passen bij het beschreven woord.

Geslacht en getal	Vorm	Voorbeeld	Nederlands
mannelijk/onzijdig enkelvoud	cel mai	cel mai vechi pod	de oudste brug
vrouwelijk enkelvoud	cea mai	cea mai veche clădire	het oudste gebouw
mannelijk meervoud	cei mai	cei mai vechi copaci	de oudste bomen
vrouwelijk/onzijdig meervoud	cele mai	cele mai vechi fotografii	de oudste foto’s

Roemeense onzijdige zelfstandige naamwoorden volgen in het enkelvoud het mannelijke en in het meervoud het vrouwelijke patroon. Daarom is het cel mai bun hotel, maar cele mai bune hoteluri.

De woordgroep kan vóór of na het zelfstandig naamwoord staan:

• cea mai simplă soluție — de eenvoudigste oplossing
• soluția cea mai simplă — de eenvoudigste oplossing / de oplossing die het eenvoudigst is

In de tweede vorm heeft het zelfstandig naamwoord zelf het bepaalde lidwoord aan het einde: soluția. Dat achtervoegsel komt overeen met Nederlands “de/het”. Gebruik niet tegelijk een onnodige dubbele constructie zoals cea mai simplă soluția.

Als het zelfstandig naamwoord wordt weggelaten, blijft de passende vorm staan:

• Care variantă este mai bună? Cea mai scurtă. — Welke optie is beter? De kortste.
• Pe cine alegem? Pe cel mai experimentat. — Wie kiezen we? Degene met de meeste ervaring.

De laagste graad: cel mai puțin

De combinatie van de overtreffende trap met mai puțin betekent “het minst”:

• cel mai puțin practic model — het minst praktische model
• cea mai puțin aglomerată zi — de minst drukke dag
• cele mai puțin cunoscute locuri — de minst bekende plaatsen

Ook hier veranderen cel/cea/cei/cele en het bijvoeglijk naamwoord, maar de combinatie mai puțin niet.

De vergelijkingsgroep: din en dintre

Bij een overtreffende trap kun je aangeven binnen welke groep de uitspraak geldt. Din is gebruikelijk bij een plaats, instelling of groep als geheel. Dintre legt meer nadruk op afzonderlijke leden waaruit je kiest.

• Este cel mai înalt turn din oraș. — Het is de hoogste toren van de stad.
• Ea este cea mai tânără din familie. — Zij is de jongste van de familie.
• Acesta este cel mai clar dintre cele trei exemple. — Dit is het duidelijkste van de drie voorbeelden.
• Andrei este cel mai calm dintre noi. — Andrei is de rustigste van ons.

Een Nederlandse gewoonte die tot fouten kan leiden, is overal letterlijk “van” te willen vertalen. Leer liever complete verbindingen: din oraș, din clasă, dintre noi, dintre toate.

bun, rău, mult en puțin

De Nederlandse vertalingen hebben vaak een andere woordstam: goed – beter – best en veel – meer – meest. In het Roemeens blijft het gewone patroon met mai zichtbaar. Deze reeksen zijn daarom nuttig om als geheel te onthouden:

Basisvorm	Vergrotende trap	Overtreffende trap	Nederlands
bun	mai bun	cel mai bun	goed – beter – best
rău	mai rău	cel mai rău	slecht – slechter – slechtst
mult	mai mult	cel mai mult	veel – meer – meest
puțin	mai puțin	cel mai puțin	weinig – minder – minst

Bij bun blijft de gewone overeenkomst gelden: un sfat mai bun, o idee mai bună, niște colegi mai buni, cele mai bune rezultate. De reeks bun → mai bun → cel mai bun voelt door “beter” en “best” onregelmatig aan voor Nederlandstaligen, maar de Roemeense opbouw blijft doorzichtig.

Voorbeelden in context

Roemeens	Nederlands	Opmerking
Noul birou este mai luminos decât cel vechi.	Het nieuwe kantoor is lichter dan het oude.	Hogere graad met decât.
Rochia verde este mai ieftină.	De groene jurk is goedkoper.	De tweede kant blijft onuitgesproken.
Munții sunt mai înalți în nord.	De bergen zijn hoger in het noorden.	Înalți is mannelijk meervoud.
Acest traseu este mai puțin dificil decât pare.	Deze route is minder moeilijk dan hij lijkt.	Lagere graad met mai puțin.
A doua propunere este mai puțin clară.	Het tweede voorstel is minder duidelijk.	Clară past bij het vrouwelijke propunere.
Ioana este la fel de răbdătoare ca sora ei.	Ioana is even geduldig als haar zus.	Gelijkheid met ca.
Cele două camere sunt la fel de mari.	De twee kamers zijn even groot.	Een tweede vergelijkingsdeel is niet nodig.
Acesta este cel mai bun loc pentru o pauză.	Dit is de beste plek voor een pauze.	Mannelijk/onzijdig enkelvoud: cel mai bun.
Am ales cea mai simplă explicație.	Ik heb de eenvoudigste uitleg gekozen.	Vrouwelijk enkelvoud: cea mai simplă.
Ei sunt cei mai atenți studenți din grupă.	Zij zijn de oplettendste studenten van de groep.	Mannelijk meervoud: cei mai atenți.
Acestea sunt cele mai utile aplicații.	Dit zijn de nuttigste apps.	Vrouwelijk meervoud: cele mai utile.
Hotelul cel mai apropiat de gară este plin.	Het hotel dat het dichtst bij het station ligt, is vol.	Overtreffende trap na een bepaald zelfstandig naamwoord.
Dintre toate zilele, marți este cea mai puțin aglomerată.	Van alle dagen is dinsdag het minst druk.	Laagste graad.
Filmul a fost mai bun decât mă așteptam.	De film was beter dan ik had verwacht.	Mai bun betekent “beter”.
Fratele meu este cu trei ani mai mare decât mine.	Mijn broer is drie jaar ouder dan ik.	Mai mare kan bij leeftijd “ouder” betekenen.

Veelgemaakte fouten

Een Nederlandse uitgang nabootsen

• Niet goed: o cameră marer of o cameră mare mai
• Goed: o cameră mai mare
• Waarom: Het Roemeens vormt de vergrotende trap met het losse woord mai, direct vóór het bijvoeglijk naamwoord. Nederlandse uitgangen horen niet in de Roemeense vorm.

De vrouwelijke of meervoudsvorm vergeten

• Niet goed: două soluții mai simplu
• Goed: două soluții mai simple
• Waarom: Mai verandert niet, maar simple moet overeenkomen met het vrouwelijke meervoud soluții.

Voor elke overtreffende trap cel gebruiken

• Niet goed: cel mai interesantă carte
• Goed: cea mai interesantă carte
• Waarom: Carte is vrouwelijk enkelvoud. Daarom heb je zowel cea als interesantă nodig.

decât en ca verwisselen

• Niet goed: la fel de rapid decât trenul
• Goed: la fel de rapid ca trenul
• Waarom: Gebruik als basis mai ... decât ... voor verschil en la fel de ... ca ... voor gelijkheid. Dat lijkt op het Nederlandse onderscheid tussen “dan” en “als”, maar de woorden kun je niet letterlijk overzetten.

“Heel” verwarren met “het meest”

• Niet goed als je alleen “een heel rustige straat” bedoelt: cea mai liniștită stradă
• Goed: o stradă foarte liniștită
• Waarom: Cea mai liniștită vergelijkt de straat met een groep en betekent “de rustigste”. Foarte liniștită versterkt alleen de eigenschap.

Het bepaalde zelfstandig naamwoord verkeerd combineren

• Niet goed: cea mai bună alegerea
• Goed: cea mai bună alegere of alegerea cea mai bună
• Waarom: Staat de overtreffende woordgroep vóór het zelfstandig naamwoord, dan gebruik je alegere. Staat hij erna, dan kan het bepaalde alegerea ervoor staan.

Gebruiksnotities

Mai is niet beperkt tot bijvoeglijke naamwoorden. Het vergelijkt ook bijwoorden (woorden die bijvoorbeeld zeggen hoe iets gebeurt): mai repede (“sneller”), mai încet (“langzamer” of “zachter”) en mai bine (“beter”). Een bijwoord komt niet overeen met een zelfstandig naamwoord. Vergelijk o explicație mai clară (“een duidelijkere uitleg”) met Vorbește mai clar (“Hij/Zij spreekt duidelijker”). Alleen in de eerste zin beschrijft clară een zelfstandig naamwoord.

De woorden mare en mic vragen aandacht wanneer het over leeftijd of familie gaat. Fratele mai mare is doorgaans “de oudere broer” en sora mai mică “de jongere zus”. Een letterlijke Nederlandse vertaling als “grotere broer” kan dus de bedoelde betekenis missen.

In gesprekken zijn zowel korte als uitgebreide vergelijkingen normaal. E mai bun kan voldoende zijn als iedereen weet welke twee zaken worden vergeleken. In een verslag of advies is het vaak duidelijker om de maatstaf te noemen: mai eficient decât metoda veche (“efficiënter dan de oude methode”) of cea mai sigură opțiune dintre cele disponibile (“de veiligste van de beschikbare opties”).

Let ook op het verschil tussen een eigenschap en een meetbare hoeveelheid. Mai mare betekent “groter”, maar mai multă apă betekent “meer water”. Bij mult ontstaan vormen als mai mult, mai multă, mai mulți en mai multe wanneer het bij een zelfstandig naamwoord hoort. Dat raakt aan hoeveelheid en gaat verder dan de eenvoudigste vergelijking van bijvoeglijke naamwoorden.

Verder dan de basis

De volgende patronen hoef je op A2 nog niet allemaal zelf te produceren. Ze zijn wel algemeen genoeg om vroeg te herkennen.

De absolute overtreffende betekenis

Roemeense grammatica maakt onderscheid tussen de relatieve overtreffende trap en een sterke eigenschap zonder vergelijkingsgroep. Voor dat laatste gebruikt men onder meer foarte, extrem de en deosebit de:

• un concert foarte bun — een heel goed concert
• o problemă extrem de dificilă — een uiterst moeilijk probleem
• un rezultat deosebit de important — een bijzonder belangrijk resultaat

Er hoeft hierbij geen ander concert, probleem of resultaat in beeld te zijn. Cel mai bun concert betekent daarentegen dat het concert het beste binnen een bepaalde groep is.

Een gemeten verschil met cu

Wanneer je precies zegt hoeveel groter, ouder of duurder iets is, staat vaak cu vóór de maat:

• Apartamentul este cu douăzeci de metri pătrați mai mare. — Het appartement is twintig vierkante meter groter.
• El este cu doi ani mai tânăr decât mine. — Hij is twee jaar jonger dan ik.
• Biletul este cu zece lei mai scump. — Het kaartje is tien lei duurder.

In het Nederlands staat de maat direct vóór “groter” of “duurder”; het Roemeens markeert het verschil met cu.

Een ontwikkeling: din ce în ce mai en tot mai

Voor een eigenschap die geleidelijk sterker wordt, gebruik je din ce în ce mai (“steeds ...er”) of tot mai:

• Zilele devin din ce în ce mai lungi. — De dagen worden steeds langer.
• Transportul este tot mai scump. — Het vervoer wordt steeds duurder.

De overeenkomst blijft zichtbaar in lungi bij het meervoud zilele.

“Hoe ..., hoe ...”: cu cât ..., cu atât ...

Twee ontwikkelingen kunnen aan elkaar worden gekoppeld met cu cât ..., cu atât ...:

• Cu cât citești mai mult, cu atât înțelegi mai bine. — Hoe meer je leest, hoe beter je begrijpt.
• Cu cât drumul este mai scurt, cu atât ajungem mai repede. — Hoe korter de weg is, hoe sneller we aankomen.

Hier worden vaak vergelijkende bijwoorden gebruikt, maar het bekende woord mai blijft de kern.

Eigenschappen die normaal niet worden vergeleken

Woorden als unic (“uniek”), complet (“volledig”) en perfect (“perfect”) hebben in strikte logische zin geen gewone schaal. In reclame en spontane spreektaal kom je toch vormen tegen als mai complet of cel mai perfect om nadruk te geven. In nauwkeurige schrijftaal is het beter te zeggen wat werkelijk toeneemt, bijvoorbeeld mai detaliat (“gedetailleerder”) in plaats van mai complet als je bedoelt dat een uitleg meer details bevat.

Ook superior en inferior bevatten al een vergelijkende betekenis. Vermijd daarom de omslachtige vormen mai superior en mai inferior in verzorgde taal. Gebruik bijvoorbeeld superior acestui model of het eenvoudiger mai bun decât acest model, afhankelijk van de zin en het register.

Oefentips

1. Werk met viertallen. Neem een bekend bijvoeglijk naamwoord en maak vier woordgroepen: mai practic, mai puțin practic, la fel de practic, cel mai practic. Herhaal dit met een vrouwelijk woord, bijvoorbeeld o soluție mai practică en cea mai practică soluție.
2. Vergelijk echte keuzes. Beschrijf twee routes, telefoons, recepten of kamers met mai ... decât ... en voeg daarna één gelijkheid met la fel de ... ca ... toe. Een persoonlijke vergelijking blijft beter hangen dan een losse woordenlijst.
3. Controleer in twee stappen. Vraag eerst: welke vergelijking heb ik nodig? Controleer daarna apart het geslacht en getal: cel/cea/cei/cele én de uitgang van het bijvoeglijk naamwoord.

Verwante begrippen

• Voorwaarde: Overeenkomst van bijvoeglijke naamwoorden — legt uit waarom vormen als bun, bună, buni en bune veranderen, ook binnen een vergelijking.