Trappen van vergelijking in het Hongaars

Kort gezegd

De vergrotende trap krijgt in het Hongaars meestal -bb: nagy → nagyobb (‘groot’ → ‘groter’). Voor de overtreffende trap komt leg- vóór de vergrotende vorm: legnagyobb (‘grootst’). Het woord ‘dan’ is meestal mint, terwijl vormen als jó → jobb → legjobb apart geleerd moeten worden.

Overzicht

Met trappen van vergelijking geef je aan dat iets een eigenschap in sterkere of zwakkere mate heeft. Je vergelijkt bijvoorbeeld twee appartementen (olcsóbb — goedkoper), kiest het uiterste binnen een groep (a legolcsóbb — het goedkoopste) of zegt dat twee zaken gelijk zijn (ugyanolyan drága — even duur). De gewone vorm, zoals nagy (‘groot’), heet de stellende trap. Nagyobb is de vergrotende trap en legnagyobb de overtreffende trap.

Dit onderwerp wordt op B1-niveau echt belangrijk, omdat vergelijken voortdurend voorkomt: bij winkelen, reizen, werk, meningen en keuzes. De basis is overzichtelijk, maar de precieze vorm is niet altijd volledig voorspelbaar. Naast -bb zie je namelijk vaak een verbindingsklinker, en sommige veelgebruikte woorden veranderen van stam.

Voor Nederlandstaligen voelt de opbouw deels vertrouwd: Nederlands gebruikt vaak -er en -st, Hongaars gebruikt -bb en leg-. Toch werkt de Hongaarse vorm daarna als een gewoon bijvoeglijk naamwoord. Er komt geen extra uitgang vóór een zelfstandig naamwoord, maar een zelfstandig gebruikte of naamwoordelijk gebruikte vorm kan wel meervouds- en naamvalsuitgangen krijgen.

Zo werkt het

De drie basisvormen

Hongaars	Nederlands	Opbouw
nagy	groot	stellende trap
nagyobb	groter	stam + -bb, hier met verbindingsklinker o
legnagyobb	grootst	leg- + vergrotende trap
a legnagyobb	de grootste	overtreffende trap zelfstandig gebruikt

De hoofdregel is dus:

1. vorm de vergrotende trap met -bb;
2. zet voor de overtreffende trap leg- vóór die hele vergrotende vorm.

Maak de overtreffende trap niet rechtstreeks van de stellende trap. Het is leg-nagy-obb, niet alleen leg-nagy.

Wanneer verschijnt er een verbindingsklinker?

Na een stam op een klinker wordt -bb meestal rechtstreeks toegevoegd: olcsóbb (‘goedkoper’), egyszerűbb (‘eenvoudiger’). Na een medeklinker verschijnt vaak -abb of -ebb, passend bij de klinkers van het woord. Dit hangt samen met de Hongaarse klinkerharmonie: klinkers in een uitgang sluiten doorgaans aan bij de klinkers van de stam.

Hongaars	Nederlands	Wat gebeurt er?
magas → magasabb	hoog → hoger	-abb na een stam met achterklinkers
hideg → hidegebb	koud → kouder	-ebb na een stam met voorklinkers
olcsó → olcsóbb	goedkoop → goedkoper	-bb direct na de eindklinker
egyszerű → egyszerűbb	eenvoudig → eenvoudiger	-bb direct na de eindklinker
nagy → nagyobb	groot → groter	verbindingsklinker o
szép → szebb	mooi → mooier	verkorte, veelgebruikte vorm
hosszú → hosszabb	lang → langer	de stam verandert
könnyű → könnyebb	licht/makkelijk → lichter/makkelijker	de stam verandert

De keuze is dus niet altijd af te leiden met één mechanische regel. Leer bij een nieuw veelgebruikt bijvoeglijk naamwoord liefst meteen de vergrotende vorm. Dat voorkomt vormen als szépbb of hosszúbb, die logisch lijken maar niet de standaardvorm zijn.

Bij een woord dat op a of e eindigt, wordt die eindklinker vóór een uitgang doorgaans lang: drága → drágább (‘duurder’) en fekete → feketébb (‘zwarter’). Dit is een algemeen Hongaars patroon, niet iets dat alleen bij vergelijken voorkomt.

Vergelijken met mint

Om te zeggen dat A groter, mooier of beter is dan B, gebruik je meestal mint:

A + vergrotende trap + mint + B

Anna magasabb, mint Éva. betekent ‘Anna is langer dan Éva.’ In verzorgd schrift staat doorgaans een komma vóór mint wanneer het een vergelijking inleidt. Het Nederlands zet vóór dan normaal geen komma; neem die Nederlandse gewoonte dus niet automatisch over.

Wanneer na mint een volledige bijzin volgt, blijft het patroon hetzelfde: Ez nehezebb, mint gondoltam. (‘Dit is moeilijker dan ik dacht.’)

Een tweede patroon: -nál/-nél

Een korte vergelijking kan ook zonder mint. De persoon of zaak waarmee je vergelijkt krijgt dan -nál/-nél, een naamvalsuitgang (een achtervoegsel dat hier de rol ‘vergeleken met’ uitdrukt):

Anna magasabb Évánál. — ‘Anna is langer dan Éva.’

De twee constructies betekenen in zulke zinnen in wezen hetzelfde:

Hongaars	Nederlands	Constructie
Ez olcsóbb, mint az.	Dit is goedkoper dan dat.	mint + gewone vorm
Ez olcsóbb annál.	Dit is goedkoper dan dat.	vergelijkingspunt + -nál/-nél
Péter fiatalabb, mint én.	Péter is jonger dan ik.	mint + voornaamwoord
Péter fiatalabb nálam.	Péter is jonger dan ik.	persoonlijke vorm nálam

Bij persoonlijke voornaamwoorden gebruik je vormen als nálam (‘dan ik’), nálad (‘dan jij’), nála (‘dan hij/zij’), nálunk (‘dan wij’), nálatok (‘dan jullie’) en náluk (‘dan zij’). Zeg dus niet letterlijk iets als énnél in een gewone persoonlijke vergelijking.

De overtreffende trap en het lidwoord

De overtreffende vorm bestaat uit leg- + vergrotende trap:

• magasabb → legmagasabb (‘hoger/hoogste’)
• szebb → legszebb (‘mooier/mooiste’)
• drágább → legdrágább (‘duurder/duurste’)

Het bepaald lidwoord a/az hoort bij de hele naamwoordgroep wanneer die bepaald is: a legmagasabb épület (‘het hoogste gebouw’), az egyik legjobb étterem (‘een van de beste restaurants’). Staat de vorm zelfstandig, dan is het lidwoord vaak eveneens nodig: Ez a legjobb. (‘Dit is het beste.’)

Maar leg- zelf bevat niet de betekenis van het Nederlandse lidwoord de/het. In a legjobb barátom (‘mijn beste vriend’) is a nog steeds het bepaald lidwoord van de hele woordgroep; de bezitsuitgang -om drukt ‘mijn’ uit. In een andere zinsbouw kan het lidwoord ontbreken, bijvoorbeeld Magyarország legnagyobb városa (‘de grootste stad van Hongarije’). Leer het lidwoord dus als onderdeel van de volledige constructie, niet als onderdeel van leg-.

Belangrijke onregelmatige en bijzondere vormen

Hongaars	Nederlands	Opmerking
jó → jobb → legjobb	goed → beter → best	niet jóbb
sok → több → legtöbb	veel → meer → meest	volledig andere stam
kevés → kevesebb → legkevesebb	weinig → minder → minst	stam keves-
kis/kicsi → kisebb → legkisebb	klein → kleiner → kleinst	vergrotende stam kis-
rossz → rosszabb → legrosszabb	slecht → slechter → slechtst	regelmatig met -abb
közel → közelebb → legközelebb	dichtbij → dichterbij → dichtstbij/volgende keer	betekenis hangt van de context af

Let vooral op jó: de dubbele b van jobb hoort bij de vorm zelf. Zowel jóbb als legjóbb is fout.

Gelijkheid en verschil in mate

Voor ‘even … als’ zijn olyan … mint en ugyanolyan … mint gebruikelijk. Ugyanolyan benadrukt dat de mate of eigenschap gelijk is.

• Ez a szoba olyan világos, mint a másik. — Deze kamer is even licht als de andere.
• A két táska ugyanolyan nehéz. — De twee tassen zijn even zwaar.
• Ez nem olyan drága, mint az. — Dit is niet zo duur als dat.

Voor een verschil in mate staan woorden als sokkal (‘veel’), kicsit/egy kicsit (‘een beetje’) en valamivel (‘enigszins’) vóór de vergrotende trap: sokkal jobb (‘veel beter’), egy kicsit nagyobb (‘een beetje groter’), valamivel olcsóbb (‘iets goedkoper’).

Voorbeelden in context

Hongaars	Nederlands	Toelichting
Ez a lakás nagyobb, mint a régi.	Dit appartement is groter dan het oude.	gewone vergelijking met mint
A vonat gyorsabb a busznál.	De trein is sneller dan de bus.	vergelijkingspunt met -nál
A kék ruha szebb, mint a fekete.	De blauwe jurk is mooier dan de zwarte.	bijzondere vorm szebb
Ma hidegebb van, mint tegnap.	Vandaag is het kouder dan gisteren.	vergelijking van weer en tijd
Ez a feladat sokkal nehezebb.	Deze opdracht is veel moeilijker.	sokkal versterkt het verschil
Kérek egy kisebb kávét.	Ik wil graag een kleinere koffie.	kisebb staat vóór het zelfstandig naamwoord
Ez a legolcsóbb jegy.	Dit is het goedkoopste kaartje.	overtreffende trap vóór een zelfstandig naamwoord
Melyik út a legrövidebb?	Welke route is het kortst?	zelfstandig naamwoordelijk gezegde
Szerintem ez a legjobb megoldás.	Volgens mij is dit de beste oplossing.	onregelmatig jó → legjobb
Neki van a legtöbb ideje.	Hij/zij heeft de meeste tijd.	onregelmatig sok → legtöbb
Péter két évvel idősebb nálam.	Péter is twee jaar ouder dan ik.	leeftijdsverschil + nálam
A két testvér ugyanolyan magas.	De twee broers/zussen zijn even lang.	gelijke mate
Ez nem olyan bonyolult, mint gondoltam.	Dit is niet zo ingewikkeld als ik dacht.	ongelijkheid met een bijzin
Ezek a házak nagyobbak.	Deze huizen zijn groter.	naamwoordelijk gebruikt bij meervoud
A piros almák a legédesebbek.	De rode appels zijn het zoetst.	overtreffende vorm met meervoudsuitgang

Veelgemaakte fouten

-bb vervangen door een Nederlands patroon

• Fout: nagy-er of more nagy
• Goed: nagyobb
• Waarom: het Hongaars gebruikt de eigen uitgang -bb. Een los woord zoals Nederlands meer is bij gewone bijvoeglijke naamwoorden niet nodig.

De overtreffende trap van de stellende vorm maken

• Fout: legnagy
• Goed: legnagyobb
• Waarom: leg- komt vóór de al gevormde vergrotende trap: nagy → nagyobb → legnagyobb.

Onregelmatige vormen te letterlijk opbouwen

• Fout: jóbb, legjóbb, sokabb
• Goed: jobb, legjobb, több
• Waarom: jó en sok hebben veelgebruikte afwijkende vormen. Leer ze als volledige reeks.

Mint én -nál/-nél tegelijk gebruiken

• Fout: Anna magasabb, mint Évánál.
• Goed: Anna magasabb, mint Éva.
• Ook goed: Anna magasabb Évánál.
• Waarom: mint en -nál/-nél zijn twee alternatieve manieren om het vergelijkingspunt aan te geven. Kies er één.

Een uitgang aan het bijvoeglijk naamwoord vóór een zelfstandig naamwoord zetten

• Fout: nagyobbak házak
• Goed: nagyobb házak
• Waarom: vóór een zelfstandig naamwoord blijft het Hongaarse bijvoeglijk naamwoord onveranderd, ook bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Vergelijk A házak nagyobbak: daar staat nagyobbak in het gezegde en krijgt het wel -ak.

Het lidwoord als onderdeel van leg- zien

• Fout idee: legjobb betekent altijd letterlijk ‘de beste’.
• Goed: legjobb is ‘best/beste’; het lidwoord hangt van de hele constructie af: a legjobb könyv, maar Magyarország legjobb étterme (‘het beste restaurant van Hongarije’).
• Waarom: leg- maakt de overtreffende trap, maar vervangt het Hongaarse bepaald lidwoord niet.

Gebruiksnotities

In dagelijkse gesprekken worden zowel mint als -nál/-nél veel gebruikt. De vorm met mint is voor beginners vaak transparanter en is nodig wanneer het tweede deel een hele bijzin is: jobb, mint vártam (‘beter dan ik verwachtte’). De vorm met -nál/-nél is compact en heel natuurlijk bij een zelfstandig naamwoord of persoon: jobb a vártnál (‘beter dan verwacht’), magasabb nálam (‘langer dan ik’).

Bij mensen kan öregebb grammaticaal ‘ouder’ betekenen, maar idősebb klinkt vaak neutraler en beleefder: Az idősebb úr (‘de oudere meneer’). Öreg kan, afhankelijk van toon en context, nadrukkelijk ‘oud’ klinken. Voor familieleden en leeftijden is idősebb dan ook een veilige keuze.

Een vergrotende vorm hoeft niet altijd een uitgesproken vergelijking te hebben. Egy nagyobb lakást keresünk betekent meestal ‘We zoeken een groter appartement’; de huidige woning of een verwachte standaard blijft ongenoemd. In egy kisebb probléma kan kisebb bovendien ‘een vrij klein/minder ernstig probleem’ betekenen, niet noodzakelijk een directe vergelijking tussen twee problemen.

Het Nederlands gebruikt soms meer waar een korte uitgang onhandig klinkt, zoals ‘meer praktisch’. In het Hongaars moet je niet automatisch naar een apart woord grijpen: doorgaans wordt ook een langer bijvoeglijk naamwoord met -bb gevormd, bijvoorbeeld praktikusabb (‘praktischer’) en érdekesebb (‘interessanter’).

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

Bijwoorden vergelijken

Een bijwoord beschrijft hoe een handeling gebeurt, zoals Nederlands ‘snel’ in ‘snel rijden’. In het Hongaars hebben veel bijwoorden -an/-en, maar bij de vergrotende trap verschijnt vaak -abban/-ebben. De precieze stam kan opnieuw veranderen.

Hongaars	Nederlands	Reeks
gyorsan → gyorsabban → leggyorsabban	snel → sneller → het snelst	regelmatig patroon
szépen → szebben → legszebben	mooi → mooier → het mooist	veranderde stam szebb-
jól → jobban → legjobban	goed → beter → het best	onregelmatig
korán → korábban → legkorábban	vroeg → vroeger → het vroegst	bijzondere stam

Vergelijk A gyorsabb vonat (‘de snellere trein’) met A vonat gyorsabban megy (‘de trein rijdt sneller’). In de eerste zin beschrijft het woord een zelfstandig naamwoord; in de tweede beschrijft het de manier van rijden.

Uitgangen na de vergrotende vorm

De vergrotende en overtreffende vorm kunnen de normale Hongaarse uitgangen krijgen. De vergelijkingsuitgang staat dicht bij de stam; daarna volgen bijvoorbeeld het meervoud of een naamvalsuitgang:

• nagyobbak — grotere / ze zijn groter
• nagyobbat kérek — ik wil een grotere
• a legjobbnak — voor/aan de beste, of ‘als de beste’ in een passende constructie
• a legszebbek — de mooiste (meervoud)

Dit verklaart de dubbele medeklinkers in vormen als nagyobbat: de stam van de vergrotende trap is nagyobb-, waarna nog een uitgang volgt.

Versterking en geleidelijke verandering

Legesleg- versterkt een overtreffende trap en betekent ongeveer ‘aller-’: a legeslegjobb (‘de allerbeste’), a legeslegvégén (‘helemaal op het allerlaatst’). Het is expressiever dan een gewone overtreffende trap en past vooral wanneer je nadruk wilt leggen.

Met egyre + vergrotende trap druk je een voortgaande verandering uit:

• Egyre jobb. — Het wordt steeds beter.
• Az idő egyre hidegebb. — Het weer wordt steeds kouder.

De combinatie minél …, annál … komt overeen met Nederlands ‘hoe …, hoe/des te …’:

• Minél többet gyakorlok, annál könnyebb. — Hoe meer ik oefen, hoe makkelijker het wordt.
• Minél előbb, annál jobb. — Hoe eerder, hoe beter.

Voor verhoudingen is letterlijk vergelijken niet altijd de natuurlijkste keuze. Nederlands ‘twee keer zo groot’ wordt idiomatisch kétszer akkora, niet zomaar kétszer nagyobb. Kétszer nagyobb kan in spontaan taalgebruik voorkomen, maar kan onduidelijk zijn over de bedoelde verhouding. Gebruik kétszer akkora als je precies ‘tweemaal zo groot’ bedoelt.

Relatieve overtreffende vormen

Met az egyik leg-… zeg je ‘een van de …ste’: Budapest Európa egyik legszebb városa. (‘Boedapest is een van de mooiste steden van Europa.’) Let erop dat het Hongaarse zelfstandig naamwoord na egyik enkelvoud blijft: letterlijk staat er ‘een van Europa’s mooiste stad’ volgens de Hongaarse bouw van de woordgroep.

Oefentips

1. Leer telkens een reeks van drie. Noteer niet alleen szép, maar szép – szebb – legszebb. Doe dit zeker voor jó, sok, kevés, kis, hosszú en könnyű.
2. Maak van elke vergelijking twee versies. Schrijf bijvoorbeeld zowel A vonat gyorsabb, mint a busz als A vonat gyorsabb a busznál. Zo oefen je mint én -nál/-nél zonder ze te vermengen.
3. Vergelijk echte keuzes. Neem twee woningen, reizen of producten en maak vijf zinnen met olcsóbb, jobb, közelebb, gyorsabb en a legjobb. Voeg daarna één zin met ugyanolyan … mint en één met sokkal toe.

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: Gebruik van bijvoeglijke naamwoorden — legt uit waarom een bijvoeglijk naamwoord vóór een zelfstandig naamwoord gelijk blijft, maar in het gezegde een meervoudsuitgang kan krijgen.