Trappen van vergelijking in het Grieks

In het kort

De veiligste manier om een Griekse vergrotende trap te maken is πιο + bijvoeglijk naamwoord: πιο ψηλή betekent ‘langer’. Voor ‘de langste’ zet je het bepaald lidwoord ervoor: η πιο ψηλή. Veel gewone bijvoeglijke naamwoorden hebben daarnaast een korte vorm, zoals μεγαλύτερος ‘groter’ en καλύτερος ‘beter’; ook die past zich aan geslacht, getal en naamval aan.

Overzicht

Met de trappen van vergelijking zeg je dat iemand of iets groter, mooier of beter is dan iets anders, of juist de grootste, de mooiste of de beste van een groep. Dit onderwerp komt op A2 aan bod, nadat je al hebt geleerd dat een Grieks bijvoeglijk naamwoord overeenkomt met het zelfstandig naamwoord waarbij het hoort. Een zelfstandig naamwoord is een woord voor een persoon, ding of begrip, zoals άντρας ‘man’, πόλη ‘stad’ of βιβλίο ‘boek’.

Voor Nederlandstaligen is de constructie met πιο prettig herkenbaar: πιο ενδιαφέρον werkt ongeveer als Nederlands ‘interessanter’ of ‘meer interessant’. Het grote verschil is dat het Griekse bijvoeglijk naamwoord vaak zichtbaar van vorm verandert. Waar ‘groter’ in het Nederlands hetzelfde blijft in een grotere man, een grotere stad en een groter huis, krijg je in het Grieks bijvoorbeeld μεγαλύτερος, μεγαλύτερη en μεγαλύτερο.

Er bestaan twee gangbare manieren om de vergrotende trap te vormen: analytisch met een los woord (πιο + bijvoeglijk naamwoord) en synthetisch met een uitgang (-ότερος of -ύτερος). ‘Analytisch’ betekent hier simpelweg dat je meerdere woorden gebruikt; ‘synthetisch’ dat de vergelijking in één woord zit. Je hoeft niet van elk bijvoeglijk naamwoord meteen beide vormen te kennen. Met πιο kun je als beginner vrijwel altijd duidelijk en natuurlijk vergelijken.

Zo werkt het

1. De gewone vergrotende trap met πιο

Zet πιο vóór het bijvoeglijk naamwoord. Πιο verandert zelf niet. Het bijvoeglijk naamwoord blijft wel overeenkomen met het woord dat het beschrijft in geslacht, getal en naamval. De naamval is de vorm die laat zien welke functie een woord in de zin heeft.

Grieks	Nederlands	Opmerking
πιο ψηλός άντρας	een langere man	mannelijk enkelvoud
πιο ψηλή γυναίκα	een langere vrouw	vrouwelijk enkelvoud
πιο ψηλό παιδί	een langer kind	onzijdig enkelvoud
πιο ψηλοί άντρες	langere mannen	mannelijk meervoud

Het basispatroon is dus:

πιο + passende vorm van het bijvoeglijk naamwoord

Dat werkt ook bij langere woorden waarvoor een korte vorm onhandig of ongebruikelijk zou zijn: πιο ενδιαφέρον ‘interessanter’, πιο σημαντική ‘belangrijker’, πιο πρακτικό ‘praktischer’.

2. Vertellen waarmee je vergelijkt: από

Na de vergrotende trap gebruik je meestal από voor ‘dan’. Na από staat een zelfstandig naamwoord of een sterke voornaamwoordsvorm, bijvoorbeeld εμένα/μένα ‘mij’ en εσένα/σένα ‘jou’.

Η Μαρία είναι πιο ψηλή από τον Νίκο. betekent ‘Maria is langer dan Nikos.’ Het zinsdeel από τον Νίκο noemt de tweede persoon in de vergelijking.

Bij persoonlijke voornaamwoorden hoor je vaak de kortere spreektaalvormen:

• από μένα — dan ik/mij
• από σένα — dan jij/jou
• από αυτόν / από αυτήν / από αυτό — dan hem / haar / dat
• από εμάς — dan wij/ons
• από εσάς — dan jullie/u
• από αυτούς / από αυτές / από αυτά — dan hen/die

Laat je niet leiden door de Nederlandse keuze tussen dan ik en dan mij. Het Grieks heeft hier zijn eigen vaste constructie met από.

3. De korte vergrotende trap

Veel frequente bijvoeglijke naamwoorden hebben een éénwoordsvorm op -ότερος of -ύτερος. Deze vorm wordt verbogen als een gewoon bijvoeglijk naamwoord op -ος, -η, -ο: μεγαλύτερος, μεγαλύτερη, μεγαλύτερο.

Basisvorm	Vergrotende trap	Betekenis	Vorm met πιο
μεγάλος	μεγαλύτερος	groter; ook ouder	πιο μεγάλος
μικρός	μικρότερος	kleiner; ook jonger	πιο μικρός
ψηλός	ψηλότερος	langer/hoger	πιο ψηλός
ωραίος	ωραιότερος	mooier	πιο ωραίος
ακριβός	ακριβότερος	duurder	πιο ακριβός
φτηνός	φτηνότερος	goedkoper	πιο φτηνός
καλός	καλύτερος	beter	πιο καλός, minder gebruikelijk voor ‘beter’
κακός	χειρότερος	slechter	πιο κακός, soms met een letterlijkere nuance
πολύς	περισσότερος	meer	—
λίγος	λιγότερος	minder	—

De keuze van -ότερος of -ύτερος, en soms een verandering in de stam, kun je niet altijd betrouwbaar uit de Nederlandse betekenis afleiden. Leer een veelvoorkomende korte vorm daarom als onderdeel van de woordenschat. Gebruik bij twijfel πιο + basisvorm.

De twee gewone varianten betekenen meestal hetzelfde:

• πιο ψηλός = ψηλότερος — langer/hoger
• πιο ακριβή = ακριβότερη — duurder
• πιο όμορφο = ομορφότερο — mooier

Gebruik ze niet tegelijk. Πιο καλύτερος stapelt twee vergelijkingen op elkaar en geldt in verzorgde standaardtaal als fout.

4. De relatieve overtreffende trap: de grootste van een groep

Voor ‘de grootste’, ‘de mooiste’ of ‘de beste’ zet je een passend bepaald lidwoord vóór de vergrotende trap. ‘Relatief’ betekent dat je één persoon of zaak tegenover een bepaalde groep zet.

• ο πιο ψηλός / ο ψηλότερος — de langste, mannelijk
• η πιο ψηλή / η ψηλότερη — de langste, vrouwelijk
• το πιο ψηλό / το ψηλότερο — het langste, onzijdig
• οι πιο ψηλοί / οι ψηλότεροι — de langsten, mannelijk meervoud

Het lidwoord is essentieel wanneer de vorm zelfstandig wordt gebruikt: Ο Γιάννης είναι ψηλότερος betekent ‘Giannis is langer’, maar Ο Γιάννης είναι ο ψηλότερος betekent ‘Giannis is de langste’.

Een zelfstandig naamwoord kan erachter staan:

• το πιο ακριβό ξενοδοχείο — het duurste hotel
• η καλύτερη λύση — de beste oplossing

Of het kan worden weggelaten als duidelijk is waarover je spreekt:

• Ποιο θέλεις; — Το φτηνότερο. — Welke wil je? — De goedkoopste.

De groep verschijnt vaak met από of met σε ‘in’:

• ο καλύτερος από όλους — de beste van allemaal
• η ψηλότερη στην τάξη — de langste van de klas

5. Het lidwoord moet ook passen

Bij een overtreffende trap veranderen zowel het lidwoord als het bijvoeglijk naamwoord. Kijk dus eerst naar het woord dat wordt beschreven.

Grieks	Nederlands	Waarop letten?
ο καλύτερος μαθητής	de beste leerling	mannelijk enkelvoud
η καλύτερη μαθήτρια	de beste leerlinge	vrouwelijk enkelvoud
το καλύτερο αποτέλεσμα	het beste resultaat	onzijdig enkelvoud
οι καλύτερες τιμές	de beste prijzen	vrouwelijk meervoud

Dat is anders dan in het Nederlands, waar beste in al deze voorbeelden vrijwel dezelfde vorm houdt.

Voorbeelden in context

Grieks	Nederlands	Opmerking
Η Άννα είναι πιο ψηλή από μένα.	Anna is langer dan ik.	πιο + vrouwelijk bijvoeglijk naamwoord
Αυτό το δωμάτιο είναι μεγαλύτερο από το άλλο.	Deze kamer is groter dan de andere.	korte vergrotende trap
Το λεωφορείο είναι πιο φτηνό από το ταξί.	De bus is goedkoper dan de taxi.	vergelijking met από
Η σημερινή άσκηση είναι ευκολότερη.	De oefening van vandaag is gemakkelijker.	korte vorm zonder genoemd vergelijkingspunt
Θέλω ένα πιο πρακτικό αυτοκίνητο.	Ik wil een praktischere auto.	onzijdige vorm bij αυτοκίνητο
Αυτό το βιβλίο είναι πιο ενδιαφέρον.	Dit boek is interessanter.	veelgebruikte analytische vorm
Ο Πέτρος είναι μεγαλύτερος από την αδελφή του.	Petros is ouder dan zijn zus.	μεγαλύτερος kan bij mensen ‘ouder’ betekenen
Η Ελένη είναι μικρότερη από τον αδελφό της.	Eleni is jonger dan haar broer.	μικρότερη kan ‘jonger’ betekenen
Αυτό είναι το καλύτερο εστιατόριο της περιοχής.	Dit is het beste restaurant van de buurt.	relatieve overtreffende trap
Η Σοφία είναι η πιο γρήγορη στην ομάδα.	Sofia is de snelste van het team.	zelfstandig gebruikt bijvoeglijk naamwoord
Ποια τσάντα θέλεις; Την πιο μικρή.	Welke tas wil je? De kleinste.	vrouwelijke accusatiefvorm
Αυτές οι λύσεις είναι καλύτερες από τις προηγούμενες.	Deze oplossingen zijn beter dan de vorige.	vrouwelijk meervoud
Είναι η χειρότερη μέρα της εβδομάδας.	Het is de slechtste dag van de week.	onregelmatige vorm χειρότερος
Το καλοκαίρι οι μέρες είναι μεγαλύτερες.	In de zomer zijn de dagen langer.	meervoud zonder expliciet από

Veelgemaakte fouten

Πιο en een korte vergrotende trap opstapelen

• Onjuist: Αυτό είναι πιο καλύτερο.
• Juist: Αυτό είναι καλύτερο.
• Ook juist: Αυτό είναι πιο καλό, al is καλύτερο voor ‘beter’ meestal natuurlijker.
• Waarom: πιο en καλύτερο drukken allebei al een vergelijking uit.

Het lidwoord vergeten bij ‘de beste’

• Onjuist voor ‘Zij is de beste’: Είναι καλύτερη.
• Juist: Είναι η καλύτερη.
• Waarom: Zonder η betekent de zin alleen dat zij beter is dan iemand of iets dat uit de context blijkt.

De mannelijke vorm overal gebruiken

• Onjuist: η πιο ψηλός γυναίκα
• Juist: η πιο ψηλή γυναίκα
• Waarom: γυναίκα is vrouwelijk. Πιο blijft onveranderd, maar ψηλός wordt ψηλή.

‘Dan’ woord voor woord vertalen

• Onjuist: Είναι ψηλότερος τότε εγώ.
• Juist: Είναι ψηλότερος από μένα.
• Waarom: Nederlands dan wordt in deze eenvoudige vergelijking Grieks από, niet een woord met de betekenis ‘toen’.

Een overtreffende trap verwarren met ‘heel’

• Misleidend: aannemen dat ωραιότατος altijd ‘de mooiste’ betekent.
• Voor ‘de mooiste’: ο πιο ωραίος of ο ωραιότερος.
• Voor ‘zeer mooi’: ωραιότατος.
• Waarom: De vorm op -ότατος is meestal een absolute overtreffende trap: hij versterkt een eigenschap zonder noodzakelijk met een groep te vergelijken.

Gebruiksnotities

Πιο + bijvoeglijk naamwoord is zeer productief en gewoon in zowel gesproken als geschreven Grieks. Korte vormen komen eveneens veel voor, vooral bij dagelijkse woorden zoals μεγαλύτερος, μικρότερος, καλύτερος, χειρότερος, περισσότερος en λιγότερος. Sommige korte vormen klinken wat verzorgder dan hun variant met πιο, maar er is geen eenvoudige regel dat de ene constructie formeel en de andere informeel is.

Bij personen kunnen μεγάλος en μικρός naar leeftijd verwijzen. Ο Νίκος είναι μεγαλύτερος από μένα wordt dan meestal opgevat als ‘Nikos is ouder dan ik’, niet als ‘Nikos is groter van formaat’. Voor lichaamslengte gebruik je ψηλότερος of πιο ψηλός.

De Nederlandse woorden meer en minder vragen extra aandacht. Voor een hoeveelheid bij een zelfstandig naamwoord gebruik je verbogen vormen van περισσότερος en λιγότερος: περισσότερος χρόνος ‘meer tijd’, περισσότερη δουλειά ‘meer werk’, λιγότερα προβλήματα ‘minder problemen’. Als bijwoord, dus wanneer het een werkwoord of eigenschap nader bepaalt, zie je vaak het onzijdige περισσότερο of λιγότερο: Δουλεύω περισσότερο ‘Ik werk meer’.

Verder dan de basis

De punten hieronder hoef je op A2 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze later wel tegenkomen.

De absolute overtreffende trap op -ότατος en -ύτατος

Vormen als ωραιότατος, σημαντικότατος en ταχύτατος betekenen meestal ‘zeer mooi’, ‘uiterst belangrijk’ en ‘zeer snel’. Ze wijzen niet noodzakelijk één winnaar binnen een groep aan. Ook deze vormen worden verbogen: σημαντικότατη απόφαση ‘uiterst belangrijke beslissing’, σημαντικότατο πρόβλημα ‘uiterst belangrijk probleem’.

In alledaagse gesprekken is πολύ + bijvoeglijk naamwoord vaak eenvoudiger en neutraler: πολύ σημαντικό ‘heel belangrijk’. De vormen op -ότατος/-ύτατος komen geregeld voor in nadrukkelijke, formele of geschreven taal en in enkele vaste, heel gewone uitdrukkingen, zoals ευχαριστώ θερμότατα ‘hartelijk dank’.

Een hele zin als vergelijkingspunt

Wanneer je niet met één zelfstandig naamwoord maar met een hele gedachte vergelijkt, kan απ’ ό,τι ‘dan/wat’ worden gebruikt:

Το μάθημα ήταν πιο εύκολο απ’ ό,τι περίμενα. — De les was gemakkelijker dan ik had verwacht.

Schrijf απ’ ό,τι niet als από ότι zonder onderscheid: in deze vergelijkende uitdrukking helpt de komma in ό,τι duidelijk maken dat het ‘wat/datgene wat’ betekent.

Gelijkheid en gekoppelde vergelijkingen

Op B1 breid je dit onderwerp uit met patronen als τόσο ... όσο ‘even ... als’ en όσο ... τόσο ‘hoe ... hoe’:

• Είναι τόσο ψηλός όσο εσύ. — Hij is even lang als jij.
• Όσο πιο πολύ διαβάζεις, τόσο πιο πολλά μαθαίνεις. — Hoe meer je leest, hoe meer je leert.

Deze patronen horen bij bredere vergelijkende constructies. Voor A2 is het voldoende dat je πιο, de frequente korte vormen, από en het lidwoord bij de overtreffende trap correct gebruikt.

Oefentips

1. Maak drietallen. Noteer per woord de basisvorm, de vergrotende trap en de relatieve overtreffende trap: μεγάλος → μεγαλύτερος → ο μεγαλύτερος. Voeg daarna de vrouwelijke en onzijdige vorm toe.
2. Vergelijk dingen om je heen. Maak dagelijks vijf korte zinnen, bijvoorbeeld Το τρένο είναι πιο γρήγορο από το λεωφορείο. Wissel mannelijk, vrouwelijk, onzijdig en meervoud af.
3. Leer onregelmatige vormen als paren. Oefen vooral καλός–καλύτερος, κακός–χειρότερος, πολύς–περισσότερος en λίγος–λιγότερος. Controleer telkens of je ook het juiste lidwoord en de juiste uitgang gebruikt.

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: Overeenkomst van bijvoeglijke naamwoorden — legt uit hoe een bijvoeglijk naamwoord zich aan geslacht, getal en naamval aanpast.
• Volgende stap: Vergelijkende constructies — behandelt onder meer τόσο ... όσο, ‘hetzelfde’ en gekoppelde vergelijkingen.