Fransızcada ileri düzey kişisiz yapılar

Kısaca

Fransızcada il incombe à quelqu’un de… bir kişinin sorumluluğunu, il ressort de… que… bir kaynaktan çıkan sonucu, il appert que… ise özellikle hukuk dilinde bir tespiti bildirir. Bu yapılardaki il, “o” anlamında bir kişiyi göstermez; cümlenin dilbilgisel kuruluşunu tamamlar. Il est à noter que… dikkat çekilecek bir bilgiyi öne çıkarırken, daha seyrek kullanılan il échoit à quelqu’un de… bir işin birine düşmesini anlatır.

Genel bakış

Bir inceleme raporunda “Soruşturmadan anlaşıldığı üzere…”, bir yönetmelikte “Başvuruyu incelemek komisyona düşer” gibi ifadelerle karşılaşırız. Fransızcada da bu tür anlatımın kendine özgü kalıpları vardır. Amaç her zaman işi yapanı gizlemek değildir: bazen kişisel görüş yerine belgeyi öne çıkarmak, bazen de bir görevin kime ait olduğunu açıkça belirtmek gerekir.

B1 düzeyinde öğrenilen kişisiz yapılar, yani belirli bir kişiye gönderme yapmayan il ile kurulan ifadeler, C1 düzeyinde daha ince anlam ayrımları kazanır. Il faut… “gerekir” anlamıyla genel bir zorunluluk bildirirken il incombe au président de… sorumluluğu doğrudan başkana yükler. Benzer biçimde “öyle görünüyor” demekle “incelemenin sonucunda bu anlaşılıyor” demek aynı değildir.

Bu kalıplar özellikle resmî yazışmalarda, mahkeme kararlarında, kurum raporlarında ve akademik değerlendirmelerde işe yarar. Hepsini günlük konuşmaya taşımak gerekmez. Önce okurken hangi ifadenin görev, hangisinin bulgu, hangisinin dikkat çekme işlevi taşıdığını ayırt etmek; ardından yazarken metnin ağırlığına uygun olanı seçmek daha yararlıdır.

Yapı nasıl kurulur?

Kişisiz « il » ne yapar?

Özne (cümlenin kim veya ne hakkında kurulduğunu gösteren dilbilgisel unsur) bu kalıplarda il sözcüğüdür. Ancak burada il, bir erkekten ya da daha önce anılmış bir nesneden söz etmez. Türkçeye ayrı bir “o” olarak çevrilmez.

• Il ressort du rapport que les locaux sont sûrs. — Rapordan, mekânların güvenli olduğu anlaşılıyor.
• Il incombe aux propriétaires de réaliser les travaux. — Çalışmaları yaptırmak mülk sahiplerinin sorumluluğundadır.

İkinci cümlede mülk sahipleri birden fazla kişi olsa da fiil incombe biçiminde kalır. Çünkü fiilin dilbilgisel öznesi çoğul kişiler değil, tekil il sözcüğüdür. Türkçedeki “Mülk sahiplerine düşer” ifadesi anlamı iyi karşılar; fakat Fransızca cümleyi kurarken baştaki il unutulmamalıdır.

Temel kalıplar ve anlamları

Aşağıdaki tabloda quelqu’un “bir kişi”, quelque chose ise “bir şey” yerine kullanılan örnek sözcüklerdir.

Fransızca kalıp	Türkçede temel karşılığı	İşlevi
Il appert que…	… olduğu anlaşılmaktadır.	Resmî bir tespit sunar.
Il appert de quelque chose que…	Bir şeyden … olduğu anlaşılmaktadır.	Tespitin dayanağını belirtir.
Il ressort de quelque chose que…	Bir şeyden … sonucu çıkmaktadır.	Belgeden veya incelemeden çıkan sonucu aktarır.
Il incombe à quelqu’un de…	… yapmak birinin sorumluluğundadır.	Görevi veya yükümlülüğü belirler.
Il échoit à quelqu’un de…	… yapmak birine düşer.	Birine düşen görevi ağır bir anlatımla belirtir.
Il est à noter que…	… olduğunu belirtmek gerekir.	Önemli bir ayrıntıya dikkat çeker.

Bu ifadeler birbirinin süslü karşılığı değildir. Bir sözleşmenin geçerliliği bir tespit, evrakı teslim etmek bir görev, ek ücret alınmaması ise okuyucuya hatırlatılacak bir bilgi olabilir. Kalıp seçimini öncelikle bu ayrım yönlendirir.

« Que » ile tamamlanan yapılar

Que, bu kullanımlarda bir yan cümle (ana ifadeyi tamamlayan, kendi fiili bulunan cümle parçası) başlatır:

• Il appert que le contrat est valide. — Sözleşmenin geçerli olduğu anlaşılmaktadır.
• Il ressort de l’enquête que plusieurs témoins ont été contactés. — Soruşturmadan, birkaç tanıkla iletişime geçildiği anlaşılmaktadır.
• Il est à noter que les frais sont inclus. — Masrafların dâhil olduğunu belirtmek gerekir.

Türkçede yan cümle çoğunlukla “sözleşmenin geçerli olduğu” gibi bir biçime girer. Fransızcada ise que sonrasında çekimli fiil kullanılır: est, ont été, sont. Türkçenin sözcük sırasını aynen aktarıp bütün bilgiyi başa yığmak yerine önce kişisiz kalıbı, ardından tamamlayıcı cümleyi kurmak daha kolaydır.

Bu olumlu tespit cümlelerinde olağan seçim indicatiftir; bu, olayın veya durumun bir bilgi olarak sunulduğu bildirme kipidir. Que sözcüğünün bulunması tek başına subjonctif gerektirmez. Subjonctif, Fransızcada özellikle istek, gereklilik, değerlendirme veya kuşku gibi anlamlarla bağlantılı ayrı bir fiil kipidir; Türkçede tek bir ekle karşılanmaz.

« À quelqu’un de faire » sırası

Görev bildiren iki temel kalıp şu sırayı izler:

Il incombe / Il échoit + à + görevli kişi veya kurum + de + yapılacak iş.

Son bölümde mastar (fiilin kişi ve zamana göre çekilmemiş sözlük biçimi) kullanılır: vérifier “kontrol etmek”, répondre “yanıtlamak”, transmettre “iletmek”.

• Il incombe au président de vérifier les documents. — Belgeleri kontrol etmek başkanın sorumluluğundadır.
• Il échoit au rapporteur de présenter les conclusions. — Sonuçları sunmak raportöre düşer.

Burada à görevin kime ait olduğunu, de ise yapılacak işi tanıtır. Bu küçük sözcükler rastgele değildir. Ayrıca à + le → au, à + les → aux birleşmeleri yapılır; à la ve à l’ ise bu biçimleriyle kalır.

Görevli kişi tekrar anılacaksa lui “ona”, leur “onlara” kullanılabilir. Bunlar burada kişi adının yerine geçen zamirlerdir:

• Il lui incombe de répondre. — Yanıt vermek onun sorumluluğundadır.
• Il leur incombe de répondre. — Yanıt vermek onların sorumluluğundadır.

Dikkat: leur çoğul kişileri gösterse de fiil yine incombe olur. Zamir fiilden önce gelir; de yerinde kalır.

Kaynağı belirtmek

Il ressort que… sonucu doğrudan verebilir. Kaynağı da göstermek istendiğinde de eklenir:

• Il ressort que le délai n’a pas été respecté. — Süreye uyulmadığı anlaşılıyor.
• Il ressort des échanges que le délai n’a pas été respecté. — Yazışmalardan, süreye uyulmadığı anlaşılıyor.

De + le → du, de + les → des olur: du rapport “rapordan”, des échanges “yazışmalardan”. De l’enquête “soruşturmadan” ve de la décision “karardan” biçimleri de sık görülür.

Kaynak, sonucun kanıtını görünür kılar. Yine de dilbilgisel kalıp tek başına sonucun doğru olduğunu kanıtlamaz: raporun gerçekten o sonucu desteklemesi gerekir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde belge dili, sorumluluk dağılımı ve açıklama işlevi birlikte görülür. Türkçe karşılıklar sözcüğü sözcüğüne değil, cümlenin metindeki görevini koruyacak biçimde verilmiştir.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Il appert que le contrat est valide.	Sözleşmenin geçerli olduğu anlaşılmaktadır.	Hukuk diline uygun tespit.
Il appert des pièces produites que la somme a été versée.	Sunulan belgelerden, tutarın ödendiği anlaşılmaktadır.	Tespitin dayanağı belgelerdir.
Il ressort de l’enquête que la porte était déjà ouverte.	Soruşturmadan, kapının zaten açık olduğu anlaşılıyor.	İnceleme sonucunu aktarır.
Il ressort du rapport que deux contrôles ont été omis.	Rapordan, iki kontrolün atlandığı anlaşılmaktadır.	Belgeye dayalı sonuç bildirir.
Il en ressort que la procédure doit être revue.	Buradan, usulün yeniden gözden geçirilmesi gerektiği sonucu çıkıyor.	Önceden sözü edilen kaynağa döner.
Il incombe au président de convoquer la réunion.	Toplantıyı düzenlemek üzere çağrı yapmak başkanın sorumluluğundadır.	Görev sahibini açıkça belirtir.
Il incombe aux candidats de fournir une pièce d’identité.	Kimlik belgesi sunmak adayların sorumluluğundadır.	Çoğul kişi grubuyla tekil fiil kullanılır.
Il nous incombe de protéger ces données.	Bu verileri korumak bizim sorumluluğumuzdadır.	Görevli kişiler zamirle gösterilir.
Il échoit à la commission de départager les candidats.	Adaylar arasında seçim yapmak komisyona düşer.	Ağır ve seyrek bir görev ifadesidir.
Il est à noter que les inscriptions sont gratuites.	Kayıtların ücretsiz olduğunu belirtmek gerekir.	Bir bilgiye dikkat çeker.
Il est à noter que cette mesure ne concerne pas les contrats en cours.	Bu tedbirin yürürlükteki sözleşmeleri kapsamadığını belirtmek gerekir.	Uygulamanın sınırını açıklar.
Il convient de distinguer les deux situations.	İki durumu birbirinden ayırmak yerinde olur.	Görev sahibinden çok uygun davranışı öne çıkarır.

Son örnekteki il convient de…, bu yapılarla aynı metinlerde sık karşılaşılan bir komşu kalıptır. Her zaman belirli bir kişiye görev yüklemez; bağlama göre “uygun olur” ile “gerekir” arasında bir yönlendirme sunar.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki gibi « il » sözcüğünü düşürmek

• Yanlış: Incombe au directeur de signer le document.
• Doğru: Il incombe au directeur de signer le document.
• Anlamı: Belgeyi imzalamak müdürün sorumluluğundadır.

Türkçede “Müdüre düşer” diyebiliriz; Fransızcadaki bu tam cümlede ise kişisiz il gerekir. Başlıktaki kısaltılmış ifadelerle normal cümle kuruluşunu karıştırmayın.

2. Görevliden sonra « à » kullanmak

• Yanlış: Il incombe au service à vérifier les factures.
• Doğru: Il incombe au service de vérifier les factures.
• Anlamı: Faturaları kontrol etmek ilgili birimin sorumluluğundadır.

Kalıbı tek parça öğrenin: à quelqu’un de faire. Kişi veya kurumdan önce à, yapılacak işten önce de bulunur.

3. Fiili görevli kişilere göre çoğul yapmak

• Yanlış: Il incombent aux agents de contrôler les accès.
• Doğru: Il incombe aux agents de contrôler les accès.
• Anlamı: Girişleri denetlemek görevlilerin sorumluluğundadır.

Aux agents, görevin kime ait olduğunu bildirir; cümlenin öznesi değildir. Bu nedenle tekil il ile incombe kullanılır.

4. Her « que » sonrasında subjonctif kullanmak

• Bu tespit için yanlış: Il ressort du dossier que le contrat soit valide.
• Doğru: Il ressort du dossier que le contrat est valide.
• Anlamı: Dosyadan, sözleşmenin geçerli olduğu anlaşılmaktadır.

Burada konuşan kişi bir dilek veya gereklilik bildirmiyor; dosyadan çıkan bilgiyi aktarıyor. Bu yüzden olağan kip indicatiftir. Kip seçimini yalnızca que sözcüğüne bakarak yapmayın.

5. « Il est à noter » içindeki « à » sözcüğünü değiştirmek

• Yanlış: Il est de noter que les frais sont inclus.
• Doğru: Il est à noter que les frais sont inclus.
• Anlamı: Masrafların dâhil olduğunu belirtmek gerekir.

Bu ifade il incombe de… türünden bir mastar bağlantısı değildir. Il est à noter que… biçimini bir bütün olarak öğrenmek gerekir. Daha kısa bir seçenek olan notons que…, “şunu belirtelim” anlamına gelir.

6. « Échoir » fiilini « échouer » ile karıştırmak

• Yanlış: Il échoue au président de trancher.
• Doğru: Il échoit au président de trancher.
• Anlamı: Karara bağlamak başkana düşer.

Échouer “başarısız olmak” gibi anlamlar taşır; échoir ise bir şeyin veya görevin birine düşmesini anlatabilir. Yazılış ve ses benzerliğine rağmen birbirinin yerine kullanılamazlar.

Kullanım notları

Aynı resmiyet derecesinde değiller

Il ressort de… que…, raporlarda ve gerekçeli değerlendirmelerde doğal bir seçimdir. Il incombe à… de…, görev dağılımı ve sorumluluk söz konusu olduğunda yerindedir. İkisi de ciddi bir anlatıma uygundur; ancak doğru bağlamda gereksiz yere gösterişli duyulmaz.

Il appert que… daha belirgin biçimde hukuk diline ve ağır yazı diline aittir. Genel bir iş e-postasında çoğu zaman il ressort que… ya da il apparaît que… daha rahat okunur. Appert, apparoir fiilinin bu kalıpta karşılaşılan biçimidir; apparaît ise apparaître fiiline aittir. Anlamları yakınlaşsa da aynı fiilin iki rastgele yazımı değildir.

Il échoit à… de… de seyrektir ve ağır bir anlatım yaratır. Üretimde önceliği il incombe à… de… kalıbına vermek daha kullanışlıdır. Échoir fiilini yalnızca bu görev anlamıyla öğrenmeyin: Le paiement échoit le 30 juin. “Ödemenin vadesi 30 Haziran’da dolar” demektir. Bu cümlede ödeme bir görevli değildir; ödeme tarihinden söz edilir.

Türkçedeki resmî ifadelerle bağ kurmak

Türkçedeki “... anlaşılmıştır”, “... belirtilmelidir”, “... yükümlülüğündedir” ifadeleri iyi başlangıç karşılıklarıdır. Ancak her il kalıbı bir edilgen yapı (işi yapanın değil, işten etkilenenin öne çıktığı kuruluş) değildir. Örneğin il incombe dilbilgisel olarak edilgen değildir; Türkçede “sorumluluğundadır” diye karşılanır.

Ayrıca Türkçe resmî metinlerde alışılmış olan “tarafımızca”, “işbu”, “mezkur” gibi ağır ifadelerin her birine Fransızcada aynı ağırlıkta karşılık aramak gerekmez. İleri düzey yazı, mümkün olan en nadir sözcüğü seçmek değil, anlamı açık ve metne uygun biçimde kurmaktır.

Kişisiz anlatım sorumluluğu belirsizleştirmesin

Il incombe au demandeur de fournir les justificatifs. — Destekleyici belgeleri sunmak başvuru sahibinin sorumluluğundadır.

Bu cümle kişisiz kurulsa da görev sahibini açıkça belirtir. Buna karşılık yalnızca Il convient de fournir les justificatifs. — “Destekleyici belgeleri sunmak gerekir” — dendiğinde görevin kime ait olduğu bağlamdan anlaşılmalıdır. Bir talimat yazarken okuyucunun bunu tahmin etmesini beklemeyin.

İleri kullanım ve ince ayrımlar

Tespit, görünüş ve öneri arasındaki fark

Birbirine yakın görünen şu üç ifade farklı tutumlar taşır:

• Il apparaît que la solution est efficace. — Çözümün etkili olduğu görülüyor.
• Il ressort des essais que la solution est efficace. — Denemelerden, çözümün etkili olduğu sonucu çıkıyor.
• Il conviendrait de tester cette solution. — Bu çözümü denemek yerinde olur.

Birincisi bir durumu veya tespiti sunar. İkincisi sonucu belirli bir dayanağa bağlar. Üçüncüsü ise sonuç bildirmez; bir eylem önerir. Conviendrait, burada öneriyi yumuşatan conditionnel biçimidir; bu kip Fransızcada varsayım, koşula bağlılık veya daha temkinli anlatım için kullanılabilir.

Il appert que… ifadesini de otomatik olarak “belki öyledir” diye okumayın. Hukuki bağlamda çoğu kez belgelerden ortaya çıkan bir tespiti aktarır. Kesinlik derecesini bütün cümle ve kanıt bağlamı belirler.

« En » ile önceki kaynağa dönmek

Il ressort de… yapısında kaynak daha önce verilmişse en kullanılabilir. Bu küçük sözcük burada “ondan, bundan” diyerek de ile kurulan kaynağın yerini tutar:

Nous avons comparé les trois offres. Il en ressort que la deuxième est la moins coûteuse. — Üç teklifi karşılaştırdık. Bu karşılaştırmadan, ikinci teklifin en düşük maliyetli olduğu sonucu çıkıyor.

En, önceki bilgiye açık bir bağ kurar. Metinde neye gönderme yaptığı belli değilse kaynak adını yeniden yazmak daha iyidir. Il en ressort… ifadesini yalnızca “dolayısıyla” anlamında, hiçbir dayanağa bağlamadan kullanmak anlatımı bulanıklaştırır.

Kişisiz ve kişili kuruluşlar

Aynı fiille farklı cümle kuruluşları mümkündür:

• Il incombe au président de signer le document. — Belgeyi imzalamak başkanın sorumluluğundadır.
• La signature du document incombe au président. — Belgenin imzalanması başkanın sorumluluğundadır.

İlkinde kişisiz il, ikincisinde la signature du document özne görevindedir. Bu ayrım fiil uyumunu da değiştirir:

Ces obligations incombent aux employeurs. — Bu yükümlülükler işverenlere aittir.

Burada incombent doğrudur; çünkü özne çoğul ces obligations ifadesidir. “Bu fiil her zaman tekil olur” diye ezberlemek yerine “kişisiz il ile tekil olur” diye öğrenin.

Zamanı değiştirmek ve yükümlülüğün kapsamı

Bu kalıplar yalnızca şimdiki zamanda kullanılmaz:

• Il incombait à la direction de prévenir les salariés. — Çalışanları bilgilendirmek yönetimin sorumluluğundaydı.
• Il ressortira de l’analyse que cette option est trop coûteuse. — Analizden, bu seçeneğin fazla maliyetli olduğu sonucu çıkacaktır.
• Il a été noté que plusieurs pages manquaient. — Birkaç sayfanın eksik olduğu kaydedildi.

Son örnek, il est à noter que… ifadesinin basitçe geçmişe çevrilmiş eşdeğeri değildir. “Belirtmek gerekir” ile “kaydedildi” farklı iletişim işlevleridir. Yalnızca biçimi değil, söylenmek isteneni de koruyun.

Benzer şekilde geçmişte bir sorumluluk bulunması, görevin yerine getirildiğini göstermez. Il incombait à la direction de prévenir les salariés cümlesi yönetimin bunu yapması gerektiğini söyler; gerçekten yapıp yapmadığı için ek bilgi gerekir.

Olumsuzlukta kip ve anlam

Il ne ressort pas du dossier que les travaux ont été achevés. — Dosyadan, çalışmaların tamamlandığı anlaşılmıyor.

Bu ifade çalışmaların kesinlikle tamamlanmadığı anlamına gelmez; dosyanın tamamlanmayı ortaya koymadığını söyler. Kanıtın yetersizliği ile olayın gerçekleşmemesi birbirinden ayrılmalıdır.

Olumsuz veya sorgulayıcı bağlamlarda yan cümlede subjonctif de görülebilir: Il ne ressort pas du dossier que les travaux aient été achevés. — Dosya, çalışmaların tamamlanmış olduğunu ortaya koymuyor. Burada tamamlanma doğrulanmış bir bilgi olarak sunulmaz. Kip tercihi, konuşanın yan cümledeki bilgiyi ne ölçüde benimsediğine ve metnin bağlamına bağlıdır; “olumsuzsa mutlaka subjonctif” şeklinde mekanik bir kural kurmayın.

Çalışma önerileri

1. Cümleleri işlevlerine göre ayırın. Bir kurum duyurusu veya rapordan üç cümle seçin. Her biri için “tespit mi, görev mi, dikkat çekme mi?” diye sorun. Sonra uygun kalıpla yeniden yazın. Örneğin “Başvuru sahibi belge sunmalıdır” düşüncesini Il incombe au demandeur de fournir le document biçiminde kurun.
2. Aynı bilgiyi iki anlatım düzeyinde yazın. Önce Le président doit signer le document — “Başkan belgeyi imzalamalıdır” — deyin; sonra Il incombe au président de signer le document biçimini kullanın. İkinci cümlenin özellikle sorumluluğun kime ait olduğunu vurguladığını fark edin. Her dönüşümde à, de ve il sözcüklerini kontrol edin.
3. Kısa bir bulgu ve görev paragrafı hazırlayın. Önce bir kaynak gösterin, ardından il ressort de… que… ile bulguyu yazın; son cümlede il incombe à… de… ile yapılacak işi atayın. Bitirince Türkçeye çevirin: Sonuç gerçekten kaynaktan mı çıkıyor? Görevin kime ait olduğu belli mi? Gereksiz ağır bir kalıp kullandınız mı?

İlgili konular

• Ön koşul: Kişisiz ifadeler — Kişiye gönderme yapmayan il ile kurulan temel ifadeleri ve gereklilik bildiren yapıları gözden geçirin. Bu temel, burada ele alınan resmî kalıpların cümle kuruluşunu anlamayı kolaylaştırır.