Volgorde der tijden in het Frans

Overzicht

De volgorde der tijden (concordance des temps) beschrijft hoe werkwoordstijden in hoofd- en bijzinnen op elkaar afstemmen, met name in de indirecte rede en na subjonctief-triggers. Het systeem is strenger in formeel en geschreven Frans dan in de spreektaal.

In de gesproken taal past men de tijden minder streng aan. In formele schrijftaal en klassieke literatuur gelden strikte regels die de volgorde der tijden bepalen.

Hoe het werkt

Na een tegenwoordige of toekomende hoofdzin: De bijzin gebruikt de gewone tijden:

Tijdsbetrekking	Bijzin	Voorbeeld
Gelijktijdig	présent	Je pense qu'il est là.
Toekomstig	futur	Je pense qu'il viendra.
Verleden	passé composé	Je pense qu'il est venu.

Na een verleden hoofdzin (informeel/modern):

Tijdsbetrekking	Bijzin	Voorbeeld
Gelijktijdig	imparfait	Il disait qu'il était fatigué.
Toekomstig	conditionnel	Il a dit qu'il viendrait.
Verleden	plus-que-parfait	Il a dit qu'il avait mangé.

Na een verleden hoofdzin (formeel/subjonctief):

Register	Gelijktijdig	Voorafgaand
Modern	présent du subj.	passé du subj.
Formeel/lit.	imparfait du subj.	plus-que-parfait du subj.

Voorbeelden in context

Frans	Nederlands	Register
Je pense qu'il est là.	Ik denk dat hij er is.	présent
Je pensais qu'il était là.	Ik dacht dat hij er was.	imparfait na verleden
Il a dit qu'il viendrait.	Hij zei dat hij zou komen.	conditionnel na verleden
Il voulait qu'elle parle. (modern)	Hij wilde dat ze zou spreken.	subjonctief présent
Il voulait qu'elle parlât. (formeel)	Hij wilde dat ze zou spreken.	subjonctief imparfait
Je savais qu'il avait déjà mangé.	Ik wist dat hij al gegeten had.	plus-que-parfait
Il espère que tu viendras.	Hij hoopt dat je zult komen.	futur na présent
Il espérait que tu viendrais.	Hij hoopte dat je zou komen.	conditionnel na verleden

Veelgemaakte fouten

Tijden niet aanpassen na verleden introductiewerkwoord

• Fout: Il a dit qu'il vient. (voor "Hij zei dat hij zou komen")
• Correct: Il a dit qu'il viendrait.
• Waarom: Na een verleden introductiewerkwoord past de toekomstige bijzin over naar de conditionalis.

Gebruiksnotities

In het moderne Frans, zowel in de schrijftaal als in gesproken taal, gebruikt men de imperfecte en plusquamperfecte subjonctief bijna nooit meer. De tegenwoordige en verleden subjonctief worden gebruikt ongeacht de tijd van de hoofdzin. Toch is het nuttig om de formele regels te herkennen voor het lezen van klassieke teksten.

Oefentips

1. Neem een dialoog in de directe rede en zet hem om in de indirecte rede — pas alle tijden aan.
2. Maak een schema van de tijdsveranderingen bij indirecte rede.
3. Lees een formele tekst en identificeer de tijdsovereenstemmingen.

Verwante concepten

• Vereiste: Indirecte rede — tijdsveranderingen
• Vereiste: Tegenwoordige conditionalis — viendrait na verleden
• Vereiste: Imperfecte subjonctief — formele subjonctief
• Volgende stappen: Plusquamperfecte subjonctief — que j'eusse parlé