Engelse phrasal verbs: de basis

---

concept: en-b1-phrasal-verbs-basic lang: en ui: nl title: Engelse phrasal verbs: de basis description: >- Leer hoe Engelse phrasal verbs werken, wanneer ze scheidbaar zijn en waar het lijdend voorwerp hoort, met voorbeelden en tips voor Nederlandstaligen. generation: article: version: native-ui-reference-v3.1 model: openai-codex/gpt-5.6-sol at: 2026-07-12T15:34:58Z reviews: spell-check: status: clean at: 2026-07-12T15:34:58Z score: 0 score-english: null score-coverage: null criteria: v7 language-mixing: status: clean at: 2026-07-12T16:00:00Z criteria: v2

---

In het kort

Een phrasal verb bestaat uit een werkwoord en een kort partikel, zoals up, off of out; samen krijgen die vaak een betekenis die je niet rechtstreeks uit de losse woorden kunt afleiden. Bij een scheidbaar phrasal verb kan een zelfstandig naamwoord vóór of na het partikel staan (turn the light off / turn off the light), maar een voornaamwoord moet ertussen: turn it off. Onscheidbare combinaties blijven altijd bij elkaar: look after the children, niet look the children after.

Overzicht

In het Engels komen combinaties als get up, turn off, look after en run out of voortdurend voor. Ze heten phrasal verbs: een gewoon werkwoord wordt gecombineerd met één of meer korte woorden. Zo'n kort woord heet een partikel (een woordje dat samen met het werkwoord één betekenis vormt). De combinatie gedraagt zich als één werkwoord, ook als de delen in een zin uit elkaar kunnen staan.

Dit onderwerp hoort bij B1 omdat je op dat niveau niet alleen losse combinaties leert, maar ook moet weten waar je het lijdend voorwerp plaatst (wie of wat de handeling ondergaat). Pick up kan bijvoorbeeld ‘oprapen’, ‘ophalen’ of ‘oppikken’ betekenen. De context bepaalt welke betekenis bedoeld is. Daarom leer je een phrasal verb het best als een compleet patroon, met een voorbeeldzin en niet als twee losse woorden.

Voor Nederlandstaligen voelt het basisidee niet helemaal vreemd. Ook het Nederlands heeft scheidbare werkwoorden: aandoen wordt Ik doe het licht aan. Toch lopen de plaatsingsregels niet gelijk. In het Engels staat een voornaamwoord bij een scheidbare combinatie verplicht tussen werkwoord en partikel: turn it on. Bovendien is de Engelse betekenis vaak minder voorspelbaar. Give up betekent bijvoorbeeld ‘opgeven’ of ‘stoppen met’, niet letterlijk ‘omhoog geven’.

Hoe het werkt

Werkwoord plus partikel

Een phrasal verb heeft minimaal twee delen:

Patroon	Voorbeeld	Betekenis
werkwoord + partikel	wake up	wakker worden
werkwoord + partikel + lijdend voorwerp	turn off the radio	de radio uitzetten
werkwoord + partikel/voorzetsel + aanvulling	look after a child	voor een kind zorgen
werkwoord + twee partikels/voorzetsels	run out of milk	zonder melk komen te zitten

Woorden als up, down, on, off, out en in kunnen richting aangeven, maar krijgen in vaste combinaties vaak een ruimere betekenis:

• up kan voltooiing of toename suggereren: eat up (helemaal opeten), speed up (versnellen);
• down kan afname of registratie uitdrukken: slow down (vertragen), write down (opschrijven);
• on kan voortzetting of activering aangeven: carry on (doorgaan), turn on (aanzetten);
• off kan scheiding of deactivering aangeven: take off (uittrekken/opstijgen), switch off (uitzetten);
• out kan naar buiten komen, ontdekking of uitputting aanduiden: go out (uitgaan), find out (ontdekken), run out (opraken);
• in kan beweging naar binnen of deelname aangeven: come in (binnenkomen), join in (meedoen).

Dit zijn nuttige geheugensteuntjes, geen waterdichte vertaalregels. De betekenis van de hele combinatie blijft beslissend.

Scheidbare phrasal verbs

Een overgankelijk werkwoord heeft een lijdend voorwerp nodig of kan er een krijgen. Bij veel overgankelijke phrasal verbs kan dat voorwerp op twee plaatsen staan als het een zelfstandig naamwoord of een langere woordgroep is:

Plaatsing	Voorbeeld	Oordeel
werkwoord + partikel + voorwerp	Turn off the light.	goed
werkwoord + voorwerp + partikel	Turn the light off.	goed
werkwoord + voornaamwoord + partikel	Turn it off.	goed en verplicht patroon
werkwoord + partikel + voornaamwoord	Turn off it.	fout

Een voornaamwoord is een kort vervangwoord zoals it, him, her of them. Dat moet bij een scheidbaar phrasal verb in het midden staan:

• Pick up the parcel. / Pick the parcel up.
• Pick it up.
• niet: Pick up it.

Bij een lang of zwaar voorwerp klinkt de ongescheiden volgorde vaak natuurlijker: Please write down all the details you can remember. De grammatica laat write all the details you can remember down soms toe, maar die zin is moeilijker te verwerken.

Onscheidbare phrasal verbs

Bij onscheidbare combinaties komen werkwoord en partikel of voorzetsel niet uit elkaar. Het voorwerp volgt op de hele combinatie:

• She looks after her grandfather.
• She looks after him.
• niet: She looks him after.

Veel combinaties met drie delen zijn eveneens onscheidbaar:

• We ran out of milk.
• I get on with my neighbours.
• He is looking forward to the weekend.

Je kunt niet altijd aan de betekenis zien of een combinatie scheidbaar is. Noteer die eigenschap daarom meteen bij het leren: turn something off, maar look after someone.

Phrasal verbs zonder lijdend voorwerp

Sommige combinaties zijn onovergankelijk: er volgt geen lijdend voorwerp op.

• I get up at seven.
• The car broke down.
• Please come in.
• What time did you go out?

Omdat er geen voorwerp is, is er ook niets om tussen werkwoord en partikel te zetten. Een combinatie kan bovendien meerdere patronen hebben. Take off is onovergankelijk in The plane took off, maar scheidbaar in Take your coat off / Take it off.

Tijd, persoon en vragen

Het hoofdwerkwoord draagt de grammaticale vorm; het partikel verandert niet:

• tegenwoordige tijd: She turns the computer on every morning.
• verleden tijd: She turned it on at eight.
• voltooide tijd: She has turned it on.
• vorm op -ing: She is turning it on now.

Voor ontkenningen en vragen gelden de gewone Engelse werkwoordregels. In de present simple gebruik je dus do/does:

• He doesn't give up easily.
• Where do I pick up the tickets?

Bij een onregelmatig werkwoord blijft ook het verleden onregelmatig: give up → gave up, take off → took off, find out → found out.

Voorbeelden in context

Engels	Nederlands	Toelichting
Turn off the light before you leave.	Doe het licht uit voordat je weggaat.	Scheidbaar; het zelfstandig naamwoord staat na het partikel.
Could you turn it off?	Kun je het uitzetten?	Het voornaamwoord it staat verplicht in het midden.
I'll pick you up at the station.	Ik haal je op bij het station.	Pick someone up betekent hier ‘iemand ophalen’.
Please put the book down.	Leg het boek alsjeblieft neer.	Scheidbaar; the book staat tussen beide delen.
She gave up smoking last year.	Ze is vorig jaar gestopt met roken.	Give up wordt gevolgd door een vorm op -ing.
Don't give up after one bad day.	Geef het niet op na één slechte dag.	Hier heeft give up geen uitgesproken voorwerp.
I'm looking for my keys.	Ik zoek mijn sleutels.	Look for blijft bij elkaar.
Can you look after the children tonight?	Kun jij vanavond op de kinderen passen?	Onscheidbaar: look after someone.
We ran out of milk this morning.	Vanochtend was onze melk op.	De driedelige combinatie run out of blijft bijeen.
I found out the truth yesterday.	Ik kwam gisteren achter de waarheid.	Find out betekent ‘ontdekken’.
I found it out by accident.	Ik kwam er per ongeluk achter.	Bij deze scheidbare combinatie staat it in het midden.
The meeting was put off until Friday.	De vergadering werd uitgesteld tot vrijdag.	Put off staat hier in de lijdende vorm.
My car broke down on the motorway.	Mijn auto kreeg pech op de snelweg.	Onovergankelijk; er is geen lijdend voorwerp.
Please fill in this form.	Vul dit formulier alsjeblieft in.	Fill in is scheidbaar: ook fill this form in.
They carried on talking.	Ze bleven doorpraten.	Carry on betekent hier ‘doorgaan’.

Veelgemaakte fouten

1. Een voornaamwoord na een scheidbaar partikel zetten

• Fout: Please turn off it.
• Goed: Please turn it off.
• Waarom: Bij een scheidbaar phrasal verb moet een lijdend voornaamwoord als it of them tussen het werkwoord en het partikel staan. Het Nederlandse het uitzetten helpt hier niet genoeg; leer het Engelse patroon apart.

2. Een onscheidbare combinatie toch uit elkaar halen

• Fout: Who looks the baby after?
• Goed: Who looks after the baby?
• Waarom: Look after is onscheidbaar. Dat blijft ook zo als het voorwerp een voornaamwoord is: look after her.

3. Elk partikel letterlijk vertalen

• Fout: I gave the course up gebruiken met de bedoelde betekenis ‘ik heb de cursus weggegeven’.
• Goed: I gave up the course betekent ‘ik ben met de cursus gestopt’; I gave the course materials away betekent ‘ik heb het cursusmateriaal weggegeven’.
• Waarom: Up heeft in give up geen zelfstandige vertaling. Zoek de betekenis van de volledige combinatie op.

4. De Nederlandse woordvolgorde kopiëren

• Fout: Tomorrow I pick you at the station up.
• Goed: Tomorrow I'll pick you up at the station.
• Waarom: Nederlands kan het afgesplitste deel ver naar achteren zetten: Morgen haal ik je op het station op. In het Engels blijft up vlak bij pick you; andere bepalingen volgen daarna.

5. Het partikel vergeten in een andere tijd

• Fout: The plane took at six.
• Goed: The plane took off at six.
• Waarom: Alleen het werkwoord verandert van vorm. Het partikel hoort bij de betekenis en mag niet verdwijnen.

6. Een verkeerde aanvulling na het phrasal verb gebruiken

• Fout: She gave up to smoke.
• Goed: She gave up smoking.
• Waarom: Na give up staat voor een activiteit gewoonlijk een vorm op -ing. Leer dus niet alleen give up, maar het patroon give up doing something.

Gebruiksnotities

Phrasal verbs zijn zeer gewoon in gesproken en geschreven Engels. Het idee dat ze alleen informeel zouden zijn, klopt niet. Find out, set up, carry out en point out verschijnen ook vaak in zakelijke en academische teksten. Wel bestaat er soms een formeler éénwoordig alternatief: put off naast postpone, find out naast discover en look into naast investigate. Het langere woord is niet automatisch beter; kies wat bij de situatie en vaste woordcombinatie past.

Eén phrasal verb kan verschillende betekenissen hebben. Pick up kan onder meer ‘oprapen’, ‘ophalen’, ‘oppikken/leren’ of ‘verbeteren’ betekenen. Vergelijk pick up a bag, pick up a friend, pick up some Spanish en Business is picking up. Woordenboeken zetten deze betekenissen meestal apart en vermelden per betekenis of de combinatie scheidbaar is.

Brits en Amerikaans Engels delen het grootste deel van deze basisvoorraad, maar voorkeuren kunnen verschillen. Zo is Brits fill in a form in Amerikaans Engels vaak fill out a form. Beide worden breed begrepen. Let bij luisteren ook op onbeklemtoonde partikels: in snelle spraak klinkt Can you pick it up? als één ritmische groep.

Niet elke reeks ‘werkwoord + voorzetsel’ wordt in alle woordenboeken op precies dezelfde manier ingedeeld. Voor een leerling is het praktische onderscheid belangrijker dan het etiket: kan het voorwerp ertussen, moet het erna, of is er helemaal geen voorwerp? Noteer dat patroon bij iedere nieuwe combinatie.

Verder dan de basis

Op een hoger niveau kom je combinaties tegen waarvan de grammatica en betekenis subtieler zijn. Hetzelfde werkwoord kan met hetzelfde partikel zowel letterlijk als figuurlijk worden gebruikt:

• She took off her shoes. — ze deed haar schoenen uit;
• The plane took off. — het vliegtuig steeg op;
• Her career took off. — haar carrière kwam snel op gang.

Ook klemtoon kan betekenis en zinsbouw helpen onderscheiden. In een typisch phrasal verb krijgt het partikel vaak nadruk: Turn the light OFF. Bij een gewoon voorzetsel ligt de nadruk eerder op het daaropvolgende zelfstandig naamwoord. Dit is een tendens, geen eenvoudige regel voor iedere spreker en context.

Sommige scheidbare combinaties staan in de lijdende vorm, waarbij het oorspronkelijke lijdend voorwerp het onderwerp wordt: They put off the meeting wordt The meeting was put off. Het partikel blijft bij het werkwoord. Bij driedelige combinaties kan een voorzetsel zelfs aan het einde van een vraag of betrekkelijke bijzin staan: What have we run out of? en the colleague I get on with. Dat is normaal Engels en hoeft niet te worden ‘gerepareerd’ door een stijve, Latijns aandoende woordvolgorde.

Verder bestaan er zelfstandige naamwoorden die uit vergelijkbare delen zijn gevormd, maar anders worden geschreven of beklemtoond: het werkwoord to take off tegenover het zelfstandig naamwoord a take-off. Zulke afleidingen moet je als aparte woordenschat leren. Gevorderde phrasal verbs zijn bovendien vaak idiomatisch: hun betekenis is alleen goed te begrijpen als je de hele uitdrukking en de context kent.

Oefentips

1. Maak patroonkaartjes. Schrijf niet alleen turn off = uitzetten, maar turn something off / turn it off. Noteer bij look after juist look after someone. Zo oefen je betekenis en woordvolgorde tegelijk.
2. Groepeer op een herkenbare situatie. Verzamel bijvoorbeeld wake up, get up, put on, go out rond een ochtendroutine. Maak daarna één korte, persoonlijke zin met elke combinatie en zet een eventueel voornaamwoord op de juiste plaats.
3. Luister en vervang. Zoek tijdens een podcast of serie vijf combinaties, schrijf de hele zin op en vervang het zelfstandig naamwoord door it of them. Controleer vervolgens of het partikel moet verschuiven: pick up the bags → pick them up, maar look after the bags → look after them.

Verwante onderwerpen

• Vereiste basis: Present Simple — nodig om gewoonten, feiten, vragen en ontkenningen met phrasal verbs te vormen.
• Volgende stap: Gevorderde phrasal verbs — breidt de basis uit met idiomatische betekenissen, registerverschillen en minder voorspelbare patronen.
• Later: Gevorderde idiomen — helpt bij vaste uitdrukkingen waarvan de betekenis niet uit de losse woorden volgt.