Trappen van vergelijking in het Zweeds

In het kort

Bij veel Zweedse bijvoeglijke naamwoorden maak je de vergrotende trap met -are en de overtreffende trap met -ast: snabb – snabbare – snabbast (snel – sneller – snelst). Langere woorden krijgen vaak mer en mest, zoals mer intressant – mest intressant. Veelgebruikte woorden hebben aparte vormen, bijvoorbeeld bra – bättre – bäst.

Overzicht

Met de trappen van vergelijking zet je eigenschappen naast elkaar. De stellende trap noemt alleen de eigenschap (stor, groot), de vergrotende trap vergelijkt twee of meer zaken (större, groter) en de overtreffende trap wijst de hoogste graad binnen een groep aan (störst, grootst). In het Zweeds heet dit geheel komparation.

Dit onderwerp wordt op A2 geïntroduceerd, omdat je het voortdurend nodig hebt: om prijzen te vergelijken, een voorkeur uit te spreken, mensen te beschrijven of een keuze toe te lichten. De hoofdregel lijkt sterk op het Nederlands: snabbare werkt ongeveer als sneller en snabbast als snelst. Toch zijn de uitgangen anders, komen klinkerwisselingen vaak voor en moet de overtreffende trap soms een extra -a krijgen.

Voor je hiermee begint, helpt het als je de gewone verbuiging van Zweedse bijvoeglijke naamwoorden kent: en stor bil, ett stort hus, stora bilar. Een bijvoeglijk naamwoord is een woord dat een eigenschap noemt, zoals groot, duur of interessant. Bij vergelijking gedraagt zo'n woord zich niet altijd zoals in de stellende trap.

Zo werkt het

De drie vormen

Trap	Zweedse term	Basispatroon	Betekenis
Stellende trap	positiv	snabb	snel
Vergrotende trap	komparativ	snabbare	sneller
Overtreffende trap	superlativ	snabbast	snelst

Voor veel korte, gewone bijvoeglijke naamwoorden voeg je -are en -ast toe.

Stellend	Vergrotend	Overtreffend	Nederlands
snabb	snabbare	snabbast	snel – sneller – snelst
billig	billigare	billigast	goedkoop – goedkoper – goedkoopst
varm	varmare	varmast	warm – warmer – warmst
rolig	roligare	roligast	leuk – leuker – leukst
ny	nyare	nyast	nieuw – nieuwer – nieuwst

Let op: het aantal lettergrepen geeft slechts een aanwijzing. Een woord als rolig krijgt gewoon uitgangen, hoewel het niet uit één lettergreep bestaat. Leer de vergelijking daarom liefst meteen mee wanneer je een nieuw bijvoeglijk naamwoord noteert.

Woorden die een klank of spelling veranderen

Bij sommige veelgebruikte woorden verandert de klinker. Andere verliezen een onbeklemtoonde klinker voordat de uitgang wordt toegevoegd.

Stellend	Vergrotend	Overtreffend	Nederlands
stor	större	störst	groot – groter – grootst
lång	längre	längst	lang – langer – langst
ung	yngre	yngst	jong – jonger – jongst
tung	tyngre	tyngst	zwaar – zwaarder – zwaarst
låg	lägre	lägst	laag – lager – laagst
hög	högre	högst	hoog – hoger – hoogst
vacker	vackrare	vackrast	mooi – mooier – mooist
enkel	enklare	enklast	eenvoudig – eenvoudiger – eenvoudigst

Vormen als större en längre moet je als geheel herkennen. Je kunt ze niet betrouwbaar maken door alleen -are aan de zichtbare basisvorm te plakken.

Belangrijke onregelmatige vormen

De meest voorkomende uitzonderingen zijn ook de vormen die je het vaakst nodig hebt.

Stellend	Vergrotend	Overtreffend	Nederlands
bra	bättre	bäst	goed – beter – best
dålig	sämre	sämst	slecht – slechter – slechtst
gammal	äldre	äldst	oud – ouder – oudst
liten	mindre	minst	klein – kleiner – kleinst
många	fler	flest	veel, telbaar – meer – meest
mycket	mer	mest	veel, niet-telbaar – meer – meest
få	färre	färst	weinig, telbaar – minder – minst

Het onderscheid tussen fler en mer is belangrijk voor Nederlandstaligen, omdat het Nederlands in beide gevallen vaak meer gebruikt:

• fler böcker — meer boeken: afzonderlijke boeken zijn telbaar;
• mer kaffe — meer koffie: koffie wordt hier als hoeveelheid gezien;
• fler frågor — meer vragen;
• mer tid — meer tijd.

Ook liten verdient extra aandacht. De stellende trap verbuigt als liten, litet, små, maar de vergelijking is mindre, minst: ett mindre rum (een kleinere kamer), de minsta rummen (de kleinste kamers).

Vergelijken met än

Na een vergrotende trap gebruik je än voor Nederlands dan:

• Stockholm är större än Uppsala. — Stockholm is groter dan Uppsala.
• Den här vägen är kortare än den andra. — Deze weg is korter dan de andere.
• Kaffe är dyrare än te här. — Koffie is hier duurder dan thee.

Bij een persoonlijk voornaamwoord kun je een volledige bijzin gebruiken: Hon är äldre än jag är (zij is ouder dan ik ben). Als het werkwoord wordt weggelaten, geldt än jag traditioneel als de verzorgde vorm. Än mig komt echter veel voor in alledaagse taal en wordt ook algemeen aanvaard wanneer än als voorzetsel wordt opgevat. Met de volledige vorm vermijd je twijfel én mogelijke betekenisverwarring.

Voor gelijkheid gebruik je lika ... som of så ... som:

• Båda rummen är lika stora. — Beide kamers zijn even groot.
• Hon är lika lång som jag. — Zij is even lang als ik.
• Det är inte så dyrt som jag trodde. — Het is niet zo duur als ik dacht.

Mer en mest bij langere woorden

Langere of samengestelde bijvoeglijke naamwoorden worden vaak omschreven met mer en mest. Dat gebeurt bijzonder vaak bij woorden waarbij een uitgang zwaar of ongewoon zou klinken.

Stellend	Vergrotend	Overtreffend	Nederlands
intressant	mer intressant	mest intressant	interessant – interessanter – interessantst
komplicerad	mer komplicerad	mest komplicerad	ingewikkeld – ingewikkelder – ingewikkeldst
övertygande	mer övertygande	mest övertygande	overtuigend – overtuigender – overtuigendst

Dit is geen zuivere regel op basis van woordlengte. Bij sommige woorden bestaan een vorm met een uitgang en een vorm met mer/mest naast elkaar, met verschillen in gewoonte of stijl. Intressantare is bijvoorbeeld ook mogelijk. Kijk bij twijfel in een actueel Zweeds woordenboek en onthoud vooral de vorm die je in natuurlijk taalgebruik vaak tegenkomt.

Gebruik in de standaardtaal niet tegelijk mer én een vergrotende uitgang. Mer bättre is dus niet de gewone manier om “beter” te zeggen; gebruik alleen bättre.

De vergrotende trap verandert niet

Een vergrotende vorm blijft gelijk bij een en-woord, een ett-woord en het meervoud. Dat is eenvoudiger dan de gewone verbuiging.

Constructie	Zweeds	Nederlands
en-woord	en större bil	een grotere auto
ett-woord	ett större hus	een groter huis
meervoud	större bilar	grotere auto's
na een werkwoord	Huset är större.	Het huis is groter.

Schrijf dus niet störret bij een ett-woord en ook niet störra in het meervoud. Större is in al deze gevallen dezelfde vorm.

De overtreffende trap: störst of största?

De onverbogen vorm op -st staat vaak na een werkwoord, dus wanneer de eigenschap niet direct vóór een zelfstandig naamwoord staat:

• Lisa är äldst. — Lisa is het oudst.
• Det här huset är störst. — Dit huis is het grootst.
• Vilken väg är kortast? — Welke weg is het kortst?

Staat de overtreffende trap vóór een bepaald zelfstandig naamwoord, dan krijgt hij doorgaans de bepaalde vorm op -a. Bij regelmatige vormen levert dat vaak -aste op.

Onverbogen	Bepaalde vorm	Voorbeeld
snabbast	snabbaste	den snabbaste löparen — de snelste hardloper
störst	största	det största huset — het grootste huis
bäst	bästa	den bästa lösningen — de beste oplossing
minst	minsta	de minsta detaljerna — de kleinste details

Bij een gewone bepaalde woordgroep staat in het Zweeds zowel den/det/de als de bepaalde uitgang van het zelfstandig naamwoord: den största bilen, det största huset, de största husen. Dit heet dubbele bepaaldheid: bepaaldheid wordt op twee plaatsen zichtbaar. Het Nederlands heeft maar één lidwoord, waardoor Nederlandstaligen gemakkelijk een deel van de Zweedse constructie vergeten.

Na een bezittelijk woord of een naam in de bezitsvorm gebruik je eveneens de vorm op -a, maar niet den/det/de en ook niet de bepaalde vorm van het zelfstandig naamwoord:

• min bästa vän — mijn beste vriend(in);
• vårt största problem — ons grootste probleem;
• Annas yngsta dotter — Anna's jongste dochter.

Bij mest krijgt het eigenlijke bijvoeglijke naamwoord de passende bepaalde vorm: den mest intressanta boken (het interessantste boek), maar Boken är mest intressant (het boek is het interessantst).

Voorbeelden in context

Zweeds	Nederlands	Toelichting
Min cykel är billigare än din.	Mijn fiets is goedkoper dan die van jou.	Vergrotende trap met än.
Hon är äldre än jag är.	Zij is ouder dan ik ben.	De volledige bijzin maakt de vergelijking duidelijk.
Vi behöver ett större bord.	We hebben een grotere tafel nodig.	Större verandert niet bij een ett-woord.
Den blå väskan är lättare.	De blauwe tas is lichter.	De eigenschap staat na är.
Vilket alternativ är bäst?	Welke mogelijkheid is het best?	Onverbogen overtreffende trap na är.
Det är den bästa restaurangen i området.	Dat is het beste restaurant in de buurt.	Bepaalde vorm bästa vóór het zelfstandig naamwoord.
Det här är vår minsta lägenhet.	Dit is ons kleinste appartement.	Na vår staat geen extra den.
Tåget är snabbare än bussen.	De trein is sneller dan de bus.	Twee vervoermiddelen worden vergeleken.
Den här artikeln är mer intressant än den förra.	Dit artikel is interessanter dan het vorige.	Omschrijving met mer.
Det var den mest komplicerade delen.	Dat was het ingewikkeldste onderdeel.	Mest met de bepaalde vorm komplicerade.
Fler människor cyklar på sommaren.	Meer mensen fietsen in de zomer.	Fler bij een telbaar meervoud.
Jag behöver mer tid.	Ik heb meer tijd nodig.	Mer bij een hoeveelheid.
Sara är yngst i gruppen.	Sara is de jongste van de groep.	Hoogste graad binnen een groep.
Den nya vägen är inte så lång som den gamla.	De nieuwe weg is niet zo lang als de oude.	Ongelijkheid met inte så ... som.
Ju tidigare vi går, desto bättre.	Hoe eerder we vertrekken, hoe beter.	Vaste verhouding met ju ... desto.

Veelgemaakte fouten

De gewone verbuiging op de vergrotende trap toepassen

• Onjuist: ett störret hus
• Juist: ett större hus
• Waarom: de vergrotende trap verandert niet naar geslacht of aantal. Gebruik dus större bij en, ett en meervoud.

Een regelmatige vorm maken van een onregelmatig woord

• Onjuist: Den här boken är brare.
• Juist: Den här boken är bättre.
• Waarom: bra heeft de vaste reeks bra – bättre – bäst. Hetzelfde geldt onder meer voor dålig – sämre – sämst.

Mer en -are combineren

• Onjuist: Filmen är mer roligare.
• Juist: Filmen är roligare.
• Waarom: in neutrale standaardtaal kies je één vergelijkingsmiddel. Een dubbele vergelijking kan in losse spreektaal als nadruk voorkomen, maar geldt niet als een goede basisvorm.

De bepaalde vorm van de overtreffende trap vergeten

• Onjuist: den snabbast bilen
• Juist: den snabbaste bilen
• Waarom: vóór een bepaald zelfstandig naamwoord krijgt de overtreffende trap de vorm op -a. Het zelfstandig naamwoord staat bovendien bepaald: bilen.

Mer gebruiken bij telbare zelfstandige naamwoorden

• Onjuist: mer böcker
• Juist: fler böcker
• Waarom: gebruik fler bij losse, telbare dingen en mer bij een hoeveelheid: fler koppar, maar mer kaffe.

Nederlands dan verwarren met Zweeds då

• Onjuist: större då huset
• Juist: större än huset
• Waarom: Nederlands dan na een vergelijking is Zweeds än. Zweeds då betekent onder andere “toen” of “dan” in een tijds- of gevolgverband, niet na een vergrotende trap.

Gebruiksnotities

In advertenties, beoordelingen en gesprekken wordt de overtreffende trap vaak gebruikt zonder dat alle leden van de groep worden genoemd: Den här modellen är billigast (dit model is het goedkoopst). Uit de situatie blijkt dan waarmee wordt vergeleken. Wil je de groep noemen, dan zijn constructies met i en av gebruikelijk: störst i klassen (de grootste van de klas) en en av de bästa filmerna (een van de beste films).

Het verschil tussen Det är bäst en Det är det bästa is nuttig. Det är bäst att vänta betekent “het is het beste om te wachten” of natuurlijker “we kunnen het beste wachten”. Det är det bästa betekent “dat is het beste”, waarbij det bästa zelfstandig wordt gebruikt: het beste ding, plan of resultaat.

Niet elke eigenschap laat zich logisch in graden uitdrukken. Woorden met een absolute betekenis, zoals “uniek”, “dood” of “vierkant”, worden in zorgvuldig taalgebruik meestal niet letterlijk vergeleken. In reclame, humor en losse spreektaal doen mensen dat soms toch om nadruk te geven. Dat is eerder een stijlkeuze dan een nieuw verbuigingspatroon.

Verder dan de basis

De volgende patronen hoef je op A2 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze later geregeld tegenkomen.

Een geleidelijke verandering kan met allt plus de vergrotende trap worden uitgedrukt: Det blir allt kallare (het wordt steeds kouder) en Problemet blir allt större (het probleem wordt steeds groter). Nederlands gebruikt hier steeds, terwijl Zweeds vaak allt gebruikt.

Twee veranderingen die samen oplopen krijgen de constructie ju ... desto ...: Ju mer du övar, desto lättare blir det (hoe meer je oefent, hoe makkelijker het wordt). In informele taal hoor je ook varianten met ju ... ju ..., maar ju ... desto ... is een veilige keuze in verzorgde taal.

De overtreffende trap kan absoluut of relatief zijn. In Hon är yngst i familjen vergelijk je haar met een concrete groep. In Med största sannolikhet kommer han betekent största eerder “zeer groot” in de vaste uitdrukking med största sannolikhet (hoogstwaarschijnlijk). Zulke vaste combinaties leer je het best als geheel.

Sommige basiswoorden hebben betekenisnuances. Bra – bättre – bäst is de normale algemene reeks voor “goed”. God – godare – godast komt vooral voor wanneer god “lekker” of aangenaam betekent, bijvoorbeeld over eten. Bij ernstige of verslechterende situaties kom je ook värre – värst (erger – ergst) tegen, naast dålig – sämre – sämst. De keuze hangt dan af van de bedoelde betekenis, niet alleen van de grammaticale vorm.

Oefentips

1. Leer reeksen, geen losse woorden. Noteer bij elk nieuw bijvoeglijk naamwoord meteen drie vormen: dyr – dyrare – dyrast. Markeer klinkerwisselingen in stor – större – störst en onregelmatige reeksen in een andere kleur.
2. Maak vier zinnen per woord. Oefen bijvoorbeeld en större bil, ett större hus, Bilen är störst en den största bilen. Zo train je tegelijk het onveranderlijke större en het verschil tussen störst en största.
3. Vergelijk echte keuzes. Neem twee woningen, treinen of producten en formuleer vijf verschillen met än, plus één overeenkomst met lika ... som. Controleer daarna bewust of je bij aantallen fler en bij hoeveelheden mer hebt gebruikt.

Verwante onderwerpen

• Voorkennis: Verbuiging van bijvoeglijke naamwoorden — voor vormen als stor, stort, stora en de basis van de bepaalde vorm.