Geavanceerde Engelse partikelwerkwoorden

In het kort

Geavanceerde Engelse partikelwerkwoorden (phrasal verbs) bestaan vaak uit een werkwoord en twee kleine woorden die samen één betekenis dragen: put up with, come up with en get away with. Leer zo'n combinatie als één geheel, want de betekenis is meestal niet uit de losse delen af te leiden. Let vooral op het laatste voorzetsel: na look forward to volgt bijvoorbeeld een zelfstandig naamwoord of een vorm op -ing, niet de infinitief met to.

Overzicht

Een partikelwerkwoord is een combinatie van een werkwoord en een of meer partikels: korte woorden zoals up, away, with en for. In come up with an idea vormen drie woorden samen het werkwoordelijke geheel; an idea is het lijdend voorwerp (wie of wat de handeling ondergaat). De totale betekenis is hier ‘een idee bedenken’, niet letterlijk ‘omhoog komen met een idee’.

Op B1-niveau leer je veel korte combinaties, zoals turn off, give up en look for. Op C1-niveau moet je langere combinaties niet alleen herkennen, maar ook precies kunnen gebruiken in verschillende tijden, registers en zinsconstructies. Deze combinaties komen veel voor in gesprekken, journalistiek en zakelijke communicatie. Ze zijn dus niet automatisch informeel, al heeft een formele tekst soms een bondiger werkwoord als alternatief.

Voor Nederlandstaligen voelt het idee van een samengesteld werkwoord vertrouwd: ook het Nederlands heeft vormen als uitstellen, opgeven en goedmaken. Toch loopt de woordvolgorde niet gelijk. Nederlands kan delen van een scheidbaar werkwoord ver uit elkaar zetten: Ik stel de vergadering uit. Bij de Engelse combinaties in dit artikel blijven de partikels juist bij elkaar: I put up with the noise, niet I put the noise up with.

Hoe het werkt

Eén vaste woordgroep, één betekenis

De kerncombinaties in dit onderwerp bestaan meestal uit een werkwoord, een bijwoordelijk partikel en een voorzetsel. Zo'n combinatie heet ook wel een phrasal-prepositional verb: een partikelwerkwoord dat eindigt op een voorzetsel. Je hoeft die technische naam niet te onthouden; belangrijker is dat je alle delen als een vaste eenheid leert.

Engelse combinatie	Gebruikelijke Nederlandse betekenis	Typisch vervolg
come up with	bedenken, aandragen	een idee, voorstel of oplossing
put up with	verdragen, voor lief nemen	hinderlijk gedrag of een lastige situatie
look forward to	uitkijken naar	iets toekomstigs of een activiteit op -ing
make up for	goedmaken, compenseren	een tekort, fout of gemis
get away with	ongestraft wegkomen met	wangedrag, een overtreding of een lichte straf
do away with	afschaffen, verwijderen	een regel, systeem of gebruik
come up against	stuiten op, te maken krijgen met	verzet, een probleem of een grens

De Nederlandse vertaling hangt van de context af. Get away with a warning betekent bijvoorbeeld niet dat iemand ‘met een waarschuwing ontsnapt’, maar dat de waarschuwing de enige consequentie is. Leer daarom liever een korte voorbeeldzin dan een los Nederlands trefwoord.

De woordvolgorde

Bij deze combinaties staat het voorwerp normaal na de volledige combinatie:

• She came up with a practical solution.
• We cannot put up with these delays any longer.
• They did away with the old procedure.

Zet het voorwerp niet tussen de delen. Dat verschilt van scheidbare tweedelige werkwoorden zoals turn the light off en turn it off. Bij de langere combinaties uit dit artikel zeg je dus niet put the noise up with of do the rule away with.

Een voornaamwoord (een woord als it, them of this dat naar iets anders verwijst) komt eveneens na het laatste partikel:

• I won't put up with it.
• How did he get away with that?
• The new policy should make up for it.

Vervoeg alleen het hoofdwerkwoord

Alleen het eerste werkwoord verandert voor tijd, persoon of vorm. De partikels blijven gelijk.

Engels	Nederlands	Opmerking
She comes up with useful examples.	Ze bedenkt nuttige voorbeelden.	Tegenwoordige tijd: come wordt comes.
She came up with useful examples.	Ze bedacht nuttige voorbeelden.	Verleden tijd: come wordt came.
She has come up with useful examples.	Ze heeft nuttige voorbeelden bedacht.	Voltooid deelwoord: come.
She may come up with useful examples.	Misschien bedenkt ze nuttige voorbeelden.	Na may staat de basisvorm.
Useful examples were come up with.	Er werden nuttige voorbeelden bedacht.	Grammaticaal mogelijk, maar stroef passief.

In de laatste zin staat een passief (een constructie waarin het voorwerp centraal staat en de handelende persoon vaak niet wordt genoemd). Zulke passieven bestaan, maar bij een lange partikelcombinatie klinken ze snel zwaar. The team came up with useful examples of Useful examples were devised is meestal natuurlijker.

To is niet altijd een infinitiefmarkeerder

In look forward to is to een voorzetsel. Daarna komt:

• een zelfstandig naamwoord: I look forward to the meeting;
• een voornaamwoord: I look forward to it;
• een gerundium, de vorm op -ing die hier als naam van een activiteit werkt: I look forward to meeting you.

De gewoonte om na to automatisch de infinitief te kiezen veroorzaakt de veelgemaakte fout I look forward to meet you. Vergelijk:

• I hope to meet you soon. — hier hoort to bij de infinitief;
• I look forward to meeting you. — hier is to het laatste voorzetsel van de vaste combinatie.

Hetzelfde patroon zie je in andere uitdrukkingen met voorzetsel-to, zoals be used to working en object to paying, maar die zijn geen varianten van look forward to.

Ontkenningen, vragen en bijzinnen

De gewone Engelse regels blijven gelden. Gebruik do/does/did waar dat bij een eenvoudig werkwoord nodig is, en houd de combinatie intact:

• I don't put up with rude behaviour.
• Did she come up with that slogan?
• We need a plan that makes up for the lost time.
• What problems have you come up against?

In de laatste vraag staat what problems vooraan, maar come up against blijft verder samen. In zeer formeel Engels kan een voorzetsel soms vooraan staan, maar bij idiomatische partikelwerkwoorden levert dat vaak een onnatuurlijke of onmogelijke zin op. Against what problems did you come up? betekent niet hetzelfde en klinkt verkeerd.

Voorbeelden in context

Engels	Nederlands	Toelichting
I can't put up with this noise any longer.	Ik kan dit lawaai niet langer verdragen.	Put up with drukt irritatie of een grens uit.
She came up with a brilliant idea during lunch.	Tijdens de lunch bedacht ze een briljant idee.	Een idee ontstaat of wordt aangedragen.
We're looking forward to seeing you next week.	We kijken ernaar uit je volgende week te zien.	Na to staat seeing, niet see.
He got away with the crime for years.	Jarenlang kwam hij ongestraft weg met het misdrijf.	Er was lange tijd geen straf.
A generous refund made up for the inconvenience.	Een royale terugbetaling maakte het ongemak goed.	De compensatie herstelt het nadeel.
The company did away with unnecessary approval steps.	Het bedrijf schafte overbodige goedkeuringsstappen af.	Neutraal in zakelijke context.
The proposal came up against strong local opposition.	Het voorstel stuitte op fel lokaal verzet.	Het onderwerp kan ook een plan of organisatie zijn.
How do you put up with such long commutes?	Hoe houd je zulke lange reistijden vol?	De beste vertaling is contextafhankelijk.
Can anyone come up with a better explanation?	Kan iemand een betere verklaring bedenken?	Veelgebruikte vraag in overleg.
I look forward to hearing from you.	Ik zie uw reactie graag tegemoet.	Vaste, beleefde afsluiting van een bericht.
Working overtime won't make up for poor planning.	Overwerken compenseert een slechte planning niet.	Make up for maakt de oorspronkelijke oorzaak niet ongedaan.
She thought she could get away with lying to the client.	Ze dacht dat ze ermee weg kon komen dat ze tegen de klant loog.	Na with kan een vorm op -ing staan.
The reform would do away with several outdated restrictions.	De hervorming zou meerdere verouderde beperkingen afschaffen.	Past ook in formeel beleidstaalgebruik.
We came up against a technical limitation we hadn't anticipated.	We liepen tegen een technische beperking aan die we niet hadden voorzien.	Vaak voor onverwachte hindernissen.

Veelgemaakte fouten

Het voorwerp midden in een driedelige combinatie zetten

• Onjuist: I can't put this behaviour up with.
• Juist: I can't put up with this behaviour.
• Waarom: Put up with is in deze betekenis onscheidbaar. De Nederlandse woordvolgorde van iets niet langer volhouden of andere scheidbare werkwoorden helpt hier niet.

Na look forward to een infinitief gebruiken

• Onjuist: We look forward to meet you.
• Juist: We look forward to meeting you.
• Waarom: To is hier een voorzetsel. Een werkwoord na een voorzetsel krijgt de vorm op -ing.

De verleden tijd op het verkeerde deel markeren

• Onjuist: She come upped with a solution.
• Juist: She came up with a solution.
• Waarom: Alleen come wordt vervoegd. Up en with veranderen nooit.

Get away with verwarren met letterlijk wegkomen

• Onjuist bedoeld: We got away with the train at six.
• Juist voor letterlijk vertrek: We got away on the six o'clock train.
• Juist idiomatisch: He got away with cheating.
• Waarom: Get away with betekent dat iemand geen of verrassend weinig negatieve gevolgen ondervindt. Voor reizen of ontsnappen gebruik je een andere constructie.

Een woord-voor-woordvertaling kiezen

• Onnatuurlijk: The new chairs make good the lack of space.
• Natuurlijk: The new layout makes up for the lack of space.
• Waarom: Nederlands goedmaken kan verleiden tot make good. Dat bestaat wel, maar heeft andere patronen en is vaak formeler. Voor ‘compenseren’ is make up for doorgaans de natuurlijke keuze.

Do away with gebruiken voor een tijdelijke verandering

• Minder passend: We did away with the meeting until Friday.
• Beter: We postponed the meeting until Friday.
• Waarom: Do away with duidt meestal op afschaffen of definitief verwijderen. Postpone betekent alleen uitstellen.

Gebruiksnotities

Register en stijl

Partikelwerkwoorden worden vaak als informeel voorgesteld, maar dat is te simpel. Come up with, look forward to en come up against zijn normaal in zowel gesprekken als professioneel Engels. I look forward to hearing from you is zelfs een traditionele formele formulering. Do away with komt geregeld voor in nieuws en beleidsdiscussies.

Toch kan een enkel werkwoord compacter of formeler klinken. De keuze verandert soms ook de nuance:

Gewone combinatie	Formeler alternatief	Nuance
come up with a proposal	devise/formulate a proposal	Devise benadrukt zorgvuldig ontwerpen; formulate het verwoorden.
put up with delays	tolerate delays	Put up with laat persoonlijke ergernis sterker voelen.
make up for a loss	compensate for a loss	Compensate for past goed in formele of technische tekst.
do away with a rule	abolish a rule	Abolish is krachtig en formeel, vaak bij instellingen of wetten.
come up against resistance	encounter resistance	Come up against maakt de botsing beeldender.

Vervang een partikelwerkwoord dus niet automatisch om ‘netter’ te klinken. Kijk naar publiek, tekstsoort en gewenste nuance.

Betekenis en grammatica horen bij elkaar

Noteer niet alleen put up with = verdragen, maar ook een bruikbaar patroon: put up with + noun/-ing. Voorbeelden als put up with the noise en put up with waiting laten meteen zien wat erna kan komen. Dat voorkomt dat je de betekenis kent maar de combinatie toch verkeerd bouwt.

Let ook op typische woordcombinaties. Engels zegt vaak come up with an idea/solution/excuse, make up for lost time/a mistake/a lack of experience en come up against opposition/resistance/a problem. Zulke vaste voorkeuren heten collocaties: woorden die van nature vaak samen voorkomen.

Persoonlijke en onpersoonlijke onderwerpen

Niet alleen mensen kunnen het onderwerp zijn:

• The committee came up with a compromise.
• The extra week made up for the initial delay.
• The project came up against legal obstacles.

Dat is nuttig voor zakelijke en academische teksten, waarin plannen, maatregelen en organisaties vaak de handelende rol krijgen.

Verder dan de basis

Relatieve zinnen en het achtergebleven voorzetsel

In een relatieve zin (een bijzin die extra informatie over een zelfstandig naamwoord geeft) kan het voorwerp vooraan staan terwijl het voorzetsel aan het einde blijft:

• This is the solution that we came up with.
• The delays that we had to put up with were unacceptable.
• Those are the obstacles we came up against.

Dit heet soms een ‘achtergebleven voorzetsel’. Het is volkomen normaal Engels, ook in veel verzorgde teksten. Een Nederlandse leerder kan geneigd zijn het voorzetsel te verplaatsen of weg te laten. Bij deze vaste combinaties moet het echter blijven staan. Formuleringen als the solution with which we came up zijn weliswaar naar een formeel patroon gemodelleerd, maar klinken met come up with onnatuurlijk. Kies dan liever een ander werkwoord: the solution that we devised.

Lijdend voorwerp als onderwerp van een passieve zin

Sommige combinaties kunnen passief worden gebruikt:

• Several alternatives were put forward is heel natuurlijk, maar hoort bij een ander partikelwerkwoord.
• A plausible excuse was eventually come up with is grammaticaal, maar omslachtig.
• This kind of behaviour will not be put up with is nadrukkelijk en komt wel geregeld voor.

Het laatste voorbeeld werkt omdat de schrijver de onaanvaardbaarheid van this kind of behaviour centraal wil zetten. De combinatie aan het einde geeft de zin extra nadruk. Gebruik zo'n passief bewust, niet alleen omdat het technisch mogelijk is.

Modale betekenis en houding

Partikelwerkwoorden drukken vaak meer houding uit dan hun formelere synoniem. Vergelijk:

• I cannot tolerate the noise. — zakelijk en afstandelijk;
• I can't put up with the noise. — persoonlijker, met duidelijke ergernis;
• The policy encountered resistance. — neutrale vaststelling;
• The policy came up against resistance. — suggereert een botsing of onverwachte hindernis.

Op C1-niveau gaat beheersing daarom niet alleen over correcte grammatica. Je kiest de combinatie die past bij de relatie tussen spreker, situatie en tekstsoort.

Voorzetselvragen zonder onnatuurlijke plechtigheid

Bij gewone voorzetsels kun je in zeer formeel Engels vragen To whom did you speak? Bij de combinaties hier werkt zo'n verplaatsing meestal niet, omdat het voorzetsel deel is van de vaste uitdrukking. Natuurlijk zijn:

• What did they come up with?
• What are you looking forward to?
• What difficulties did you come up against?

Probeer niet koste wat kost te vermijden dat een zin op with, to of against eindigt. De vermeende regel dat Engels nooit met een voorzetsel mag eindigen, beschrijft modern Engels niet goed en leidt hier juist tot slechte zinnen.

Oefentips

1. Leer in woordgroepen. Maak per combinatie drie kaartjes met een typische aanvulling: come up with an idea, come up with a solution, come up with an excuse. Zo oefen je betekenis, voorzetsel en collocatie tegelijk.
2. Bouw één zin om. Neem They come up with a plan en maak er een verleden tijd, vraag, ontkenning en relatieve zin van: They came up with a plan; Did they come up with a plan?; They didn't come up with a plan; the plan they came up with.
3. Vergelijk register. Zoek in een nieuwsartikel of zakelijke e-mail naar make up for, do away with of look forward to. Noteer waarom de schrijver niet voor compensate, abolish of anticipate koos en welke gevoelswaarde de combinatie heeft.

Verwante onderwerpen

• Voorkennis: Basis van Engelse partikelwerkwoorden — herhaal betekenis, klemtoon en scheidbare tegenover onscheidbare tweedelige werkwoorden voordat je met langere combinaties werkt.