Almancada Özne Zamirleri (Nominativ)

Kısaca

Almancada özne zamirleri, cümlede kimden veya neden söz edildiğini gösteren ich, du, er, sie, es, wir, ihr, sie, Sie biçimleridir. Türkçedeki “Yorgunum” gibi cümlelerin aksine, Almancada özne normalde söylenir: Ich bin müde. — “Yorgunum.” sie bağlama göre “o” veya “onlar”, büyük harfle yazılan Sie ise bir ya da birden fazla kişiye yönelik resmî “siz” anlamına gelir.

Genel bakış

Zamir, bir adın yerine kullanılan sözcüktür; “Ayşe” yerine “o” demek gibi. Özne ise cümlede işi yapan veya hakkında bir durum bildirilen kişi ya da şeydir. “Biz Almanca öğreniyoruz” cümlesinde öğrenenler “biz” olduğu için bu sözcük öznedir. “Ben yorgunum” cümlesinde bir hareket olmasa da yorgun olan kişi “ben”dir; özne yine vardır.

Almanca öğrenirken A1 düzeyinde karşılaşacağınız bu zamirler, kendinizi tanıtmanın, soru sormanın ve bir başkasından söz etmenin temelidir. Nominativ, sözcüğün özne görevinde kullanılan hâline, yani cümledeki görevine göre aldığı biçime verilen Almanca addır. Türkçedeki yalın hâlle bir bağlantı kurulabilir; ancak iki dilin hâl sistemleri bire bir aynı değildir. Şimdilik önemli olan, bu yazıdaki zamirlerin özne olarak kullanılan biçimler olduğunu bilmektir.

Türkçe konuşan bir öğrenci için iki fark özellikle önemlidir. Birincisi, Türkçede fiildeki kişi eki çoğu zaman özneyi belirtmeye yeter: “Geliyorum”, “Geliyorsunuz.” Almancada fiil değişse bile özne genellikle ayrıca yer alır. İkincisi, Türkçedeki tek bir “o” zamirine karşılık Almancada er, sie, es bulunur. Bunlar yalnızca insanlardan değil, eşyalardan ve başka varlıklardan söz ederken de kullanılır.

Sistem nasıl işler?

Özne zamirlerinin tamamı

Tekil, bir kişiyi veya varlığı; çoğul, birden fazlasını anlatır. Kişi ise konuşanı, konuşulan kişiyi veya hakkında konuşulanı belirtir. Aşağıdaki tabloyu Türkçe karşılıklarla birlikte öğrenin; fakat özellikle “o” ve “siz” için tek bir Almanca karşılık aramayın.

Kişi ve sayı	Almanca	Türkçe karşılığı	Temel kullanım
Birinci kişi tekil	ich	ben	Konuşan kişi
İkinci kişi tekil	du	sen	Bir kişiye samimi hitap
Üçüncü kişi tekil	er	o	Erkek kişi veya eril bir ad
Üçüncü kişi tekil	sie	o	Kadın kişi veya dişil bir ad
Üçüncü kişi tekil	es	o	Nötr bir ad; bazı özel cümle yapıları
Birinci kişi çoğul	wir	biz	Konuşan kişi ve başkaları
İkinci kişi çoğul	ihr	siz	Birden fazla kişiye samimi hitap
Üçüncü kişi çoğul	sie	onlar	Hakkında konuşulan kişiler veya varlıklar
Resmî hitap	Sie	siz	Bir ya da birden fazla kişiye resmî hitap

ich normalde küçük harfle yazılır; yalnızca cümle başında büyük harf alır. Bu kural diğer sıradan kişi zamirleri için de geçerlidir. Resmî Sie ise cümlenin neresinde olursa olsun büyük harfle yazılır.

Türkçedeki gizli özneyi Almancada açıkça söyleyin

Türkçede “Ankara'da yaşıyorum” dediğinizde “ben” anlaşılır. Almancada buna karşılık Ich wohne in Ankara. denir. wohne biçimi konuşan kişiyi gösterse de standart, tam bir bildirme cümlesinde ich atılmaz.

Bu, her cümlede mutlaka bir zamir kullanmanız gerektiği anlamına gelmez. Özne bir ad da olabilir:

• Elif wohnt in Ankara. — “Elif Ankara'da yaşıyor.”
• Sie arbeitet zu Hause. — “O evde çalışıyor.”

İkinci cümlede sie, Elif'in adını tekrar etmemeyi sağlar. Buna karşılık Elif sie wohnt in Ankara biçiminde adın yanına gereksiz bir zamir eklemeyin. Başlangıç için özne olarak ya adı ya da onun yerine geçen zamiri seçin.

Zamir ile fiil birlikte öğrenilir

Fiil, bir işi veya durumu anlatan sözcüktür: gelmek, öğrenmek, olmak gibi. Çekim, fiilin kişi ve zamana göre biçim değiştirmesidir. Almancada özneye uygun fiil biçimini seçmeniz gerekir. Türkçede “ben öğreniyorum, biz öğreniyoruz” ayrımı nasıl varsa, Almancada da ich lerne, wir lernen ayrımı vardır.

Aşağıdaki tabloda lernen “öğrenmek”, sein ise bağlama göre “olmak” anlamına gelir. Türkçede ikinci fiilin karşılığı çoğu zaman ayrı bir sözcük değil, “yorgunum”daki gibi bir ektir. Biçimler şimdiki zamanı ve geniş zaman anlamlarını anlatan Präsens içindir.

Zamir	lernen	sein	Kısa anlam
ich	lerne	bin	ben öğreniyorum / ben …-im
du	lernst	bist	sen öğreniyorsun / sen …-sin
er / sie / es	lernt	ist	o öğreniyor / o …
wir	lernen	sind	biz öğreniyoruz / biz …-iz
ihr	lernt	seid	siz öğreniyorsunuz / siz …-siniz
sie	lernen	sind	onlar öğreniyor / onlar …
Sie	lernen	sind	siz öğreniyorsunuz / siz …-siniz

ihr lernt ile Sie lernen Türkçeye aynı biçimde çevrilebilir. Buna rağmen Almancada birbirinin yerine kullanılamazlar: hem hitap türü hem de fiil biçimi farklıdır. sein gibi sık kullanılan fiillerin biçimlerini ayrıca öğrenmek gerekir; bütün fiillerin aynı kurala uyduğunu düşünmeyin.

Türkçedeki “o”: er, sie veya es

Almancada adların dilbilgisel cinsiyeti vardır: adlar eril, dişil veya nötr bir gruba aittir. Bu, eşyanın gerçek hayatta erkek ya da kadın olduğu anlamına gelmez. Artikel, adla birlikte kullanılan ve onun cinsiyetini de gösteren küçük sözcüktür. Burada tekil adların sözlükteki der, die, das artikellerine bakmak yeterlidir.

Almanca	Türkçe	Açıklama
Der Schlüssel ist hier. Er liegt auf dem Tisch.	Anahtar burada. Masanın üzerinde duruyor.	Anahtarın artikeli der olduğu için er kullanılır.
Die Tasche ist neu. Sie ist sehr praktisch.	Çanta yeni. Çok kullanışlı.	Çantanın artikeli die olduğu için sie kullanılır.
Das Handy ist alt. Es funktioniert noch.	Telefon eski. Hâlâ çalışıyor.	Telefonun artikeli das olduğu için es kullanılır.
Die Schlüssel sind hier. Sie liegen auf dem Tisch.	Anahtarlar burada. Masanın üzerinde duruyorlar.	Çoğulda cinsiyet ayrımı olmadan sie kullanılır.

Türkçe çevirilerde “o” veya “onlar” doğal olarak söylenmeyebilir. Almanca cümlelerde ise zamir açıkça yer alır. Bu nedenle yalnızca Türkçe çeviriye bakarak hangi zamirin gerektiğini tahmin etmek yerine, Almanca adı artikeliyle öğrenin.

İnsanlardan söz ederken genellikle erkek kişi için er, kadın kişi için sie kullanılır. Ancak adın dilbilgisel cinsiyetiyle kişinin cinsiyeti bazen ayrılır. Bu durumun önemli bir örneği olan das Mädchen, ilerideki bölümde ele alınmıştır.

sie, sie ve Sie nasıl ayırt edilir?

Yazılı biçimde üç kullanım birbirine çok benzer. Önce fiile, sonra konuşmanın bağlamına bakın:

• Heute kommt sie. — “Bugün o geliyor.” Fiil tekil olduğu için bir kadından söz ediliyor.
• Heute kommen sie. — “Bugün onlar geliyor.” Küçük harfli sie, çoğul fiille kullanılıyor.
• Heute kommen Sie. — “Bugün siz geliyorsunuz.” Büyük harf, resmî hitabı gösteriyor.

Cümle başında bütün sözcükler büyük harfle başladığından Sie kommen heute tek başına “Onlar bugün geliyor” veya “Siz bugün geliyorsunuz” anlamına gelebilir. Konuşurken de sie ile Sie aynı seslenir. Kiminle, kim hakkında konuşulduğu belirleyicidir. Buna karşılık Sie kommt heute cümlesindeki tekil kommt, buradaki zamirin “o” olduğunu gösterir; resmî Sie ile kommt kullanılmaz.

Özne her zaman cümlenin ilk sözcüğü değildir

Almancada normal bir bildirme cümlesinde çekimli fiil ikinci öğede yer alır. Öğe, cümlede birlikte görev yapan bir sözcük veya sözcük grubudur; “ikinci öğe” mutlaka ikinci sözcük demek değildir. Başta bir zaman ifadesi varsa özne çoğu zaman fiilden sonra gelir:

• Wir lernen heute Deutsch. — “Bugün Almanca öğreniyoruz.”
• Heute lernen wir Deutsch. — “Bugün Almanca öğreniyoruz.”

İki cümlede de öğrenenler wir olduğu için özne değişmez. Evet-hayır sorularında fiil başa gelir: Lernt ihr Deutsch? — “Almanca öğreniyor musunuz?” Zamirin özne olması, her durumda en önde durması gerektiği anlamına gelmez.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümleler tanışma, günlük planlar ve hitap durumlarını bir araya getirir. Türkçede özne çoğu çeviride söylenmemiştir; Almanca sütununda zamirin neden korunduğuna dikkat edin.

Almanca	Türkçe	Açıklama
Ich bin müde.	Yorgunum.	Durumu anlatılan kişi ich.
Du wohnst jetzt in Köln, oder?	Artık Köln'de yaşıyorsun, değil mi?	Bir kişiye samimi hitap.
Er kommt aus Berlin.	O Berlin'den geliyor.	Nereli olduğunu anlatırken “O Berlinli” anlamında da kullanılır.
Sie arbeitet heute zu Hause.	O bugün evde çalışıyor.	Kadın kişi; fiil tekil.
Das Fenster ist offen. Es bleibt offen.	Pencere açık. Açık kalacak.	Nötr adın yerine es geçiyor.
Wir lernen Deutsch.	Almanca öğreniyoruz.	Konuşan kişi de gruba dâhil.
Ihr seid schon hier!	Siz çoktan gelmişsiniz!	Birden fazla kişiye samimi hitap.
Meine Eltern wohnen in İzmir. Sie kommen morgen.	Annemle babam İzmir'de yaşıyor. Yarın geliyorlar.	sie, birden fazla kişinin yerine kullanılıyor.
Frau Kaya, haben Sie einen Moment Zeit?	Kaya Hanım, bir dakikanız var mı?	Bir kişiye resmî hitap.
Herr und Frau Kaya, möchten Sie einen Kaffee?	Kaya Bey ve Kaya Hanım, kahve ister misiniz?	Birden fazla kişiye de Sie ile hitap edilebilir.
Heute habe ich frei.	Bugün izinliyim.	ich, fiilden sonra ama yine özne.
Wann kommt ihr zurück?	Ne zaman dönüyorsunuz?	Soru sözcüğünden ve fiilden sonra ihr geliyor.
Es regnet seit dem Morgen.	Sabahtan beri yağmur yağıyor.	es burada belirli bir eşyanın yerine geçmiyor.
Lernst du auch Deutsch?	Sen de Almanca öğreniyor musun?	Evet-hayır sorusunda fiil başta.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki gibi özneyi düşürmek

• Yanlış: Bin müde.
• Doğru: Ich bin müde. — “Yorgunum.”
• Neden? Standart bir tam cümlede ich gerekir. Kısa mesajlarda görülen eksiltili kullanımlar, başlangıçta uygulanacak genel kural değildir.

2. Zamir değişince fiili aynı bırakmak

• Yanlış: Du lernen Deutsch.
• Doğru: Du lernst Deutsch. — “Almanca öğreniyorsun.”
• Neden? du ile burada lernst biçimi kullanılır. Zamir listesini tek başına ezberlemek yerine du lernst gibi ikililer öğrenmek bu hatayı azaltır.

3. Her eşya için es kullanmak

• Yanlış: Die Tasche ist neu. Es ist praktisch.
• Doğru: Die Tasche ist neu. Sie ist praktisch. — “Çanta yeni. Kullanışlı.”
• Neden? Eşyalar otomatik olarak nötr değildir. die Tasche dişil olduğu için onun yerine sie gelir.

4. Samimi çoğul ile resmî hitabı karıştırmak

• Yanlış: Ihr sind müde.
• Doğru: Ihr seid müde. — “Yorgunsunuz.”
• Resmî durumda: Sie sind müde. — “Yorgunsunuz.”
• Neden? Türkçedeki “siz”, iki farklı Almanca zamire karşılık gelir. Yakın olduğunuz bir gruba ihr, resmî hitapta bir kişiye veya gruba Sie kullanılır.

5. Resmî Sie ile tekil fiil kullanmak

• Yanlış: Frau Kaya, kommt Sie morgen?
• Doğru: Frau Kaya, kommen Sie morgen? — “Kaya Hanım, yarın geliyor musunuz?”
• Neden? Tek bir kişiye hitap etseniz bile resmî Sie, üçüncü çoğul kişiyle aynı fiil biçimini alır. Kişi sayısına bakarak kommt seçmeyin.

6. Cümleye zaman ifadesi ekleyince sırayı bozmak

• Yanlış: Heute ich lerne Deutsch.
• Doğru: Heute lerne ich Deutsch. — “Bugün Almanca öğreniyorum.”
• Neden? Normal bildirme cümlesinde fiil ikinci öğededir. Heute başa gelince ich, fiilin ardından gelir; ortadan kalkmaz.

Kullanım notları

Sen mi, siz mi?

Türkçede olduğu gibi Almancada da hitap seçimi yakınlık ve ortamla ilgilidir. Aile içinde, arkadaşlar arasında ve çocuklarla genellikle du kullanılır. Tanımadığınız yetişkinlerle, bazı iş ortamlarında ve resmî görüşmelerde Sie güvenli bir başlangıçtır. Bununla birlikte aynı yaştaki insanlar arasında, bazı işyerlerinde veya çevrim içi topluluklarda du yaygın olabilir. Yaş tek başına kesin bir ölçüt değildir; ortamın alışkanlığına dikkat edin.

Türkçedeki “siz” hem nezaket hem çoğulluk gösterebilir. Almancada bu ayrım açıkça yapılır: bir arkadaşınıza du, birkaç arkadaşınıza ihr, resmî olarak konuştuğunuz kişi veya kişilere Sie. ihr, daha kibar bir du değildir.

Wir können uns duzen. — “Birbirimize sen diye hitap edebiliriz.” Bu ifade, Sie kullanımından du kullanımına geçme teklifidir. Böyle bir geçiş yapıldıktan sonra fiil biçimleri de yeni zamire göre değişir.

Zamiri söylemek mutlaka vurgu demek değildir

Türkçede “Yorgunum” yerine “Ben yorgunum” demek, bağlama göre “başkası değil, ben” vurgusu taşıyabilir. Almancada Ich bin müde sıradan, vurgusuz bir cümle de olabilir; ich zaten normal cümle yapısının parçasıdır. Özel vurgu ses tonuyla veya açık karşılaştırmayla verilir:

Ich bin müde, aber du bist noch fit. — “Ben yorgunum ama sen hâlâ dinçsin.”

Bu nedenle her Almanca zamiri Türkçe çeviride ayrıca söylemek zorunda değilsiniz. Önemli olan anlamı korumak, iki dildeki doğal cümle alışkanlıklarını ayırmaktır.

Temelin ötesi: daha sonra karşılaşacağınız ayrıntılar

Bu bölümdeki noktaları A1 düzeyinde hemen üretmeniz gerekmez. Önce açık özne, doğru zamir ve uygun fiil biçimi alışkanlığını yerleştirin. Sonraki metinlerde görülen farklılıkları tanımak için aşağıdaki ayrımlar yararlıdır.

Özne ve nesne biçimleri aynı değildir

Nesne, fiilin etkilediği veya yöneldiği kişi ya da şeydir. “O beni görüyor” cümlesinde gören kişi “o”, görülen kişi ise “beni”dir. Almancada da bu görev farkı zamirin biçimini değiştirebilir:

• Ich sehe ihn. — “Ben onu görüyorum.”
• Er sieht mich. — “O beni görüyor.”

Burada ich ve er özne biçimleridir; mich ve ihn nesne biçimleridir. Akkusativ, bu örneklerde görülen doğrudan nesne hâlinin Almanca adıdır. Başka fiiller ve yapılar Dativ denen, farklı bir nesne görevini gösteren hâli gerektirebilir. Bunlar ayrı konulardır; Nominativ listesini bütün görevlerde değişmeden kullanmayın.

es her zaman “o” diye çevrilmez

Es ist kalt. — “Hava soğuk.” ve Es regnet. — “Yağmur yağıyor.” cümlelerinde es, daha önce adı geçen bir eşyanın yerine kullanılmaz. Almanca yapı onu gerektirir; Türkçe çeviride ayrı bir “o” yoktur.

İleride bir başka es kullanımıyla da karşılaşabilirsiniz:

• Es stehen drei Leute vor der Tür. — “Kapının önünde üç kişi duruyor.”
• Vor der Tür stehen drei Leute. — “Kapının önünde üç kişi duruyor.”

İlk cümlede baştaki es, cümlenin ilk yerini doldurur; gerçek özne drei Leute, yani “üç kişi”dir. Bu yüzden fiil steht değil, çoğul stehen olur. Yer ifadesi başa gelince bu es kaybolur. Buna karşılık hava durumundaki es kalır: Heute regnet es. — “Bugün yağmur yağıyor.” Görünüşte aynı zamir, farklı yapılarda farklı görevler üstlenebilir.

das Mädchen: adın cinsiyeti ile kişinin cinsiyeti

Das Mädchen “kız” demektir; dilbilgisel olarak nötrdür. Bu nedenle Das Mädchen spielt. Es ist glücklich. — “Kız oynuyor. Mutlu.” kullanımı dilbilgisel cinsiyete göre doğrudur. Gerçek bir kızdan, özellikle adını ve kişiliğini öne çıkararak söz ederken sie de kullanılır: Das Mädchen heißt Leyla. Sie ist acht Jahre alt. — “Kızın adı Leyla. Sekiz yaşında.”

Burada iki farklı bağ kurulabilir: zamir önceki adın dilbilgisel cinsiyetini veya söz edilen kişinin cinsiyetini izler. Başlangıçtaki “artikel ile zamiri birlikte öğrenin” kuralı özellikle eşyalar için çok kullanışlıdır; fakat insanlarla ilgili bütün bağlamları tek başına açıklamaz.

Aynı özneyi her fiilden önce tekrarlamak gerekmez

Ich koche und höre Musik. — “Yemek yapıyorum ve müzik dinliyorum.” cümlesinde iki işin öznesi de ich olduğu için ikinci fiilden önce tekrar ich söylemek gerekmez. Bu, öznenin cümleden tamamen çıkarılmasıyla aynı şey değildir: ilk bölümde açıkça belirtilmiştir ve iki fiil onu paylaşır.

Emir cümlelerinde de durum farklıdır. Emir, birinden bir şey yapmasını istemeyi anlatan yapıdır: Komm bitte! — “Lütfen gel!” ve Kommt bitte! — “Lütfen gelin!” örneklerinde du ve ihr normalde söylenmez. Resmî emirde ise Sie yer alır: Kommen Sie bitte! — “Lütfen gelin!” Bu yapıyı sıradan bildirme cümlelerine uygulamayın.

Gündelik kısa mesajlarda Bin gleich da. — “Birazdan oradayım.” gibi ich olmadan yazılmış ifadeler görebilirsiniz. Bunlar kısaltılmış, samimi kullanımlardır; resmî yazıda ve başlangıç alıştırmalarında tam biçim olan Ich bin gleich da tercih edilir.

Birkaç kişiyi birlikte özne yapmak

Birden fazla özneyi und “ve” ile birleştirdiğinizde fiil genellikle çoğul olur. Birinci veya ikinci kişi de gruptaysa çekim buna göre seçilir:

• Du und ich lernen zusammen. — “Sen ve ben birlikte öğreniyoruz.” Grup “biz” anlamındadır.
• Du und Elif lernt zusammen. — “Sen ve Elif birlikte öğreniyorsunuz.” Grup samimi “siz” anlamındadır.
• Elif und Can lernen zusammen. — “Elif ve Can birlikte öğreniyor.” Grup “onlar” anlamındadır.

Böyle bir cümle zor gelirse özneyi zihninizde wir, ihr, sie ile değiştirerek uygun fiili bulabilirsiniz.

Çalışma önerileri

1. Zamirleri fiillerle eşleştirin. Önce “ben, sen, o” diye liste okumak yerine ich bin, du bist, er ist ve wir lernen, ihr lernt, sie lernen dizilerini söyleyin. Ardından her biriyle günlük hayatınızdan bir cümle kurun. Resmî Sie için hem tek kişiye hem bir gruba yönelik örnek hazırlayın.

2. Eşyaları artikelleriyle tekrar edin. Evinizden beş eşya seçip adlarını der, die, das ile yazın. Her biri hakkında iki kısa cümle kurun; ikinci cümlede adı uygun zamirle değiştirin. Sonra iki eşyadan söz ederek çoğul sie kullanın. Böylece Türkçedeki tek “o” karşılığının Almancada neden yetmediğini somutlaştırırsınız.

3. Kısa bir dönüştürme alıştırması yapın. Wir lernen heute Deutsch cümlesini önce Heute ile başlayacak şekilde, sonra evet-hayır sorusu olarak yeniden kurun. Doğru biçimler Heute lernen wir Deutsch ve Lernen wir heute Deutsch? olur. Her adımda özneyi, fiili ve sıralamayı ayrı ayrı kontrol edin; anlamın aynı kaldığını fark edin.

İlgili konular

• sein fiili: şimdiki zaman — Kendinizi tanıtmak ve durum bildirmek için zamirlerle kullanılan temel biçimler.
• haben fiili: şimdiki zaman — Sahiplik ve başka günlük ifadelerde kişi-fiil uyumunu pekiştirme.
• Düzenli fiiller: şimdiki zaman — Zamirlere göre fiil sonlarının nasıl değiştiğini öğrenme.
• Resmî hitap: Sie — Samimi ve resmî hitap arasındaki seçim ile yazım kuralları.
• werden fiili: şimdiki zaman — Değişim anlatırken kullanılan farklı kişi biçimleriyle devam etme.