Almancada werden fiilinin şimdiki zaman çekimi

Kısaca

Werden, temel kullanımında bir durumu değil, bir duruma geçişi anlatır: Ich werde müde. — “Yoruluyorum.” Şimdiki zaman çekimi ich werde, du wirst, er/sie/es wird, wir werden, ihr werdet, sie/Sie werden biçimindedir. Türkçede bunu her zaman “olmak” diye çevirmeyiz; bağlama göre “soğumak”, “iyileşmek”, “büyümek” gibi fiiller daha doğal olabilir. Werden ayrıca geleceği ve edilgen yapıyı kurmak için kullanılır; ancak başlangıçta öğrenilecek temel anlamı değişimdir.

Genel bakış

Türkçede “Hava soğuk” ile “Hava soğuyor” arasındaki farkı kolayca duyarız. İlkinde mevcut durumu söyleriz, ikincisinde bir değişimi anlatırız. Almancada da bu fark vardır: Es ist kalt. “Hava soğuk”, Es wird kalt. ise “Hava soğuyor” demektir. Sein fiili bir durumda bulunmayı, werden fiili o duruma geçmeyi anlatır. Bu ayrım, werden fiilini A1 düzeyinde öğrenirken çekim tablosu kadar önemlidir.

Günlük konuşmada bu fiille yorgunluğu, havadaki değişimi, birinin yaşını, mesleğe geçişini ya da ortamın giderek sakinleşmesini anlatabilirsiniz. Ich werde müde. “Yoruluyorum” cümlesinde bir iş yapma eyleminden çok, yeni bir hâle girme vardır. Er wird Arzt. “Doktor oluyor” cümlesinde ise kişi bir meslek edinmektedir. Fiilden sonra gelen sözcük, varılan yeni durumu gösterir.

Almancadaki Präsens (fiilin şimdiki zaman biçimi), Türkçenin yalnızca “-yor” ekine karşılık gelmez. İçinde bulunulan değişimi de gelecekte gerçekleşecek bir olayı da anlatabilir: Sie wird morgen achtzehn. — “Yarın on sekiz yaşına girecek.” Burada gelecek anlamını morgen “yarın” sözcüğü sağlar; wird hâlâ şimdiki zaman çekimidir. Bu nedenle önce cümlenin anlamına, sonra fiilin biçimine bakmak daha sağlıklı bir alışkanlıktır.

Çekim ve cümle kuruluşu

Bütün kişilerde çekim

Mastar (fiilin kişiye göre çekilmemiş, sözlükteki biçimi) werden sözcüğüdür. Özne (cümlede kimden ya da neyden söz edildiğini gösteren bölüm) değiştikçe fiilin biçimi de değişir. Özne bir kişi olabileceği gibi hava, çorba veya bir oda da olabilir.

Özne zamiri	Werden çekimi	Türkçe karşılığı
ich	werde	ben oluyorum
du	wirst	sen oluyorsun
er	wird	o oluyor; erkek kişi için
sie	wird	o oluyor; kadın kişi için
es	wird	o oluyor; dilbilgisel olarak nötr sözcükler için
wir	werden	biz oluyoruz
ihr	werdet	siz oluyorsunuz; samimi çoğul hitap
sie	werden	onlar oluyorlar
Sie	werden	siz oluyorsunuz; saygılı hitap

Bu Türkçe karşılıklar yalnızca çekimi görmeye yarar. Gerçek cümlede ich werde her zaman “ben oluyorum” diye çevrilmez: Ich werde krank. — “Hastalanıyorum.” Yeni durumun ne olduğunu görmeden uygun Türkçe karşılığı seçemezsiniz.

Özellikle du wirst ve er/sie/es wird biçimlerini birlikte öğrenin. Fiil, düzensizdir; yani her kişide aynı köke alışılmış eki takarak doğru sonuca ulaşamazsınız. Du werdest ve er werdet, bu fiilin sıradan şimdiki zaman çekimleri değildir. Ihr werdet biçimindeki d harfini de unutmayın: “siz” anlamındaki ihr, wird ile kullanılmaz.

Küçük harfli sie, “o” veya “onlar” anlamına gelebilir; hangi anlamın kastedildiğini fiil de gösterir. Sie wird müde. — “O yoruluyor.” Sie werden müde. ise bağlama göre “Onlar yoruluyorlar” ya da saygılı hitapla “Siz yoruluyorsunuz” demektir. Cümle başında her sözcük büyük harfle yazıldığı için büyük S tek başına bu ayrımı çözmez.

Werden + sıfat: yeni bir duruma geçiş

Sıfat (bir kişinin veya şeyin nasıl olduğunu anlatan sözcük), bu yapıda değişimin sonucunu belirtir:

• Ich werde müde. — Yoruluyorum.
• Das Wasser wird warm. — Su ısınıyor.
• Die Kinder werden ruhig. — Çocuklar sakinleşiyor.

Türkçede “yorgun olmak”, “sıcak olmak”, “sakin olmak” yerine çoğu zaman “yorulmak”, “ısınmak”, “sakinleşmek” gibi ayrı fiiller kullanırız. Almancada werden + sıfat yapısı aynı işi görebilir. Çevirirken sözcükleri tek tek aktarmak yerine, değişimin Türkçede nasıl söylendiğini düşünün.

Bu konumda sıfat kişiye veya çoğula göre ek almaz: Der Junge wird müde. — “Oğlan yoruluyor”; Die Mädchen werden müde. — “Kızlar yoruluyor.” İki cümlede de müde aynıdır. Bu, bir ismin önündeki sıfatlardan farklı bir kullanımdır. Der müde Junge “yorgun oğlan” söz grubunda sıfatın ek alması, werden sonrasında da ek alacağı anlamına gelmez.

Werden + isim: kim veya ne hâline gelmek

İsim (kişi, nesne, meslek veya kavram adı), kişinin kazandığı yeni kimliği gösterebilir:

• Er wird Arzt. — Doktor oluyor.
• Sie wird Lehrerin. — Öğretmen oluyor.
• Wir werden Eltern. — Anne baba oluyoruz.

Mesleği genel olarak bildirirken çoğunlukla artikel (Almancada isimden önce gelen der, die, das veya ein, eine gibi sözcükler) kullanılmaz: Sie wird Ärztin. — “Doktor oluyor.” Türkçedeki “bir doktor oluyor” ifadesini sözcük sözcük aktarmaya çalışmak gereksiz bir eine eklemenize yol açabilir. Ancak “bir” kullanılan her Almanca meslek cümlesi yanlış değildir; niteleme içeren kullanımlara ileride değineceğiz.

Yeni kimliği belirten isim, yalın hâldedir: Nominativ (Almancada öznenin ve bazı kimlik bildiren sözcüklerin aldığı hâl). Er wird ein guter Arzt. — “İyi bir doktor olacak” cümlesinde ein guter Arzt kullanılır; einen guten Arzt değil. Başlangıç için temel düşünce şudur: Burada bir nesneye yapılan işi değil, kişinin ne hâline geldiğini anlatıyoruz.

Ana cümlede sözcük sırası

Ana cümle (tek başına bir yargı bildirebilen cümle) içinde çekimli fiil genellikle ikinci ögededir. Öge, tek bir sözcük veya birlikte hareket eden bir sözcük grubu olabilir:

• Ich werde langsam müde. — Yavaş yavaş yoruluyorum.
• Nach der Arbeit werde ich müde. — İşten sonra yoruluyorum.

İkinci örnekte Nach der Arbeit “işten sonra” grubu ilk ögedir. Ardından werde, sonra ich gelir. Türkçede yüklemi sona koymaya alışkın olduğumuz için Almancada da Ich langsam müde werde gibi bir dizilişe yönelmek mümkündür; fakat bu, sıradan bir ana cümlenin dizilişi değildir.

Cevabı “evet” veya “hayır” olan sorularda fiil başa gelir: Wirst du müde? — “Yoruluyor musun?” Soru sözcüğü varsa o sözcük baştadır: Wann wird es dunkel? — “Hava ne zaman kararır?” Özne olarak hava durumunu anlatan es de genellikle cümlede kalır. Türkçedeki “Soğuyor” tek başına yeterli olsa bile Almancada Es wird kalt denir.

Olumsuzluk

Bir sıfatla bildirilen değişimi olumsuz yapmak için çoğunlukla nicht kullanılır: Die Suppe wird nicht warm. — “Çorba ısınmıyor.” Artikelsiz bir meslek adını olumsuz yapmak içinse kein ve uygun biçimleri kullanılır: Er wird kein Arzt. — “Doktor olmayacak.” Ayrım, werden fiilinden değil, olumsuz yaptığınız bölümün yapısından kaynaklanır.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde Türkçe karşılığın değiştiğine dikkat edin. Almanca yapı benzer kalsa bile Türkçede aynı fiili tekrar etmek her zaman doğal değildir.

Almanca	Türkçe	Açıklama
Es wird kalt.	Hava soğuyor.	Mevcut sıcaklığın değişmesi.
Ich werde müde.	Yoruluyorum.	Yeni başlayan yorgunluk.
Er wird Arzt.	Doktor oluyor.	Yeni bir meslek edinme.
Du wirst langsam besser.	Yavaş yavaş iyileşiyorsun.	Sağlık bağlamında olumlu değişim.
Das Wasser wird warm.	Su ısınıyor.	Bir nesnenin durumundaki değişim.
Wir werden älter.	Yaşlanıyoruz.	Zamanla gerçekleşen değişim.
Ihr werdet ganz still.	İyice sessizleşiyorsunuz.	Samimi çoğul hitap.
Die Tage werden länger.	Günler uzuyor.	Çoğul özneyle çekim.
Meine Schwester wird Lehrerin.	Kız kardeşim öğretmen oluyor.	Meslek adı artikelsiz.
Mein Sohn wird morgen sechs.	Oğlum yarın altı yaşına girecek.	Gelecekteki doğum günü.
Nach dem Essen werde ich oft müde.	Yemekten sonra sık sık uykum gelir.	Tekrarlanan durum; doğal Türkçe karşılık.
Werden Sie schnell nervös?	Çabuk heyecanlanır mısınız?	Saygılı hitap; bağlama göre tedirginlik de anlatabilir.
Wann wird es dunkel?	Hava ne zaman kararır?	Soru sözcüğüyle kuruluş.
Die Suppe wird nicht warm.	Çorba ısınmıyor.	Değişimin olumsuzu.

Sık yapılan hatalar

1. Wirst ve wird biçimlerini karıştırmak

• Yanlış: Du wird müde.
• Doğru: Du wirst müde. — Yoruluyorsun.
• Neden: Du ile wirst, er/sie/es ile wird kullanılır. Sadece son harfi değil, bütün biçimi özneyle birlikte öğrenin.

2. Türkçedeki gibi özneyi tamamen bırakmak

• Yanlış: Werde müde. — “Yoruluyorum” anlamında tek başına kullanıldığında.
• Doğru: Ich werde müde. — Yoruluyorum.
• Neden: Türkçede kişi eki “ben” demeden konuşmamıza izin verir. Almancada sıradan bir bildirme cümlesinde özne genellikle açıkça bulunur. Buradaki yanlışlık, bu ifadeyi sıradan bir bildirme cümlesi olarak kurmaya çalışmaktır.

3. Durumu anlatırken değişim fiili kullanmak

• Yanlış anlam seçimi: Ich werde müde. — Yalnızca “Yorgunum” demek istiyorsanız.
• Doğru: Ich bin müde. — Yorgunum.
• Neden: İlk cümle dilbilgisel olarak doğrudur, ancak “Yoruluyorum” demektir. Sein ile durum, werden ile o duruma geçiş anlatılır. Bu ayrım “Hasta” ile “Hastalanıyor” arasındaki fark gibidir.

4. Yeni kimliği nesne hâline sokmak

• Yanlış: Er wird einen guten Arzt.
• Doğru: Er wird ein guter Arzt. — İyi bir doktor olacak.
• Neden: Werden sonrasındaki kimlik, kişinin dönüştüğü durumu belirtir. Akkusativ (birçok fiilde doğrudan etkilenen nesnenin aldığı hâl) burada kullanılmaz; yapı yalın hâl ister.

5. Sıfata gereksiz ek eklemek

• Yanlış: Die Kinder werden ruhige.
• Doğru: Die Kinder werden ruhig. — Çocuklar sakinleşiyor.
• Neden: Sıfat burada bir ismin önünde değildir; cümlenin sonunda yeni durumu bildirir ve bu kullanımda ek almaz. Ruhige Kinder “sakin çocuklar” söz grubuyla karıştırmayın.

6. Türkçe sözcük sırasını aynen taşımak

• Yanlış: Morgen mein Sohn wird sechs.
• Doğru: Morgen wird mein Sohn sechs. — Oğlum yarın altı yaşına girecek.
• Neden: Ana cümlede ilk öge morgen olduğunda çekimli fiil yine ikinci ögede durur. Özne onun arkasına geçer.

Kullanım notları

Değişim sürüyor olabilir; anlık olmak zorunda değildir

Werden yalnızca bir anda gerçekleşen dönüşümleri anlatmaz. Die Tage werden länger. “Günler uzuyor” cümlesinde süreç yavaştır. Langsam “yavaş yavaş”, allmählich “giderek” ve immer ile kurulan ifadeler değişimin seyrini gösterebilir: Es wird immer kälter. — “Hava giderek daha da soğuyor.” Buradaki kälter, kalt sözcüğünün karşılaştırma biçimidir; yani “daha soğuk” anlamını taşır.

Türkçede “giderek daha” gibi ifadeler kullanırız. Almancada immer burada “her zaman” anlamında değildir; karşılaştırma biçimiyle birlikte artan değişimi gösterir. Es wird immer besser. — “Giderek daha iyi oluyor.”

Yaş söylerken durum ile doğum gününü ayırın

Sie ist achtzehn. — “On sekiz yaşında.” Bu, mevcut yaşı bildirir. Sie wird achtzehn. — “On sekiz yaşına giriyor.” Bu ise yeni yaşa geçişi, çoğunlukla yaklaşan doğum gününü bildirir. Jahre alt “yaşında” ifadesi eklenebilir: Sie wird morgen achtzehn Jahre alt. — “Yarın on sekiz yaşına girecek.” Her werden cümlesini gelecek zaman yapısı sanmamak için bu örnek özellikle yararlıdır.

Meslek adında artikel her zaman yasak değildir

Yalın meslek adıyla Er wird Arzt olağandır. Fakat mesleği nitelediğinizde Er wird ein guter Arzt “İyi bir doktor olacak” gibi artikel içeren yapılar da doğaldır. Bu yüzden “werden sonrasında asla artikel gelmez” diye bir kural ezberlemeyin. Başlangıç kuralı, genel meslek bildirirken artikelsiz kullanımdır; daha ayrıntılı bir kimlik veya nitelik anlatırken yapı değişebilir.

Günlük konuşmada cesaret veren ifadeler

Das wird schon. bağlama göre “Düzelir”, “Olur, merak etme” veya “Bir şekilde hallolur” anlamında kullanılan gündelik bir güven verme ifadesidir. Burada sonucun ne olacağı açıkça söylenmez; konuşan kişi işlerin yoluna gireceğini ima eder. Bu ifade, bir sorun yaşandığını kabul ederken moral vermek için kullanılabilir; tek tek sözcüklerinin karşılığıyla anlaşılmaz.

Temelin ötesi: ileride karşılaşacağınız kullanımlar

Bu bölümdeki yapıları A1 aşamasında üretmek zorunda değilsiniz. Ama aynı werde, wirst, wird biçimlerinin neden başka anlamlara geldiğini bilmek, okuduğunuz cümleleri doğru yorumlamanıza yardımcı olur.

Asıl fiil mi, yardımcı fiil mi?

Yardımcı fiil (başka bir fiille birlikte zaman veya yapı kuran fiil) olarak werden, tek başına “bir hâle gelmek” anlamını taşımaz. Ardından gelen bölüme bakın:

Almanca	Türkçe	Yapı
Er wird müde.	Yoruluyor.	Werden + sıfat: değişim.
Er wird Arzt.	Doktor oluyor.	Werden + isim: yeni kimlik.
Er wird morgen arbeiten.	Yarın çalışacak.	Werden + mastar: gelecek anlatımı.
Das Auto wird repariert.	Araba tamir ediliyor.	Werden + geçmiş ortaç: edilgen yapı.

Edilgen yapı (işi yapanı değil, işten etkilenen kişiyi veya şeyi öne çıkaran anlatım), Türkçedeki “tamir edilmek” örneğinde de görülür. Geçmiş ortaç, Almancadaki Partizip II biçimidir; repariert gibi, birleşik zamanlarda ve edilgen yapılarda kullanılan fiil biçimleri için bu ad kullanılır. Adında “geçmiş” bulunması, her zaman geçmişte olmuş bir olayı bildirdiği anlamına gelmez.

Gelecek zaman: werden + mastar

Ich werde morgen anrufen. — “Yarın telefon edeceğim.” Bu yapıda werde kişiye göre çekilir; asıl eylemi bildiren anrufen ise mastar biçiminde cümlenin sonunda durur. Buna Futur I (Almancanın bir gelecek zaman yapısı) denir.

Ancak Almanca geleceği her zaman bu yapıyla anlatmaz. Ich rufe morgen an. da “Yarın telefon edeceğim” anlamında doğal bir cümledir. Türkçede “-ecek” kullanmanız, Almancada mutlaka werden gerektiğini göstermez. Aynı şekilde Mein Sohn wird morgen sechs cümlesinde ayrıca bir mastar yoktur: Bu, “yaşa girmek” anlamındaki asıl fiil kullanımıdır, yardımcı fiille kurulmuş gelecek zaman değildir.

Gelecek zaman yapısı ayrıca bir tahmini anlatabilir: Er wird jetzt zu Hause sein. — “Şimdi muhtemelen evdedir.” Jetzt “şimdi” dediği için burada gelecekteki bir evde bulunma değil, şu anla ilgili bir çıkarım vardır. Bu anlamı ileride öğrenirken bağlamı özellikle dikkate alın.

Edilgen yapı: eylem ile sonucu ayırmak

Die Tür wird geöffnet. — “Kapı açılıyor.” Açma eylemi gerçekleşmektedir. Die Tür ist geöffnet. — “Kapı açık.” İkinci cümle, açma işleminin sonucunda oluşan durumu anlatır. Bu fark, başlangıçta öğrendiğiniz werden ile sein ayrımına benzer; ancak burada sıfat yerine bir fiilin ortaç biçimi kullanılır.

Türkçede “olmak” sözcüğü çok geniş kullanıldığı için bu yapıları tek bir çeviriyle eşleştirmeyin. Önce şu soruyu sorun: “Yeni bir duruma mı geçiliyor, bir eylem mi yapılıyor, yoksa sonuç zaten mevcut mu?”

Geçmişte geworden ve worden ayrımı

Asıl fiil olarak werden ile geçmiş anlatırken geworden karşınıza çıkar: Er ist Arzt geworden. — “Doktor oldu.” Yardımcı fiil olarak edilgen yapının birleşik geçmişinde ise worden kullanılır: Das Auto ist repariert worden. — “Araba tamir edildi.” Bu birleşik geçmişe Perfekt (çekimli bir yardımcı fiil ve ortaçla kurulan geçmiş zaman) denir.

İki biçim birbirinin yerine geçmez. Başlangıçta yalnızca ayrımı tanımak yeterlidir: “bir hâle geldi” anlamında geworden, geçmişte edilgen eylem anlatımında worden. Şimdiki zaman çekimini öğrenirken bunları tabloya yeni kişi biçimleri olarak eklemeyin.

Wurde ve würde aynı değildir

Wurde, werden fiilinin Präteritum biçimidir; bu, Almancada tek çekimli fiille kurulan bir geçmiş zamandır: Es wurde dunkel. — “Hava karardı.” Würde ise Konjunktiv II biçimidir; yani varsayım, koşul veya daha yumuşak bir anlatım için kullanılan kipin bir biçimidir. Örneğin Ich würde gern kommen. — “Gelmeyi isterdim.”

Bu biçimler, şimdiki zamandaki wird ile karıştırılmamalıdır. Özellikle u ve ü farkı yalnızca yazım ayrıntısı değildir; anlam ve yapı da değişir. Şimdilik günlük değişimleri anlatırken temel şimdiki zaman tablosuna bağlı kalabilirsiniz.

Çalışma önerileri

1. Durumdan değişime geçin. Üç kısa çift yazın: Ich bin müde. — “Yorgunum” / Ich werde müde. — “Yoruluyorum”; Es ist kalt. — “Hava soğuk” / Es wird kalt. — “Hava soğuyor”; Das Wasser ist warm. — “Su sıcak” / Das Wasser wird warm. — “Su ısınıyor.” Her çiftte değişen şeyin yalnızca fiil değil, anlatılmak istenen anlam olduğunu sesli söyleyin.
2. Bir sıfatı bütün kişilerle kullanın. Müde ile başlayın ve ich werde, du wirst, er wird, wir werden, ihr werdet, sie werden dizisini cümle hâlinde tekrarlayın. Sonra aynı çalışmayı ruhig “sakin” ile yapın. Sıfatı değiştirirken çekimin aynı kalması, biçimleri ezberlemekten çok kullanmayı öğrenmenizi sağlar.
3. Dinlerken fiilden sonraki bölümü yakalayın. Bir konuşmada wird duyduğunuzda hemen “olacak” diye çevirmeyin. Sonrasında bir sıfat mı, meslek adı mı, mastar mı, ortaç mı geliyor? İlk iki kullanım için kendi kısa cümlenizi kurun; ileri yapıları ise şimdilik tanımakla yetinin.

İlgili konular

• Önce öğrenilecek konu: Yalın hâlde özne zamirleri — ich, du, er, sie, es, wir, ihr, sie ve saygılı Sie biçimlerini tanımak, doğru werden çekimini seçmenizi kolaylaştırır.