Almancada als ob ve als wenn: “Sanki” Cümleleri

Kısaca

Almancada als ob ve als wenn, Türkçedeki “sanki” ve “-mış gibi” ifadelerine benzer: Er tut, als ob er nichts wüsste. — “Hiçbir şey bilmiyormuş gibi davranıyor.” Bu yapılarda Konjunktiv II (bir durumu gerçek olarak ileri sürmeden, varsayım olarak sunan fiil biçimi) kullanıldığında çekimli fiil sona gider. Yalnızca als kullanırsanız çekimli fiil hemen onun arkasına gelir: Sie sieht aus, als wäre sie krank. — “Hasta gibi görünüyor.” Bu karşılaştırma, anlatılanın mutlaka yanlış olduğunu değil, konuşanın onu kesin bir gerçek olarak sunmadığını gösterir.

Genel Bakış

Birinin davranışıyla gerçekte bildiğiniz şey uyuşmayabilir: Konuyu çok iyi biliyordur ama bilmiyormuş gibi yapıyordur. Bazen de yalnızca bir izleniminiz vardır: Arkadaşınız solgun görünüyordur ama hasta olup olmadığını bilmiyorsunuzdur. Almanca her iki durumda da als ob, als wenn veya als ile bir karşılaştırma kurabilir. Almanca dilbilgisinde bunlara irreale Vergleichssätze, yani gerçek olarak ileri sürülmeyen bir duruma benzetme yapan cümleler denir.

Bu konu B2 düzeyinde, daha önce öğrenilen wäre ve hätte biçimlerini yeni bir cümle düzeninde kullanmayı gerektirir. Sadece “sanki” sözcüğünü Almancaya çevirmek yetmez; seçtiğiniz bağlaç (iki cümleyi birbirine bağlayan sözcük veya sözcük grubu) fiilin yerini belirler. Ayrıca karşılaştırılan durumun o anda mı geçerli olduğunu, yoksa daha önce mi gerçekleşmiş sayıldığını belirtmeniz gerekir.

Türkçe bilenler için anlam ilişkisi oldukça tanıdıktır: “Beni tanımıyormuş gibi baktı”, “Sanki evin sahibi o” veya “Günlerdir uyumamış gibi görünüyor” diyebilirsiniz. Ancak Türkçedeki -mış, Almancada otomatik olarak geçmiş zaman gerektirmez. “Bilmiyormuş gibi” şimdiki bir durumu, “unutmuş gibi” ise daha önce gerçekleşmiş olabilecek bir olayı anlatır. Almancada biçimi seçerken Türkçe ekin görüntüsünden çok bu anlam farkına bakın.

Yapı Nasıl Kurulur?

1. Üç seçenek, iki farklı fiil sırası

Ana cümle (asıl yargıyı taşıyan bölüm) çoğu zaman bir davranışı veya izlenimi anlatır. Ardından gelen yan cümle (ana cümleyi tamamlayan bölüm), bu davranışın neye benzediğini söyler.

Almanca	Türkçe	Yapı
Er tut, als ob er alles wüsste.	Her şeyi biliyormuş gibi davranıyor.	İki sözcüklü bağlaçtan sonra çekimli fiil sonda.
Er tut, als wenn er alles wüsste.	Her şeyi biliyormuş gibi davranıyor.	Önceki cümleyle aynı fiil sırası.
Er tut, als wüsste er alles.	Her şeyi biliyormuş gibi davranıyor.	Tek sözcüklü bağlaçtan hemen sonra çekimli fiil.

Çekimli fiil, kişiye ve kullanılan biçime göre değişmiş fiildir; burada wüsste bu görevi üstlenir. Özne, cümlede kimin veya neyin söz konusu olduğunu gösterir; burada er, yani “o”dur.

• als ob / als wenn: bağlaç + özne + diğer öğeler + çekimli fiil.
• als: bağlaç + çekimli fiil + özne + diğer öğeler.

İkinci düzene bazen devrik sıra denir: Özne ile çekimli fiilin alışılmış yerleri değişir. Ancak als wäre sie krank bir soru değildir. “Hasta mı?” diye sormaz; “hasta gibi” anlamındaki karşılaştırmayı tamamlar.

İki bölümün arasına virgül konur. Türkçede “Hasta gibi görünüyor” ifadesini tek parça olarak kurmanız, Almancadaki virgülü gereksiz yapmaz.

2. Ana cümleyi anlamına göre seçin

Bütün karşılaştırmalar aynı şeyi söylemez. So tun bilerek bir görüntü verme veya rol yapma anlamına gelirken, aussehen yalnızca görünüşü anlatabilir.

Almanca	Türkçe	Anlam
Er tut so, als ob er mich nicht kennen würde.	Beni tanımıyormuş gibi yapıyor.	Bir davranışın gerçek durumdan farklı sunulması.
Sie sieht aus, als wäre sie müde.	Yorgun gibi görünüyor.	Dış görünüşten edinilen izlenim.
Es klingt, als wäre jemand im Flur.	Sanki koridorda biri varmış gibi ses geliyor.	Duyulan sesten çıkarılan izlenim.
Ich habe das Gefühl, als würde die Zeit stillstehen.	Sanki zaman durmuş gibi hissediyorum.	Kişisel his veya benzetme.

Er tut, als ob … ile Er tut so, als ob … bu kullanımda aynı temel anlamı taşır. İkinci biçimdeki so, “öyle davranıyor” bağlantısını daha açık hâle getirir. Türkçedeki her “gibi”yi so tun ile çevirmeyin: Gerçekten yorgun olabilecek birinin görünüşünü anlatırken “rol yapıyor” anlamını istemeden eklemiş olursunuz.

3. O anda geçerli durumlar için Konjunktiv II

Ana cümledeki olayla aynı zamanda geçerli sayılan bir durumu anlatırken wäre, hätte, wüsste gibi biçimler veya würde + mastar kullanılır. Mastar, fiilin kişi eki almamış sözlük biçimidir; örneğin wissen “bilmek”, arbeiten “çalışmak” demektir.

Almanca biçim	Türkçe anlamı	Karşılaştırmadaki görevi
sein → wäre	olmak	Bir durum veya özellik: hasta, yorgun, zengin olma.
haben → hätte	sahip olmak; bulunmak	Zamanı, parası veya bir eşyası olma.
wissen → wüsste	bilmek	Bilgi sahibi olma.
können → könnte	yapabilmek	Bir şeyi yapabilecek durumda olma.
müssen → müsste	zorunda olmak	Bir zorunluluğun varmış gibi sunulması.
arbeiten → würde arbeiten	çalışmak	Eylemi yardımcı biçimle anlatma.

Buradaki oklar yalnızca ilgili üçüncü tekil kişi biçimini gösterir; tam çekim tablosu değildir. Özne değişirse fiil de ona uyar: als ob ich krank wäre — “hasta gibi”; als ob wir krank wären — “hastaymışız gibi”. Türkçede özneyi söylemeden anlaşılır bir cümle kurmak sıkça mümkündür. Almancada bu örneklerde ich, wir gibi özneleri koruyun.

Sein ve haben için wäre ve hätte en kullanışlı seçimlerdir. Wissen için wüsste, können için könnte de yaygındır. Başka birçok fiilde würde yapısı doğal bir seçenektir:

Sie spricht, als ob sie hier arbeiten würde. — “Burada çalışıyormuş gibi konuşuyor.”

Burada çekimli fiil würde olduğu için en sondadır; mastar arbeiten onun önüne gelir. Yalnızca als kullanıldığında ise würde öne geçer:

Sie spricht, als würde sie hier arbeiten. — “Burada çalışıyormuş gibi konuşuyor.”

4. Daha önce gerçekleşmiş sayılan olaylar

Karşılaştırma daha önceki bir olaya dayanıyorsa hätte/wäre + Partizip II kullanılır. Partizip II, fiilin tamamlanmış eylemleri anlatırken kullanılan biçimidir; örneğin gelernt “öğrenmiş”, gegangen “gitmiş” anlamındaki yapılarda görülür.

Er spricht, als hätte er nie Deutsch gelernt. — “Hiç Almanca öğrenmemiş gibi konuşuyor.”

Konuşması şimdi gerçekleşir; varsayılan “öğrenmeme” durumu ise önceki döneme aittir. Lernen normal birleşik geçmişte haben ile kullanıldığı için burada hätte gelernt olur. Normalde sein alan fiillerde wäre seçilir:

Sie sieht aus, als wäre sie gerade aufgewacht. — “Sanki daha yeni uyanmış gibi görünüyor.”

İki bağlaç düzeni geçmişte de değişmez:

• als ob sie gerade aufgewacht wäre — “sanki daha yeni uyanmış gibi”.
• als wäre sie gerade aufgewacht — “sanki daha yeni uyanmış gibi”.

Ana cümledeki fiil geçmiş zamanda olsa bile karşılaştırma otomatik olarak hätte/wäre + Partizip II gerektirmez:

Gestern sah sie aus, als wäre sie krank. — “Dün hasta gibi görünüyordu.”

Burada hastalık, dün görünen durumla aynı zamandadır. Gestern sah sie aus, als hätte sie die ganze Nacht gearbeitet. — “Dün bütün gece çalışmış gibi görünüyordu” cümlesinde ise çalışmanın, o görünüşten önce gerçekleşmiş olduğu varsayılır. Zaman ilişkisini ana cümledeki olayla karşılaştırarak belirleyin.

Bağlam İçinde Örnekler

Aşağıdaki örneklerde bazen rol yapma, bazen belirsiz bir izlenim, bazen de abartılı bir benzetme vardır. Çevirilerdeki “sanki”, “gibi” ve “-mış gibi” seçenekleri Türkçede anlamı doğal aktarmak için kullanılmıştır.

Almanca	Türkçe	Açıklama
Er tut, als ob er nichts wüsste.	Hiçbir şey bilmiyormuş gibi davranıyor.	Şimdiki bilgi durumunun farklı sunulması.
Sie sieht aus, als wäre sie krank.	Hasta gibi görünüyor.	Hastalık kesin bir gerçek olarak ileri sürülmüyor.
Er spricht, als hätte er nie Deutsch gelernt.	Hiç Almanca öğrenmemiş gibi konuşuyor.	Önceki öğrenme sürecine ilişkin karşılaştırma.
Du redest, als ob du dabei gewesen wärst.	Sanki sen de oradaymışsın gibi konuşuyorsun.	Daha önceki bir olayda bulunma.
Mein Nachbar tut so, als wenn ihm das ganze Haus gehören würde.	Komşum bütün ev kendisininmiş gibi davranıyor.	İki sözcüklü bağlaçla yardımcı biçim.
Die Kinder laufen herum, als hätten sie endlos Energie.	Çocuklar bitmek tükenmek bilmeyen bir enerjileri varmış gibi oradan oraya koşuyor.	Şimdiki duruma ilişkin abartı.
Sie schaut mich an, als ob sie mich nicht kennen würde.	Beni tanımıyormuş gibi bakıyor.	Tanıma durumuyla ilgili karşılaştırma.
Das Handy klingt, als würde es gleich kaputtgehen.	Telefon sanki birazdan bozulacakmış gibi ses çıkarıyor.	Yakın geleceğe yönelik izlenim.
Er sieht aus, als hätte er seit Tagen nicht geschlafen.	Günlerdir uyumamış gibi görünüyor.	Şimdiki görünüş, önceki günlerle ilişkilendiriliyor.
Sie begrüßte mich, als wären wir alte Freunde.	Beni eski dostmuşuz gibi karşıladı.	Geçmişteki karşılamayla aynı anda geçerli benzetme.
Es kommt mir vor, als ob der Zug langsamer fahren würde.	Bana tren daha yavaş gidiyormuş gibi geliyor.	Kesin bilgi değil, kişisel algı.
Er zieht seine Jacke an, als ob er gleich gehen wollte.	Sanki birazdan gidecekmiş gibi ceketini giyiyor.	Gelecekteki eyleme ilişkin niyet izlenimi.

Sık Yapılan Hatalar

1. İki sözcüklü bağlaçtan sonra fiili öne almak

• Yanlış: Sie sieht aus, als ob wäre sie krank.
• Doğru: Sie sieht aus, als ob sie krank wäre. — “Hasta gibi görünüyor.”
• Neden? Als ob ile çekimli fiil sona gider. Fiili başa almak istiyorsanız ob sözcüğünü kaldırın: Sie sieht aus, als wäre sie krank. — “Hasta gibi görünüyor.”

Türkçedeki “sanki hasta” sırasına bakarak Almancada sözcükleri yerleştirmek yerine, bağlacın tam biçimine bakın.

2. Yalnızca als kullanıp fiili sonda bırakmak

• Yanlış: Er tut, als er alles wüsste.
• Doğru: Er tut, als wüsste er alles. — “Her şeyi biliyormuş gibi davranıyor.”
• Neden? Bu karşılaştırmada tek başına als, hemen arkasından çekimli fiil ister. Alternatif olarak Er tut, als ob er alles wüsste — “Her şeyi biliyormuş gibi davranıyor” diyebilirsiniz.

3. Türkçedeki “-mış”ı her zaman geçmiş olay saymak

• Amaçlanan anlama uygun değil: Sie sieht aus, als wäre sie krank gewesen.
• Doğru: Sie sieht aus, als wäre sie krank. — “Hasta gibi görünüyor.”
• Neden? İlk cümle dilbilgisel olarak mümkündür, ancak “hasta olmuş/geçmişte hasta bulunmuş gibi görünüyor” anlamına yönelir. Şu anki hastalık izlenimi için wäre krank yeterlidir. Türkçedeki “hastaymış gibi” ifadesi sizi gereksiz bir geçmiş yapıya götürmesin.

4. Geçmiş karşılaştırmada yanlış yardımcı fiili seçmek

• Yanlış: Sie wirkt, als hätte sie gerade aufgewacht.
• Doğru: Sie wirkt, als wäre sie gerade aufgewacht. — “Daha yeni uyanmış gibi bir hâli var.”
• Neden? Aufwachen, birleşik geçmişte sein ile kullanılır. Yardımcı fiil (asıl fiille birlikte zaman veya kip yapısını kuran fiil) burada wäre olmalıdır. Her geçmiş karşılaştırmayı hätte ile kuramazsınız.

5. Als ob yerine yalnızca wenn kullanmak

• Yanlış, karşılaştırma amaçlanıyorsa: Er tut so, wenn er müde wäre.
• Doğru: Er tut so, als wenn er müde wäre. — “Yorgunmuş gibi davranıyor.”
• Neden? Tek başına wenn çoğunlukla “eğer” veya “-dığında” bağlantısını kurar. Benzetme için als wenn ya da als ob gerekir. “Yorgun olsaydı böyle davranırdı” ise başka bir düşüncedir: Wenn er müde wäre, würde er sich so verhalten.

Kullanıma İlişkin Notlar

Hangi seçeneği kullanmalı?

Als ob yaygın ve güvenilir bir başlangıç seçeneğidir; konuşmada da yazıda da kullanılabilir. Als wenn aynı temel anlamı verir, ancak pek çok bağlamda als ob kadar sık görülmez. Als + çekimli fiil daha kısa bir anlatım sağlar ve hem günlük dilde hem de yazılı anlatımda doğaldır. Bunları “biri kesinlikle resmî, diğeri kesinlikle günlük” diye ayırmak doğru olmaz.

Önce als ob ile düzenli cümleler kurmak, sonra aynı cümleyi kısa als yapısına çevirmek yararlıdır. Üçünü birden öğrenirken anlamı değil, fiilin yerini değiştirmeniz gerektiğini unutmayın.

“Gerçek değil” ile “kesin bilmiyorum” aynı şey değildir

Er tut so, als wäre er der Chef. — “Patron kendisiymiş gibi davranıyor” cümlesi, bağlama göre eleştiri taşıyabilir: Gerçekte patron değildir ama öyle davranıyordur. Buna karşılık Sie sieht aus, als wäre sie krank — “Hasta gibi görünüyor” cümlesi, onun sağlıklı olduğunu söylemez. Gerçekten hasta olabilir; konuşan yalnızca görünüşüne dayanıyordur.

Dolayısıyla Konjunktiv II’yi “anlatılanın tersi mutlaka doğrudur” diye okumayın. Ana cümle, bağlam ve konuşma tonu birlikte anlamı belirler. Türkçede de “Sanki hiç uyumamış” hem gerçek bir tahmin hem de abartılı bir yorum olabilir.

Davranışa yorum yapmak bazen suçlayıcıdır

Du tust so, als ob du nichts wüsstest. — “Hiçbir şey bilmiyormuş gibi yapıyorsun” sözü, karşıdakinin bildiğini sakladığı izlenimini verir. Sadece anlamadığını düşündüğünüz birine bunu söylemek sert kaçabilir. Bir gözlemi daha tarafsız aktarmak için Du wirkst, als wärst du unsicher — “Emin değilmişsin gibi görünüyorsun” denebilir. Bu da bir yorumdur, ancak bilerek rol yapma suçlaması içermez.

Daha İleri Kullanımlar

1. Bildirme kipi de görülebilir

Indikativ, yani bildirme kipi, bir durumu olağan gerçeklik anlatımındaki fiil biçimleriyle ifade eder. Als ob ve als wenn sonrasında bu biçimlerle de karşılaşabilirsiniz:

Es sieht so aus, als ob es gleich regnet. — “Birazdan yağmur yağacak gibi görünüyor.”

Es sieht so aus, als ob es gleich regnen würde. — “Birazdan yağmur yağacakmış gibi görünüyor.”

İlk cümle, özellikle günlük dilde, olası bir durumu görünüşe dayanarak anlatabilir. İkincisi varsayım mesafesini daha açık gösterir. Ancak bu ayrım tek başına kesin bir olasılık ölçeği değildir: Konuşma alışkanlığı ve bağlam da fiil seçimini etkiler. Temel gerçek dışı karşılaştırmaları öğrenirken Konjunktiv II iyi bir ana modeldir; gördüğünüz her Indikativ örneğini otomatik olarak yanlış saymayın.

Tek başına als kullanılan karşılaştırmada ise aynı serbestliği varsaymayın. Als wäre sie krank — “hasta gibi” biçimini öğrenin; bunu als ist sie krank biçimine çevirmeyin.

2. Konjunktiv I biçimlerini tanıyın

Konjunktiv I, özellikle başkasının sözünü doğrudan benimsemeden aktarmada kullanılan başka bir fiil kipidir. Karşılaştırma cümlelerinde de görülebilir:

Er tut so, als sei nichts passiert. — “Hiçbir şey olmamış gibi davranıyor.”

Buradaki sei, sein fiilinin Konjunktiv I biçimidir. Aynı düşünce Er tut so, als wäre nichts passiert — “Hiçbir şey olmamış gibi davranıyor” ile de verilebilir. Konjunktiv I biçimi yazılı anlatımda karşınıza çıkabilir; onu yalnızca dolaylı anlatıma ait sanmayın. Kendi temel üretiminiz için wäre, hätte ve würde yapılarını sağlamlaştırmanız yeterlidir.

3. Olumsuzluk karşılaştırmanın içinde kalır

Er tut so, als ob er mich nicht gesehen hätte. — “Beni görmemiş gibi yapıyor.”

Buradaki nicht, varsayılan görme olayını olumsuz yapar. Cümle, konuşanın onun gerçekten görmediğine inandığını söylemez; aksine davranışından şüphelendiğini düşündürebilir. Benzer şekilde als ob er nichts wüsste — “hiçbir şey bilmiyormuş gibi” içinde nichts, “hiçbir şey” anlamını taşır.

Anlamı kontrol etmek için önce karşılaştırma bölümünü Türkçe kurun: “Beni görmemiş gibi” mi, “beni görmüş gibi” mi? Sonra buna uygun olumlu veya olumsuz Almanca yapıyı seçin. Olumsuzluğu ana cümleye taşırsanız davranışı inkâr etmiş olabilirsiniz; aynı şeyi söylemiş olmazsınız.

4. Gelecekte olacakmış gibi görünen olaylar

Konjunktiv II biçiminin kendisi geçmiş zamanı zorunlu kılmaz. Gleich “birazdan”, morgen “yarın” gibi zaman ifadeleri, karşılaştırmayı geleceğe yöneltebilir:

Er packt seinen Koffer, als würde er morgen verreisen. — “Yarın yolculuğa çıkacakmış gibi valizini hazırlıyor.”

Buradaki würde verreisen, “yolculuğa çıkmış” anlamında değildir. Valiz hazırlama şimdiki davranıştır; karşılaştırma ise olası bir sonraki olaya dayanır. Türkçede “çıkacakmış gibi” diyerek kurduğunuz farkı Almancada zaman ifadesi ve uygun fiil yapısı birlikte aktarır.

5. Her als bir “sanki” karşılaştırması değildir

Als başka yapılarda da kullanılır:

Almanca	Türkçe	Ayırt etme noktası
Als ich ankam, war es schon dunkel.	Ben vardığımda hava çoktan kararmıştı.	Geçmişteki bir zamanı belirtir; “sanki” anlamı yoktur.
Er ist größer als ich.	Benden daha uzun.	Bir özelliğin derecesini karşılaştırır.
Er redet, als wäre er der Chef.	Patron kendisiymiş gibi konuşuyor.	Varsayılan bir duruma benzetme yapar.

Bu yüzden sözcüğü tek başına değil, arkasındaki yapıyla birlikte öğrenin. Zaman bildiren als ich ankam ile karşılaştırma bildiren als wäre ich angekommen — “gelmişim gibi” aynı cümle düzeni değildir.

Çalışma Önerileri

1. Aynı anlamı üç biçimde kurun. “Her şeyi biliyormuş gibi konuşuyor” için Er spricht, als ob er alles wüsste, Er spricht, als wenn er alles wüsste ve Er spricht, als wüsste er alles yazın. Bağlacı ve çekimli fiili işaretleyin. Ardından özneyi çoğul yapın: Sie sprechen, als wüssten sie alles — “Her şeyi biliyorlarmış gibi konuşuyorlar.” Böylece hem sıra hem kişi uyumu üzerinde çalışırsınız.

2. “O anda” ile “daha önce”yi eşleştirin. Sie sieht aus, als wäre sie müde — “Yorgun gibi görünüyor” ile Sie sieht aus, als hätte sie wenig geschlafen — “Az uyumuş gibi görünüyor” cümlelerini yan yana yazın. Her çiftte biri durumu, diğeri o durumun varsayılan geçmiş nedenini anlatsın. Sonra ana cümleyi geçmişe alın ve karşılaştırmanın neden her zaman değişmediğini açıklayın.

3. Günlük gözlemleri suçlama ile karıştırmadan anlatın. Bir fotoğraf, film sahnesi veya yolculuk anısı seçin. Görünüş için aussehen, ses için klingen, rol yapma için so tun kullanarak üç cümle yazın. Her cümlenin altına “Bunu biliyor muyum, yalnızca tahmin mi ediyorum, yoksa abartıyor muyum?” sorusunun cevabını ekleyin. Bu küçük kontrol, yalnızca doğru biçimi değil, söylemek istediğiniz anlamı da seçmenizi sağlar.

İlgili Konular

• Ön bilgi: Konjunktiv II: wäre ve hätte — “olsa” ve “sahip olsa” gibi varsayımları kuran temel biçimler; burada karşılaştırma cümlelerinde kullanılır.