ように voor doel, manier en vergelijking in het Japans

In het kort

Met ように druk je onder meer een gewenst resultaat uit: 忘れないように書きます betekent ‘ik schrijf het op zodat ik het niet vergeet’. Voor zo’n doel staat vóór ように vaak een ontkennende vorm of een potentiaalvorm (de vorm voor ‘kunnen’). ように kan ook ‘zoals’ of ‘op de manier waarop’ betekenen; na een zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, dier, ding of begrip) gebruik je のように, bijvoorbeeld 彼のように ‘zoals hij’.

Overzicht

Het Japanse ように heeft geen enkel vast Nederlands equivalent. Afhankelijk van de zin vertaal je het als ‘zodat’, ‘op zo’n manier dat’, ‘zoals’ of ‘net als’. De betekenissen hangen wel samen: よう verwijst naar een bepaalde toestand, verschijningsvorm of manier, en に maakt daarvan iets dat een handeling of verandering nader bepaalt.

Op A2-niveau is vooral de doelconstructie belangrijk. Het Japans noemt eerst de toestand die je wilt bereiken of voorkomen, zet daar ように achter en noemt daarna wat je daarvoor doet. In 忘れないように書きました is ‘niet vergeten’ het gewenste resultaat en ‘opschrijven’ de concrete handeling. De Japanse volgorde is dus: ‘niet vergeten — ように — opschrijven’.

Dat verschilt van het Nederlands. Wij kunnen zowel ‘ik schrijf het op om het niet te vergeten’ als ‘ik schrijf het op zodat ik het niet vergeet’ zeggen. In het Japans is ように vooral natuurlijk wanneer het doel een mogelijkheid, een toestand of het vermijden van iets is. Voor een rechtstreeks, bewust doel als ‘naar Japan gaan om te studeren’ is ために vaak de betere keuze. Verderop komt dat verschil uitgebreider aan bod.

Hoe het werkt

1. Een doel of gewenst resultaat: werkwoord + ように

De basisbouw is:

Patroon	Functie	Voorbeeld	Betekenis
ontkennende gewone vorm + ように	iets voorkomen	忘れないように	zodat je het niet vergeet
potentiaalvorm + ように	iets mogelijk maken	読めるように	zodat je het kunt lezen
gewone niet-verleden vorm + ように	een toestand of resultaat bereiken	間に合うように	zodat je op tijd bent

De gewone vorm is de neutrale vorm die je onder andere vóór grammaticale patronen gebruikt. Voor het ontkennende niet-verleden is dat de ない-vorm, zoals 忘れない ‘niet vergeten’ en 遅れない ‘niet te laat komen’. Zet niet de beleefde uitgang ません direct voor ように.

• 忘れない + ように + メモします。 Ik maak een notitie zodat ik het niet vergeet.
• 聞こえる + ように + 大きな声で話してください。 Spreek luid zodat het hoorbaar is.
• 遅れない + ように + 早く出ました。 Ik vertrok vroeg om niet te laat te komen.

De bijzin (het zinsdeel vóór ように) kan een ander onderwerp hebben dan de hoofdzin:

• 子供でも分かるように、先生は簡単な言葉で説明しました。 De leraar legde het met eenvoudige woorden uit, zodat zelfs een kind het kon begrijpen.

Hier is 子供 degene die begrijpt, terwijl 先生 degene is die uitlegt. Juist bij zulke verschillende handelende personen past ように goed.

2. Waarom de potentiaalvorm zo vaak voorkomt

Een potentiaalvorm geeft een mogelijkheid of vermogen aan: 話す ‘spreken’ wordt 話せる ‘kunnen spreken’, en 読む ‘lezen’ wordt 読める ‘kunnen lezen’. Met ように presenteer je dat vermogen als gewenst resultaat:

• 日本語が話せるように毎日練習しています。 Ik oefen elke dag zodat ik Japans kan spreken.
• 後ろの人にも見えるように字を大きく書きました。 Ik schreef de tekens groot zodat de mensen achterin ze ook konden zien.

Let op het partikel が in 日本語が話せる. Bij potentiaalvormen wordt datgene wat mogelijk is vaak met が gemarkeerd. In alledaagse taal komt soms ook を voor, maar voor beginners is 日本語が話せる het veiligste patroon.

3. ように met する en なる

Twee veelvoorkomende combinaties verbinden het gewenste beeld met inspanning of verandering:

Constructie	Kernbetekenis	Voorbeeld	Nederlandse weergave
werkwoord + ようにする	ervoor zorgen; er een gewoonte van maken	毎日読むようにする	proberen elke dag te lezen
werkwoord + ようになる	zover komen dat; geleidelijk gaan	読めるようになる	leren/gaan kunnen lezen

Het verschil zit in het perspectief:

• ようにする richt de aandacht op een bewuste keuze of inspanning van iemand.
• ようになる richt de aandacht op het ontstane resultaat of een verandering door de tijd heen.

Vergelijk:

• 毎日、日本語を話すようにしています。 Ik probeer er een gewoonte van te maken elke dag Japans te spreken.
• 日本語が話せるようになりました。 Ik heb Japans leren spreken / Ik kan nu Japans spreken.

In de tweede zin betekent なりました niet dat de verandering plotseling plaatsvond. Het kan juist gaan om een vermogen dat langzaam is ontwikkeld.

4. Een manier: ‘zoals’ of ‘op de manier waarop’

Na een werkwoord kan ように aangeven dat een handeling gebeurt volgens een voorbeeld, instructie of eerder genoemde manier:

• 先生が言ったように書いてください。 Schrijf het zoals de docent heeft gezegd.
• この写真にあるように、町は海の近くです。 Zoals op deze foto te zien is, ligt de stad dicht bij zee.

De tijdsvorm vóór ように hangt af van wat je bedoelt. 言ったように verwijst naar wat iemand gezegd heeft; 見えるように beschrijft een zichtbare of gewenste toestand. ように zelf krijgt geen vervoeging.

5. Vergelijken met een zelfstandig naamwoord

Na een zelfstandig naamwoord staat の:

Functie in de zin	Patroon	Voorbeeld	Betekenis
bepaalt een handeling of eigenschap	zelfstandig naamwoord + のように	鳥のように飛ぶ	vliegen als een vogel
bepaalt een volgend zelfstandig naamwoord	zelfstandig naamwoord + のような + zelfstandig naamwoord	夢のような話	een verhaal als een droom
vormt het naamwoordelijk gezegde	zelfstandig naamwoord + のようだ／です	雪のようです	het lijkt op sneeuw

のように werkt bijwoordelijk: het zegt hoe iemand vliegt, praat of handelt. のような werkt bijvoeglijk: het beschrijft het zelfstandig naamwoord dat erna komt. Daarom is 彼のように上手になりたい correct: ‘ik wil net zo goed worden als hij’. Maar vóór een zelfstandig naamwoord heb je な nodig: 彼のような先生 ‘een docent zoals hij’.

Na een werkwoord staat geen の:

• 教わったように作りました。 Ik maakte het zoals mij was geleerd.
• 子供のように笑いました。 Hij/zij lachte als een kind.

Voorbeelden in context

Japans	Nederlands	Toelichting
忘れないように書きました。	Ik schreef het op zodat ik het niet zou vergeten.	Ontkennend gewenst resultaat
道に迷わないように、地図を保存しておきます。	Ik sla de kaart alvast op om niet te verdwalen.	Een probleem voorkomen
電車に間に合うように、少し早く家を出ました。	Ik ging iets eerder van huis om de trein te halen.	Gewenst resultaat
日本語が話せるようになりました。	Ik heb Japans leren spreken.	Ontwikkeld vermogen met ようになる
小さい字も読めるように眼鏡をかけます。	Ik zet een bril op zodat ik ook kleine letters kan lezen.	Potentiaalvorm + ように
子供でも分かるように説明してください。	Leg het zo uit dat zelfs een kind het begrijpt.	De begrijpende persoon is niet degene die uitlegt
後ろまで聞こえるように、もう少し大きな声で話してください。	Praat iets luider, zodat het tot achterin te horen is.	Verzoek met een gewenste toestand
毎朝、ニュースを読むようにしています。	Ik probeer elke ochtend het nieuws te lezen.	Bewuste gewoonte met ようにする
先生が見せたように、箸を持ってください。	Houd de eetstokjes vast zoals de docent heeft voorgedaan.	Handelen volgens een voorbeeld
説明書に書いてあるように設定しました。	Ik heb het ingesteld zoals in de handleiding staat.	Handelen volgens instructies
子供のように笑っています。	Hij/zij lacht als een kind.	Vergelijking die de manier bepaalt
彼のように上手になりたいです。	Ik wil net zo goed worden als hij.	Persoon als vergelijkingspunt
これは夢のような景色ですね。	Dit is een droomachtig uitzicht, hè?	のような vóór een zelfstandig naamwoord
外は冬のように寒いです。	Buiten is het zo koud als in de winter.	Vergelijking bij een eigenschap

Bij vertalen is het niet nodig om ように altijd zichtbaar met hetzelfde Nederlandse woord weer te geven. 話せるようになりました klinkt natuurlijker als ‘ik heb leren spreken’ dan als een letterlijke omschrijving met ‘zodat’. Zoek eerst de functie in de Japanse zin en kies daarna een passende Nederlandse formulering.

Veelgemaakte fouten

1. De beleefde vorm vóór ように zetten

• Onjuist: 忘れませんようにメモします。
• Juist: 忘れないようにメモします。
• Waarom: Binnen de bijzin gebruik je hier de gewone ontkennende vorm 忘れない. De beleefdheid staat normaal aan het einde van de hele zin: メモします.

De reeks 忘れませんように kan in een andere constructie wel een wens betekenen, ongeveer ‘ik hoop dat ik het niet vergeet’. Dat is niet hetzelfde als het doel ‘ik maak een notitie om het niet te vergeten’.

2. の toevoegen na een werkwoord

• Onjuist: 先生が言ったのようにしてください。
• Juist: 先生が言ったようにしてください。
• Waarom: Na een werkwoord sluit ように direct aan. のように gebruik je na een zelfstandig naamwoord: 先生のように ‘zoals de docent’.

3. ように gebruiken vóór een zelfstandig naamwoord

• Onjuist: 夢のように景色
• Juist: 夢のような景色
• Waarom: Als de vergelijking een volgend zelfstandig naamwoord beschrijft, wordt het のような. Gebruik のように als de vergelijking een handeling of eigenschap bepaalt: 夢のように美しい ‘zo mooi als een droom’.

4. Elk Nederlands ‘om te’ automatisch met ように vertalen

• Minder natuurlijk: 日本へ勉強するように行きます。
• Natuurlijk: 日本へ勉強するために行きます。
• Waarom: Studeren is hier een rechtstreeks, bewust doel van dezelfde persoon. Daarvoor is ために gewoonlijk geschikter. ように past vooral bij een gewenste toestand, mogelijkheid of vermijding: 日本語が話せるように勉強します ‘ik studeer zodat ik Japans kan spreken’.

5. ようにする en ようになる verwisselen

• Andere betekenis: 毎日読むようになりました。 — Ik ben elke dag gaan lezen.
• Bedoelde inspanning: 毎日読むようにしています。 — Ik probeer elke dag te lezen.
• Waarom: なる beschrijft een verandering die tot stand is gekomen; する legt de nadruk op wat iemand bewust probeert te doen.

6. Een Nederlandse vergelijking te letterlijk opvatten

• Onbedoeld: 彼のようになりたいです。 — Ik wil worden zoals hij.
• Preciezer: 彼のように上手になりたいです。 — Ik wil net zo goed worden als hij.
• Waarom: De eerste zin vergelijkt de persoon in brede zin. Als je alleen zijn vaardigheid bedoelt, noem dan de eigenschap 上手. Het Nederlands laat in ‘zo goed als hij’ het herhaalde ‘goed’ gemakkelijk weg; het Japans maakt de eigenschap hier expliciet.

Gebruiksnotities

ように tegenover ために

Beide constructies kunnen een doel weergeven, maar ze bekijken dat doel anders.

ように	ために
gewenste toestand, mogelijkheid of vermijding	rechtstreeks doel van een bewuste handeling
vaak met potentiaalvorm, ontkenning of een werkwoord zonder bewuste wil	vaak met een handelingswerkwoord
de handelende personen kunnen verschillen	bij een werkwoordelijk doel is de handelende persoon meestal dezelfde
日本語が読めるように勉強する	日本へ留学するためにお金をためる
studeren zodat je Japans kunt lezen	sparen om in Japan te gaan studeren

Zie dit als een betrouwbare richtlijn, niet als een mechanische vertaalregel. In natuurlijk Japans spelen context en het gekozen werkwoord mee. Voor A2 is het vooral nuttig om drie vaste ankers te onthouden: ないように, potentiaalvorm + ように en ために voor een duidelijk, bewust doel.

Beleefdheid staat aan het einde

Een doelzin kan lang zijn, maar de stijl van de hele uiting blijkt vooral uit het laatste werkwoord:

• 忘れないように書く。 — neutraal of informeel
• 忘れないように書きます。 — beleefd

Dat voelt anders dan het Nederlands, waar woorden binnen een bijzin niet van vorm veranderen door beleefdheid. In het Japans is de vorm vóór ように meestal gewoon, ook wanneer de hele zin beleefd is.

Een komma helpt bij het lezen

In Japanse tekst is een komma na de ように-groep niet verplicht, maar bij langere zinnen maakt 、 de grens duidelijk:

• みんなが読めるように、漢字の上にふりがなを書きました。

Bij een korte, vaste combinatie wordt de komma vaak weggelaten. De betekenis verandert daardoor niet.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

De volgende patronen hoef je op A2 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze geregeld tegenkomen.

ように言う: iemand opdragen of verzoeken iets te doen

Met ように言う geef je de inhoud van een instructie indirect weer:

• 先生は学生に遅れないように言いました。 De docent zei tegen de studenten dat ze niet te laat moesten komen.

Dit is geen letterlijk citaat. Een letterlijk citaat gebruikt と: 「遅れないでください」と言いました ‘hij/zij zei: “Kom alstublieft niet te laat.”’ Met ように klinkt de zin als een samenvatting van de opdracht.

ように aan het einde van een wens

In wensen en gebeden kan ように aan het einde staan:

• 試験に合格できますように。 Hopelijk slaag ik voor het examen.
• 早く元気になりますように。 Ik hoop dat je snel beter wordt.

Dit gebruik laat de hoofdzin als het ware onuitgesproken en klinkt vaak plechtig, hoopvol of gebedsachtig. Het is dus iets anders dan de doelbijzin in 合格できるように勉強します ‘ik studeer zodat ik kan slagen’.

Formele verzoeken met ように

In aankondigingen en zakelijke taal verschijnt ようにお願いします of een nog formelere formulering:

• 時間を守るようにお願いします。 Wij verzoeken u op tijd te zijn.
• ご確認くださいますようお願いいたします。 Wij verzoeken u vriendelijk dit te controleren.

De tweede vorm is zeer formeel. Gebruik hem niet als eenvoudig sjabloon voor alledaagse gesprekken; daar zijn directe vormen als 確認してください vaak duidelijker en natuurlijker.

Vergelijking, indruk en figuurlijk taalgebruik

ようだ, ような en ように kunnen ook een indruk of gelijkenis uitdrukken zonder dat twee dingen letterlijk gelijk zijn:

• 時間が止まったように感じました。 Het voelde alsof de tijd stilstond.
• 何もなかったかのように話し続けました。 Hij/zij praatte verder alsof er niets was gebeurd.

Vooral かのように ‘alsof’ is een gevorderder, vaak nadrukkelijk of literair patroon. De basisgedachte blijft dezelfde: de handeling wordt beschreven aan de hand van een voorgesteld beeld.

Oefentips

1. Maak drietallen rond één doel. Neem bijvoorbeeld ‘de trein halen’: 間に合う → 間に合うように → 間に合うように早く出ます. Oefen daarna met 忘れない, 読める en 聞こえる. Zo leer je niet alleen ように, maar ook welke vorm ervoor hoort.
2. Sorteer Nederlandse doelzinnen. Vraag bij ‘om te’ eerst: gaat het om een rechtstreekse bewuste handeling, of om een gewenste toestand, mogelijkheid of vermijding? Kies pas daarna tussen ために en ように. Deze tussenstap voorkomt een veelvoorkomende Nederlandse vertaalreflex.
3. Oefen vergelijkingen in paren. Maak bij elk zelfstandig naamwoord twee zinnen: 鳥のように飛ぶ en 鳥のような声. Door に en な naast elkaar te oefenen, wordt het verschil tussen ‘hoe?’ en ‘wat voor soort?’ snel herkenbaar.

Verwante onderwerpen

• Vooraf: ない-vorm (gewone ontkenning) — nodig voor patronen als 忘れないように en 遅れないように.
• Vervolg: ようにする en ようになる — verdere verdieping in bewuste gewoontevorming en geleidelijke verandering.