Hoeveelheids- en deeluitdrukkingen in het Zweeds

Kort gezegd

Gebruik många bij dingen die je kunt tellen (många böcker, veel boeken) en mycket bij een hoeveelheid die je als geheel ziet (mycket kaffe, veel koffie). Met een zelfstandig naamwoord staat ‘genoeg’ meestal als tillräckligt med, en ‘te veel’ of ‘te weinig’ als för mycket, för många, för lite of för få.

Overzicht

Hoeveelheidswoorden geven antwoord op vragen als ‘hoeveel?’, ‘hoeveel stuks?’ en ‘is het genoeg?’. In het Zweeds zijn vooral mycket, många, lite, få, tillräckligt en för belangrijk. Je komt ze voortdurend tegen bij boodschappen, eten en drinken, geld, tijd, werk en aantallen mensen.

De kern van dit onderwerp hoort bij niveau A2. Het belangrijkste onderscheid is dat tussen telbare zelfstandige naamwoorden (woorden voor dingen die je als losse exemplaren kunt tellen, zoals boeken en stoelen) en niet-telbare zelfstandige naamwoorden (woorden voor een stof, massa of algemene hoeveelheid, zoals water en tijd). Dat onderscheid bestaat ook in het Nederlands, maar is bij veel minder zichtbaar: wij zeggen zowel ‘veel koffie’ als ‘veel kopjes’. Het Zweeds dwingt je meestal te kiezen tussen mycket en många.

Daarnaast gebruikt het Zweeds deeluitdrukkingen om een maat, portie of deel van een geheel aan te geven: en kopp kaffe (een kop koffie), två kilo äpplen (twee kilo appels) en en del av kakan (een deel van de taart). De basisregels zijn eenvoudig; later in het artikel komen gevallen aan bod waarin de betekenis, en niet alleen de meervoudsvorm, de keuze bepaalt.

Hoe het werkt

De hoofdkeuze: mycket of många

Mycket hoort bij een hoeveelheid die niet in losse eenheden wordt geteld. Många hoort bij een zelfstandig naamwoord in het meervoud dat naar telbare exemplaren verwijst.

Zweeds	Nederlands	Waarom?
mycket vatten	veel water	Vatten wordt hier als hoeveelheid gezien.
mycket tid	veel tijd	Tijd is hier geen aantal losse eenheden.
mycket arbete	veel werk	Het gaat om een algemene hoeveelheid werk.
många flaskor	veel flessen	Flessen zijn afzonderlijk telbaar.
många timmar	veel uren	Uren worden als losse eenheden geteld.
många uppgifter	veel opdrachten	Uppgifter is een telbaar meervoud.

Een handige proef is om te vragen of een getal rechtstreeks natuurlijk klinkt. Tre flaskor en fem uppgifter zijn mogelijk, dus ook många flaskor en många uppgifter. Bij vatten of arbete heb je eerst een maat of eenheid nodig, bijvoorbeeld tre liter vatten of fem timmars arbete. Daarom gebruik je daar mycket.

Let op het verschil dat één onderwerp op twee manieren kan worden voorgesteld:

• Vi dricker mycket kaffe. — We drinken veel koffie.
• Vi dricker många koppar kaffe. — We drinken veel koppen koffie.
• Jag har mycket tid. — Ik heb veel tijd.
• Jag väntade många timmar. — Ik wachtte veel uren.

Het Nederlands gebruikt in alle vier de gevallen veel. Juist daardoor is dit voor Nederlandstaligen een veelvoorkomende Zweedse keuzefout.

Een kleine hoeveelheid of een klein aantal: lite en få

Hetzelfde onderscheid geldt aan de onderkant van de schaal:

Betekenis	Niet telbaar	Telbaar meervoud
veel	mycket kaffe	många koppar
weinig / een beetje	lite kaffe	få koppar

Lite betekent afhankelijk van de context ‘een beetje’ of ‘weinig’. Få betekent ‘weinig’ bij telbare zaken.

• Jag vill ha lite mjölk. — Ik wil een beetje melk.
• Vi har lite tid. — We hebben weinig tijd.
• Det kom få gäster. — Er kwamen weinig gasten.
• Hon läser få böcker. — Ze leest weinig boeken.

De toon en de context bepalen of lite positief klinkt (‘er is ten minste wat’) of juist een tekort aangeeft (‘er is maar weinig’). Wil je het tekort nadrukkelijk maken, dan is för lite of för få duidelijker.

Verwar hoeveelheidswoord lite niet met het bijvoeglijk naamwoord liten (klein). Een bijvoeglijk naamwoord beschrijft een eigenschap van een zelfstandig naamwoord:

• lite kaffe — een beetje koffie
• en liten kopp — een klein kopje
• ett litet glas — een klein glas

Genoeg: tillräckligt (med)

Voor ‘genoeg’ bij een zelfstandig naamwoord is tillräckligt med + zelfstandig naamwoord de veiligste en meest algemene constructie. Ze werkt zowel bij niet-telbare woorden als bij telbare meervouden.

• tillräckligt med mat — genoeg eten
• tillräckligt med pengar — genoeg geld
• tillräckligt med stolar — genoeg stoelen
• tillräckligt med tid — genoeg tijd

Het woord na med staat zonder lidwoord wanneer je geen bepaalde hoeveelheid bedoelt. Denk bij tillräckligt med aan één vast bouwblok. Een letterlijke Nederlandse omzetting met met klinkt vreemd, want wij zeggen eenvoudig ‘genoeg tijd’; in het Zweeds is med juist heel gewoon.

Zonder zelfstandig naamwoord kan tillräckligt zelfstandig of bijwoordelijk worden gebruikt. Een bijwoord zegt hier iets over een handeling of een eigenschap.

• Vi har redan ätit tillräckligt. — We hebben al genoeg gegeten.
• Är rummet tillräckligt stort? — Is de kamer groot genoeg?
• Hon sover inte tillräckligt. — Ze slaapt niet genoeg.

Bij een bijvoeglijk naamwoord staat tillräckligt ervoor, terwijl het Nederlandse genoeg er vaak achter staat: tillräckligt varmt is letterlijk opgebouwd als ‘genoeg warm’, maar natuurlijk Nederlands is ‘warm genoeg’.

Te veel, te weinig en te: för

För voor een hoeveelheid of eigenschap betekent ‘te’: meer, minder of sterker dan wenselijk. De basispatronen zijn:

Patroon	Betekenis	Voorbeeld
för mycket + niet telbaar	te veel	för mycket socker — te veel suiker
för många + telbaar meervoud	te veel	för många frågor — te veel vragen
för lite + niet telbaar	te weinig	för lite sömn — te weinig slaap
för få + telbaar meervoud	te weinig	för få bussar — te weinig bussen
för + bijvoeglijk naamwoord/bijwoord	te …	för dyrt, för snabbt — te duur, te snel

Bij för dyr, för dyrt en för dyra verandert niet för, maar het bijvoeglijk naamwoord volgens de gewone Zweedse regels:

• Boken är för dyr. — Het boek is te duur. (en bok)
• Huset är för dyrt. — Het huis is te duur. (ett hus)
• Biljetterna är för dyra. — De kaartjes zijn te duur. (meervoud)

För heeft ook andere betekenissen, waaronder ‘voor’. De woorden eromheen maken het verschil duidelijk: för dig betekent ‘voor jou’, maar för kallt betekent ‘te koud’.

Vragen en vergelijkingen van hoeveelheid

De keuze blijft hetzelfde na hur (hoe), så (zo), lika (even) en alltför (veel te, al te):

• Hur mycket kostar det? — Hoeveel kost het?
• Hur många personer kommer? — Hoeveel personen komen er?
• Jag har aldrig sett så mycket snö. — Ik heb nog nooit zo veel sneeuw gezien.
• Vi har lika många dagar på oss. — We hebben evenveel dagen de tijd.
• Det är alltför mycket trafik. — Er is veel te veel verkeer.

In een losse vraag kan het zelfstandig naamwoord worden weggelaten als uit de situatie duidelijk is wat bedoeld wordt: Hur många vill du ha? (Hoeveel wil je er?) vraagt naar een aantal; Hur mycket vill du ha? (Hoeveel wil je?) vraagt naar een hoeveelheid.

Maten, porties en delen

Na een maat- of portiewoord staat het Zweedse zelfstandig naamwoord meestal direct, zonder av. Dat lijkt vaak op het Nederlands:

• en kopp kaffe — een kop koffie
• ett glas vatten — een glas water
• en liter mjölk — een liter melk
• två kilo äpplen — twee kilo appels
• en bit ost — een stuk kaas

Av gebruik je wanneer je een deel uit een bepaalde groep of een bepaald geheel kiest. Het geheel is dan meestal bepaald: het gaat niet om willekeurige boeken of willekeurig eten, maar om ‘de boeken’ of ‘het eten’ waarover al gesproken wordt.

• tre av böckerna — drie van de boeken
• en del av kakan — een deel van de taart
• lite av maten — een beetje van het eten
• många av oss — velen van ons

Vergelijk en bit ost (een stuk kaas als soort of stof) met en bit av osten (een stuk van de specifieke kaas). Het Nederlandse van helpt hier meestal goed, zolang je het niet automatisch na elke maat toevoegt.

Voorbeelden in context

Zweeds	Nederlands	Opmerking
Jag dricker mycket kaffe på morgonen.	Ik drink ’s ochtends veel koffie.	Niet-telbare hoeveelheid.
Det är många människor på stationen.	Er zijn veel mensen op het station.	Telbaar meervoud.
Kan jag få lite vatten?	Mag ik een beetje water?	Beleefd verzoek om een kleine hoeveelheid.
Vi har få lediga platser kvar.	We hebben nog maar weinig vrije plaatsen.	Klein aantal telbare plaatsen.
Hon har tillräckligt med pengar.	Ze heeft genoeg geld.	Vast patroon met med.
Har vi tillräckligt med glas till alla?	Hebben we genoeg glazen voor iedereen?	Tillräckligt med met telbaar meervoud.
Det är för dyrt för mig.	Het is te duur voor mij.	Eerste för betekent ‘te’, tweede ‘voor’.
Du använder för mycket salt.	Je gebruikt te veel zout.	Overschot bij een niet-telbaar woord.
Det finns för många appar i min telefon.	Er staan te veel apps op mijn telefoon.	Overschot bij telbare zaken.
Vi har för lite tid för att gå dit.	We hebben te weinig tijd om erheen te lopen.	Tekort aan een hoeveelheid.
Det går för få bussar på kvällen.	Er rijden ’s avonds te weinig bussen.	Tekort aan een aantal.
Hur många koppar kaffe dricker du?	Hoeveel koppen koffie drink je?	De koppen worden geteld.
Soppan är tillräckligt varm nu.	De soep is nu warm genoeg.	Tillräckligt vóór het bijvoeglijk naamwoord.
Vi köpte två kilo potatis.	We kochten twee kilo aardappelen.	Maatwoord zonder av.
Några av gästerna gick hem tidigt.	Enkele gasten gingen vroeg naar huis.	Deel van een bepaalde groep.

Veelgemaakte fouten

Mycket gebruiken bij elk Nederlands ‘veel’

• Fout: mycket böcker
• Goed: många böcker
• Waarom: Böcker zijn losse, telbare boeken. Het Nederlands heeft één woord veel, maar het Zweeds gebruikt hier många.

Många gebruiken voor een stof of algemene hoeveelheid

• Fout: många kaffe
• Goed: mycket kaffe
• Ook goed, met een andere betekenis: många koppar kaffe
• Waarom: Koffie is een hoeveelheid; koppen koffie zijn telbare porties.

Lite gebruiken bij een telbaar meervoud

• Fout: lite personer kom
• Goed: få personer kom
• Waarom: Bij een klein aantal telbare personen hoort få. Lite past bij bijvoorbeeld lite mat of lite tid.

Med weglaten na tillräckligt

• Fout: Vi har tillräckligt stolar.
• Goed: Vi har tillräckligt med stolar.
• Waarom: Voor ‘genoeg + zelfstandig naamwoord’ is tillräckligt med het normale basispatroon. Leer die twee woorden samen.

Het Nederlandse van overal met av weergeven

• Fout: en kopp av kaffe
• Goed: en kopp kaffe
• Waarom: Na gewone maat- en portiewoorden staat het product direct. Av past wanneer je een deel van een bepaald geheel bedoelt, zoals en del av kakan.

De woordvolgorde van ‘groot genoeg’ overnemen

• Fout: Rummet är stort tillräckligt.
• Goed: Rummet är tillräckligt stort.
• Waarom: Het Zweedse tillräckligt staat vóór het bijvoeglijk naamwoord; Nederlands genoeg staat in deze constructie meestal erachter.

Gebruiksnotities

Lite kan een verzoek vriendelijker en minder zwaar laten klinken: Kan du hjälpa mig lite? betekent ‘Kun je me een beetje helpen?’ In gesproken Zweeds hoor je ook combinaties als lite för dyrt: ‘een beetje te duur’. Het eerste lite zwakt dan för dyrt af.

Bij geld volgt de grammaticale vorm niet helemaal de eenvoudige telproef. Pengar is uiterlijk een meervoud (‘geld’), maar wordt vaak als één geldhoeveelheid opgevat. Daarom is mycket pengar de gewone uitdrukking voor ‘veel geld’. Många pengar kan in bijzondere contexten losse munten of afzonderlijke geldbedragen benadrukken, maar is niet de normale vertaling van Nederlands ‘veel geld’.

Ook folk (mensen, volk) wordt vaak als een verzameling gezien: mycket folk betekent ‘veel volk’ of ‘veel mensen’. Kies je het duidelijk telbare människor of personer, dan gebruik je många människor/personer. Zulke gevallen laten zien dat de bedoelde kijk op de hoeveelheid uiteindelijk belangrijker is dan alleen de vorm van het woord.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

Je hoeft deze vormen op A2 nog niet allemaal actief te beheersen, maar in teksten en gesprekken kom je ook trappen van vergelijking tegen:

Basis	Meer	Meest	Gebruik
mycket	mer	mest	niet-telbare hoeveelheid
många	fler	flest	aantal telbare zaken
lite	mindre	minst	kleine/niet-telbare hoeveelheid
få	färre	färst	klein aantal telbare zaken

Zo betekent mer kaffe ‘meer koffie’, maar fler koppar ‘meer koppen’. Voor Nederlandstaligen is vooral dit onderscheid lastig, omdat Nederlands in beide gevallen meer gebruikt. Evenzo zijn mindre vatten (minder water) en färre flaskor (minder flessen) verschillend. Färst is correct voor ‘het kleinste aantal’, maar in dagelijks taalgebruik kiest men ook vaak een omschrijving als minst antal (het kleinste aantal).

Naast tillräckligt med bestaat het bijvoeglijk naamwoord tillräcklig, dat zich aanpast aan het zelfstandig naamwoord: tillräcklig tid, ett tillräckligt skäl, tillräckliga resurser. Dit komt relatief vaak voor in zakelijke, ambtelijke of verzorgde schrijftaal. In alledaagse taal is tillräckligt med tid/resurser meestal eenvoudiger en natuurlijk. Verwar dit aangepaste bijvoeglijk naamwoord niet met het onveranderlijke bijwoord in tillräckligt stor, waar tillräckligt ‘genoeg’ bij de eigenschap stor bepaalt.

Voor nadruk bestaan verder väldigt mycket (heel veel), hur mycket som helst (ontzettend veel; letterlijk onbeperkt veel), massor av (massa’s) en alltför (al te, veel te). Ze volgen niet allemaal hetzelfde bouwpatroon, maar het telbare onderscheid blijft vaak zichtbaar: väldigt många frågor tegenover väldigt mycket information.

Oefentips

1. Maak paren met dezelfde situatie. Schrijf bijvoorbeeld mycket frukt naast många äpplen, lite trafik naast få bilar en mycket tid naast många timmar. Zo leer je de betekenis achter de regel, niet alleen losse woorden.
2. Leer vaste blokken hardop. Oefen tillräckligt med, för mycket, för många, för lite en för få met telkens drie eigen voorbeelden. Laat het zelfstandig naamwoord weg en oefen daarna ook tillräckligt varmt en för snabbt.
3. Stel bij elk nieuw zelfstandig naamwoord twee vragen. Kan ik het rechtstreeks tellen, en zie ik het in deze zin als losse exemplaren of als één hoeveelheid? Kies pas daarna många/få of mycket/lite.

Verwante onderwerpen

• Basis: Zelfstandige naamwoorden met en en ett — helpt je Zweedse zelfstandige naamwoorden en hun vormen herkennen.
• Basis: Meervoudsvorming — nodig om telbare woorden na många en få correct in het meervoud te zetten.
• Vervolg: Overeenkomst van bijvoeglijke naamwoorden — verklaart vormen als för dyr, för dyrt en för dyra.
• Vervolg: Vergelijking van bijvoeglijke naamwoorden — sluit aan bij vergelijkingen met mer, mindre, fler en färre.