Czasownik „to be” w czasie teraźniejszym

W skrócie

Angielski czasownik to be („być”) ma w czasie teraźniejszym trzy formy: am po I, is po he, she, it oraz are po you, we, they. W zdaniu twierdzącym stoi bezpośrednio po podmiocie: She is ready. Przeczenie tworzy się przez dodanie not, a pytanie — przez przestawienie formy be przed podmiot: Is she ready?

Przegląd

To be jest jednym z najważniejszych angielskich czasowników. Łączy osobę lub rzecz z informacją o niej: nazwą, zawodem, cechą, miejscem albo stanem. W zdaniu Mark is tired wyraz Mark jest podmiotem (osobą, o której coś mówimy), is pełni funkcję orzeczenia, a tired opisuje jego stan. Formy am, is, are służą też do podawania wieku, godziny i informacji o pogodzie.

To zagadnienie pojawia się już na poziomie A1, bo jest potrzebne podczas przedstawiania się i prowadzenia najprostszych rozmów. Angielskie be zachowuje się inaczej niż większość czasowników: nie potrzebuje do ani does do tworzenia pytań i przeczeń. Mówimy Are you busy?, nie Do you be busy?

Dla osoby polskojęzycznej znaczenie zwykle jest intuicyjne, ale konstrukcja nie zawsze odpowiada polskiemu „być” słowo w słowo. Po polsku można powiedzieć „Mam trzydzieści lat” albo „Jest mi zimno”; po angielsku używa się be: I am thirty i I am cold. Trzeba też pamiętać, że w zwykłym pełnym zdaniu angielskim nie wolno pominąć ani podmiotu, ani formy be.

Jak to działa

Trzy formy w zdaniach twierdzących

Bezokolicznik (podstawowa forma czasownika) to be, ale po podmiocie w czasie teraźniejszym wybiera się am, is albo are.

Osoba	Pełna forma	Skrót	Znaczenie
I	I am	I'm	jestem
you	you are	you're	jesteś / jesteście
he	he is	he's	on jest
she	she is	she's	ona jest
it	it is	it's	to jest / ono jest
we	we are	we're	jesteśmy
they	they are	they're	są

Zaimek you oznacza zarówno jedną osobę, jak i kilka osób; może też odpowiadać polskiemu „ty”, „wy”, „pan”, „pani” albo „państwo”. Zawsze łączy się z are. They może odnosić się do ludzi i rzeczy, a także do jednej osoby, gdy jej płeć jest nieznana lub gdy dana osoba używa tego zaimka; również zawsze wymaga are.

Wzór zdania twierdzącego jest prosty:

podmiot + am/is/are + informacja o podmiocie

• I am at home. — Jestem w domu.
• The room is quiet. — Pokój jest cichy.
• My keys are on the desk. — Moje klucze są na biurku.

Rzeczownik (wyraz nazywający osobę, rzecz lub pojęcie) w liczbie pojedynczej zwykle łączy się z is: The hotel is expensive. Rzeczownik w liczbie mnogiej łączy się z are: The hotels are expensive. Niektóre rzeczowniki, na przykład information i money, są w angielskim gramatycznie niepoliczalne, dlatego występują z is: The information is correct.

Przeczenia

Po am, is lub are dodajemy not. Nie używamy don't ani doesn't.

Podmiot	Pełne przeczenie	Typowy skrót
I	I am not	I'm not
you	you are not	you aren't / you're not
he / she / it	he/she/it is not	he/she/it isn't lub he's/she's/it's not
we	we are not	we aren't / we're not
they	they are not	they aren't / they're not

Nie ma standardowego skrótu amn't. Zwykle mówi się I'm not. Dwie możliwości, takie jak she isn't i she's not, mają to samo podstawowe znaczenie; wybór zależy przede wszystkim od rytmu wypowiedzi i tego, co mówiący chce zaakcentować.

Pytania i krótkie odpowiedzi

W pytaniu zamieniamy miejscami podmiot i am/is/are. Taka zmiana kolejności nazywa się inwersją (przestawieniem orzeczenia przed podmiot).

Zdanie	Pytanie
You are ready.	Are you ready?
Marta is at work.	Is Marta at work?
They are from Poland.	Are they from Poland?

Po słowie pytającym schemat pozostaje podobny:

słowo pytające + am/is/are + podmiot + reszta?

• Where are you? — Gdzie jesteś?
• Why is Tom upset? — Dlaczego Tom jest zdenerwowany?
• How old are they? — Ile mają lat?

W krótkiej odpowiedzi powtarzamy odpowiednią formę be. Forma twierdząca zwykle nie jest skracana: Yes, I am, a nie Yes, I'm.

Pytanie	Odpowiedź twierdząca	Odpowiedź przecząca
Are you free?	Yes, I am.	No, I'm not.
Is she here?	Yes, she is.	No, she isn't.
Are they open?	Yes, they are.	No, they aren't.

Najważniejsze zastosowania

1. Tożsamość, zawód i relacje: I am Marta. He is an engineer. They are my neighbours. Przed nazwą zawodu w liczbie pojedynczej potrzebny jest zwykle rodzajnik a/an, którego polszczyzna nie ma: She is a doctor.
2. Opis cechy lub stanu: The soup is hot. We are tired. Angielskie przymiotniki (wyrazy opisujące cechy) nie zmieniają formy zależnie od rodzaju ani liczby: he is tired, she is tired, they are tired.
3. Miejsce: The station is near the hotel. We are in Warsaw.
4. Pochodzenie: I am from Poland. They are Brazilian.
5. Wiek: My son is ten. Po angielsku ktoś „jest” w określonym wieku; nie „ma” lat.
6. Godzina, data i pogoda: It is six o'clock. It is Monday. It is cold today. W takich zdaniach it jest formalnym podmiotem, nawet jeśli nie oznacza konkretnej rzeczy.

Przykłady w kontekście

Angielski	Polski	Uwaga
I am from Germany.	Jestem z Niemiec.	Pochodzenie; po I używamy am.
She is a doctor.	Ona jest lekarką.	Przed zawodem występuje a.
They're tired after the journey.	Są zmęczeni po podróży.	They're to skrót od they are.
It's hot today.	Dziś jest gorąco.	It jest wymaganym podmiotem zdania o pogodzie.
My parents are at home.	Moi rodzice są w domu.	Podmiot w liczbie mnogiej wymaga are.
I'm twenty-eight years old.	Mam dwadzieścia osiem lat.	Angielski używa be, polski — „mieć”.
This coffee isn't very strong.	Ta kawa nie jest bardzo mocna.	Isn't oznacza is not.
We aren't ready yet.	Nie jesteśmy jeszcze gotowi.	Przeczenie stoi po are.
Are you Mr Kowalski?	Czy pan nazywa się Kowalski?	You are zmienia się w pytaniu na are you.
Is the museum open on Mondays?	Czy muzeum jest otwarte w poniedziałki?	Pytanie bez does.
Where are my glasses?	Gdzie są moje okulary?	Glasses ma formę liczby mnogiej.
Why is Anna so quiet today?	Dlaczego Anna jest dziś taka cicha?	Po why następuje is, a potem podmiot.
“Are Leo and Mia here?” “Yes, they are.”	„Czy Leo i Mia tu są?” „Tak.”	Krótka odpowiedź powtarza are.
The information is useful.	Ta informacja jest przydatna.	Information jest w angielskim niepoliczalne.
It is half past seven.	Jest wpół do ósmej.	Przy podawaniu godziny używamy it is.

Częste błędy

Pomijanie czasownika

• Błędnie: She very friendly.
• Poprawnie: She is very friendly.
• Dlaczego: Angielski przymiotnik nie może sam pełnić funkcji orzeczenia. W polskim również zwykle powiemy „Ona jest bardzo przyjazna”, ale w krótkich wypowiedziach polszczyzna łatwiej dopuszcza elipsę, czyli pominięcie oczywistego elementu. W neutralnym zdaniu angielskim be musi pozostać.

Używanie jednej formy przy każdej osobie

• Błędnie: I is late. They is outside.
• Poprawnie: I am late. They are outside.
• Dlaczego: Am występuje tylko po I, is po trzeciej osobie liczby pojedynczej, a are po you, we, they oraz podmiotach mnogich.

Tworzenie pytań za pomocą „do”

• Błędnie: Do you are busy? / Does she be at home?
• Poprawnie: Are you busy? / Is she at home?
• Dlaczego: Be samo przechodzi przed podmiot i nie potrzebuje operatora do/does.

Kalkowanie polskiego sposobu podawania wieku

• Błędnie: I have 30 years.
• Poprawnie: I am 30. / I am 30 years old.
• Dlaczego: Polski używa czasownika „mieć”, lecz angielski opisuje wiek za pomocą be. Sama liczba po be jest zupełnie naturalna.

Brak rodzajnika przy zawodzie

• Błędnie: He is teacher.
• Poprawnie: He is a teacher.
• Dlaczego: Nazwa jednego policzalnego zawodu wymaga zwykle a albo an. W polskim odpowiedniku „On jest nauczycielem” nie ma rodzajnika, dlatego łatwo go przeoczyć.

Mylenie podobnie brzmiących form

• Błędnie: Their happy. / Its cold today.
• Poprawnie: They're happy. / It's cold today.
• Dlaczego: They're oznacza they are, natomiast their znaczy „ich”. It's to it is lub it has, a its bez apostrofu jest formą dzierżawczą, na przykład its name („jego nazwa”, gdy chodzi o rzecz lub zwierzę).

Uwagi o użyciu

Skróty I'm, you're, he's, she's, it's, we're, they're są neutralne i bardzo częste w rozmowie, wiadomościach oraz niezbyt formalnych tekstach. Pełne formy pojawiają się częściej w starannej, formalnej prozie albo przy nacisku: You are responsible, gdzie mówiący wyraźnie podkreśla are. Na końcu zdania nie używa się skróconej formy: odpowiadamy Yes, she is, nie Yes, she's.

W wymowie nieakcentowane am, is, are bywają bardzo krótkie i słabe. Nie oznacza to jednak, że znikają z gramatyki. Warto ćwiczyć całe połączenia — I'm ready, she's here, we're late — zamiast wymawiać każde słowo osobno z jednakowym naciskiem.

Przy opisie samopoczucia polski odpowiednik może zmieniać konstrukcję. I am cold znaczy „jest mi zimno”, a nie „jestem zimny” w każdym możliwym sensie. I am right to „mam rację”, a I am hungry — „jestem głodny/głodna”. Najlepiej zapamiętywać takie połączenia jako gotowe zwroty, a nie tłumaczyć pojedyncze słowa.

Dalej niż podstawy

Poniższych szczegółów nie trzeba jeszcze opanować na poziomie A1, ale pojawiają się bardzo często i pomagają właściwie interpretować formy be.

Ta sama skrócona forma może należeć do innej konstrukcji. He's oznacza he is w He's tired, lecz może oznaczać he has w He's finished. Rozstrzyga dalsza część zdania. Podobnie it's może znaczyć it is albo it has.

Be działa także jako czasownik pomocniczy, czyli element pomagający utworzyć inną konstrukcję. Łączy się z formą zakończoną na -ing w czasie Present Continuous: They are working. W stronie biernej łączy się z imiesłowem biernym (formą taką jak made, written, invited): The door is locked. W obu przypadkach wybór am/is/are nadal zależy od podmiotu, ale pełna konstrukcja wyraża coś więcej niż prosty opis.

Be może podkreślać zachowanie chwilowe. Zdanie You are rude opisuje kogoś jako nieuprzejmego. You are being rude znaczy raczej „zachowujesz się teraz nieuprzejmie” i sugeruje sytuację przejściową. Nie każdy przymiotnik pozwala na takie użycie.

W pytaniu przeczącym z I standardowo używa się nietypowej formy aren't I?: I'm next, aren't I? („Jestem następny/następna, prawda?”). Forma amn't I występuje w niektórych odmianach regionalnych, ale nie należy do neutralnego standardu międzynarodowego.

W nieformalnej mowie można usłyszeć ain't zamiast am not, isn't, aren't, a czasem także zamiast innych przeczeń. Forma ta jest silnie potoczna i w wielu sytuacjach oceniana jako niestandardowa; początkujący powinien ją rozpoznawać, lecz w neutralnej wypowiedzi bezpieczniej używać I'm not, isn't i aren't. Niektóre odmiany angielskiego mają też własne regularne wzorce użycia be. Nie są one przypadkowymi „błędami”, ale nie należy mieszać ich ze standardem oczekiwanym w formalnym tekście.

Wskazówki do ćwiczeń

1. Ucz się całymi trójkami. Dla każdej informacji ułóż twierdzenie, przeczenie i pytanie: Anna is at work. Anna isn't at work. Is Anna at work? Dzięki temu od razu utrwalisz szyk.
2. Ćwicz zmianę osoby. Powiedz jedno zdanie kolejno z I, you, he, we, they, zmieniając formę czasownika: I am ready; you are ready; he is ready... Potem wykonaj to samo ze skrótami.
3. Zbieraj zwroty, których nie tłumaczy się dosłownie. Na jednej stronie zapisz I am twenty, I am cold, I am right, a obok naturalne polskie odpowiedniki. To skuteczniejsze niż reguła „be zawsze znaczy być”.

Powiązane zagadnienia

• Najpierw: Zaimki osobowe w funkcji podmiotu — pomagają wybrać właściwą formę am, is lub are.
• Następny krok: Konstrukcje there is i there are — konstrukcja do informowania, że ktoś lub coś istnieje albo znajduje się w danym miejscu.
• Następny krok: Czas teraźniejszy ciągły — używa am, is, are jako czasownika pomocniczego przed formą -ing.
• Później: Was / Were — formy czasownika be w czasie przeszłym.
• Poziom zaawansowany: Elipsa i zastępowanie — wyjaśnia, kiedy oczywiste elementy zdania można pominąć lub zastąpić.