ようにする en ようになる in het Japans

In het kort

Met werkwoord + ようにする zeg je dat iemand er bewust voor zorgt iets te doen of niet te doen: 毎日歩くようにしています, ‘Ik zorg dat ik elke dag wandel.’ Met werkwoord + ようになる beschrijf je juist een verandering die is ontstaan: 毎日歩くようになりました, ‘Ik ben elke dag gaan wandelen.’ Kort gezegd legt する de nadruk op bewuste inzet, en なる op het nieuwe resultaat.

Overzicht

De patronen ようにする en ようになる lijken sterk op elkaar, maar laten een situatie vanuit twee verschillende kanten zien. Bij ようにする neemt iemand maatregelen, doet moeite of bouwt bewust een gewoonte op. Bij ようになる verandert een vermogen, gewoonte of toestand, vaak geleidelijk of als gevolg van omstandigheden. Dat verschil komt in het Nederlands niet altijd in één vaste vertaling terug. Afhankelijk van de context vertaal je bijvoorbeeld met ‘ervoor zorgen dat’, ‘proberen te’, ‘de gewoonte aannemen’, ‘gaan’, ‘leren’ of ‘inmiddels kunnen’.

Dit onderwerp wordt rond B2 belangrijk omdat alleen de basisvertaling niet meer genoeg is. Je moet ook herkennen of een zin gaat over een besluit, een herhaalde inspanning, een bereikt vermogen of een verandering die buiten iemands directe wil ligt. Vergelijk 毎日読むようにしています (‘ik zorg dat ik elke dag lees’) met 毎日読むようになりました (‘ik ben elke dag gaan lezen’). De activiteit is dezelfde, maar het perspectief verschilt.

Beide patronen bouwen voort op ように, dat onder meer een beoogde uitkomst of manier kan aangeven. Hier vormt ように samen met する of なる echter een herkenbaar geheel. Letterlijk analyseren als ‘op zo’n manier doen/worden’ kan helpen, maar een natuurlijke Nederlandse vertaling is meestal vrijer.

Zo werkt het

De basisstructuur

Het werkwoord vóór ように staat in de gewone niet-verleden vorm (de korte vorm zonder ます die hier een huidige of toekomstige handeling aanduidt) of in de ない-vorm.

Betekenis	Patroon	Voorbeeld	Natuurlijke vertaling
bewust iets doen	werkwoord + ようにする	早く寝るようにする	ervoor zorgen vroeg naar bed te gaan
bewust iets vermijden	werkwoord-ない + ようにする	忘れないようにする	ervoor zorgen het niet te vergeten
iets als vaste gewoonte volhouden	werkwoord + ようにしている	毎日復習するようにしている	ik maak er een gewoonte van dagelijks te herhalen
een nieuwe gewoonte of toestand ontstaat	werkwoord + ようになる	朝食を食べるようになる	voortaan gaan ontbijten
een vermogen ontstaat	mogelijke vorm + ようになる	漢字が読めるようになる	kanji leren kunnen lezen
iets vermijden als instructie	werkwoord-ない + ようにしてください	遅れないようにしてください	zorg dat u niet te laat komt

ように verandert zelf niet. Tijd, beleefdheid en ontkenning verschijnen vooral aan het einde: ようにします, ようにしました, ようにしません; ようになります, ようになりました, ようになりません.

ようにする: bewuste inspanning of regeling

する betekent letterlijk ‘doen’. In dit patroon wijst het op een bewuste keuze of maatregel van het grammaticale onderwerp (de persoon of zaak waarover de zin iets zegt).

• 毎日、日本語を読むようにします。

  ‘Ik zal ervoor zorgen elke dag Japans te lezen.’

• 夜はコーヒーを飲まないようにしています。

  ‘Ik zorg dat ik ’s avonds geen koffie drink.’

De tijdsvorm maakt een belangrijk nuanceverschil:

Vorm	Typische nuance
ようにする	besluit voor nu of de toekomst; algemene bewuste aanpak
ようにした	iemand trof een maatregel of koos een nieuwe aanpak
ようにしている	voortdurende inspanning of al aangehouden gewoonte
ようにしてください	verzoek of instructie om ergens op te letten

In het Nederlands klinkt ‘proberen’ soms vanzelfsprekend, maar dat woord kan te zwak zijn. 毎日運動するようにしています betekent niet alleen dat iemand af en toe een poging doet. Het suggereert dat die persoon bewegen bewust in de dagelijkse routine opneemt.

ようになる: een nieuwe toestand bereikt

なる betekent ‘worden’. ようになる presenteert daarom geen bewuste handeling om de verandering te veroorzaken, maar het feit dat een nieuwe toestand is ontstaan of zal ontstaan.

• 野菜を食べるようになりました。

  ‘Ik ben groente gaan eten.’

• 日本語が話せるようになりました。

  ‘Ik heb Japans leren spreken’ of ‘Ik kan nu Japans spreken.’

Bij vermogens staat vóór ようになる vaak de mogelijke vorm (een werkwoordsvorm met de betekenis ‘kunnen’), zoals 読める ‘kunnen lezen’, 話せる ‘kunnen spreken’ en できる ‘kunnen/doen lukken’. Het Nederlands gebruikt dan vaak ‘leren’, ‘eindelijk kunnen’ of ‘nu kunnen’. De Japanse zin legt de nadruk op de overgang naar die mogelijkheid, niet alleen op het huidige vermogen.

De vorm ようになりました betekent doorgaans ‘het is zover gekomen dat …’ of ‘sindsdien …’. De niet-verleden vorm ようになります kan een verwachte ontwikkeling beschrijven:

• 練習すれば、速く読めるようになります。

  ‘Als je oefent, zul je sneller leren lezen.’

Hetzelfde werkwoord, een ander perspectief

Met ようにする	Met ようになる
水をたくさん飲むようにしています。	水をたくさん飲むようになりました。
Ik let erop dat ik veel water drink.	Ik ben veel water gaan drinken.
nadruk op bewuste routine	nadruk op de ontstane verandering

Een Nederlandstalige leerling gebruikt makkelijk voor beide zinnen ‘ik probeer’. Daardoor verdwijnt juist het verschil. Vraag jezelf af: stuurt iemand het gedrag bewust aan, of constateert de spreker een nieuwe situatie?

Voorbeelden in context

Japans	Nederlands	Toelichting
毎日運動するようにしています。	Ik zorg dat ik elke dag beweeg.	Bewust volgehouden gewoonte.
忙しくても、朝ご飯を食べるようにしています。	Ook als ik het druk heb, zorg ik dat ik ontbijt.	ても onderstreept de inspanning.
大切なことはメモするようにしました。	Ik heb besloten belangrijke dingen te noteren.	Een nieuwe bewuste aanpak.
寝る前にスマホを見ないようにしています。	Ik probeer voor het slapengaan niet op mijn telefoon te kijken.	Bewust vermijden als routine.
遅刻しないようにしてください。	Zorg alstublieft dat u niet te laat komt.	Verzoek of instructie.
野菜を食べるようになりました。	Ik ben groente gaan eten.	Een veranderde eetgewoonte.
最近、早く起きるようになりました。	De laatste tijd sta ik vroeg op.	Een nieuwe gewoonte; 最近 geeft het tijdskader.
日本語が話せるようになりました。	Ik heb Japans leren spreken.	Een bereikt vermogen.
この漢字も読めるようになった。	Ik kan dit kanji-teken nu ook lezen.	Verandering ten opzichte van vroeger.
子どもが一人で着替えられるようになりました。	Het kind kan zich nu alleen aankleden.	Ontwikkeling van een vermogen.
引っ越してから、あまり車を使わないようになりました。	Sinds de verhuizing gebruik ik de auto niet vaak meer.	Veranderde gewoonte door omstandigheden.
このボタンを押すと、画面が自動的に暗くなるようになっています。	Als u op deze knop drukt, wordt het scherm automatisch donker.	Zo is het systeem ingesteld.

Veelgemaakte fouten

1. する gebruiken voor een verandering zonder bewuste sturing

• Onnatuurlijk: 年を取って、昔のことをよく思い出すようにしました。 (als je een onbedoelde verandering beschrijft)
• Goed: 年を取って、昔のことをよく思い出すようになりました。
• Waarom: ‘Met het ouder worden ben ik vaak aan vroeger gaan denken’ beschrijft een ontstane verandering, geen bewuste routine. Daarom past なる. Met する zou het lijken alsof de persoon er doelbewust voor zorgt vaak aan vroeger te denken.

2. なる gebruiken wanneer de inspanning centraal staat

• Niet bedoeld: 毎日復習するようになりました。
• Bedoeld: 毎日復習するようにしています。
• Waarom: De eerste zin zegt dat dagelijks herhalen een nieuwe gewoonte is geworden. De tweede zegt dat je er bewust op let dit dagelijks te doen. Beide zijn grammaticaal, maar beantwoorden een andere vraag.

3. De beleefde vorm vóór ように zetten

• Fout: 毎日読みますようにしています。
• Goed: 毎日読むようにしています。
• Waarom: Vóór ように komt hier de gewone vorm 読む, niet 読みます. De beleefdheid staat aan het einde in しています.

4. Een bereikt vermogen alleen met できました weergeven

• Minder passend: 日本語が話せました。 (voor: ‘Ik heb Japans leren spreken.’)
• Goed: 日本語が話せるようになりました。
• Waarom: 話せました kan betekenen dat het spreken op een bepaald moment lukte. 話せるようになりました drukt de ontwikkeling naar een blijvend vermogen uit.

5. Een Nederlandse ontkenning te letterlijk plaatsen

• Fout: 遅刻するないようにしてください。
• Goed: 遅刻しないようにしてください。
• Waarom: Ontken het Japanse werkwoord eerst: する wordt しない. Daarna volgen ように en してください.

6. ようになる altijd met ‘geleidelijk’ vertalen

• Misleidend: aannemen dat elke zin een langzaam proces beschrijft.
• Juist: kijk naar de context; ようになる zegt vooral dat er een overgang naar een nieuwe situatie is.
• Waarom: Die overgang kan geleidelijk zijn, maar ook door één duidelijke gebeurtenis ontstaan: 引っ越してから自転車で通うようになった, ‘Sinds mijn verhuizing ben ik met de fiets gaan reizen.’

Gebruiksnotities

ようにしてください als instructie

Werkwoord + ようにしてください klinkt vaak als ‘zorg ervoor dat …’ of ‘let erop dat …’. Het gaat om een gewenste uitkomst of blijvende gedragslijn, terwijl een directe vorm met てください eerder om de concrete handeling zelf vraagt.

• 名前を書いてください。 — ‘Schrijf uw naam op.’
• 名前を忘れずに書くようにしてください。 — ‘Denk eraan uw naam op te schrijven.’

Het langere patroon is niet automatisch vriendelijker. In regels van een school, bedrijf of ziekenhuis kan het zakelijk en sturend klinken. In een gesprek verzacht men het soms met できれば (‘als het kan’) of お願いします (‘graag’), afhankelijk van de situatie.

Onderwerp en oorzaak blijven vaak onuitgesproken

Japans laat informatie weg die uit de context duidelijk is. Bij 毎日歩くようになりました staat dus niet expliciet wie is gaan wandelen of waardoor dat kwam. Het Nederlands vraagt vaker om ‘ik’, ‘hij’ of ‘zij’. Voeg zo’n onderwerp in de vertaling alleen toe als de context het ondersteunt.

Gewoonte versus eenvoudige beëindiging

Voor ‘niet meer doen’ is de compacte vorm なくなる vaak natuurlijker dan ないようになる:

• コーヒーを飲まなくなりました。 — ‘Ik drink geen koffie meer.’
• コーヒーを飲まないようにしています。 — ‘Ik zorg dat ik geen koffie drink.’

De eerste constateert dat het gedrag is gestopt; de tweede benadrukt actieve zelfbeheersing. ないようになる is mogelijk wanneer juist het tot stand komen van ‘niet doen’ als patroon of resultaat centraal staat, maar kies voor een eenvoudige gestopte gewoonte meestal なくなる.

Verder dan de basis

ようにする tegenover ことにする

Beide kunnen met een beslissing samenhangen, maar ze leggen niet hetzelfde accent.

Patroon	Hoofdfunctie	Voorbeeld	Betekenis
ようにする	moeite, voorzorg of herhaalde gedragslijn	毎日歩くようにする	Ik ga erop letten elke dag te wandelen.
ことにする	een duidelijke persoonlijke beslissing	来年、日本へ行くことにした	Ik heb besloten volgend jaar naar Japan te gaan.

Bij één afgebakend besluit is ことにする vaak duidelijker. Bij een gewoonte die aandacht en herhaling vraagt, klinkt ようにする natuurlijk. In de praktijk kunnen beide bij hetzelfde werkwoord voorkomen, maar dan verandert het perspectief.

ようになる tegenover ことになる

ことになる geeft vaak een besluit, regeling of uitkomst aan die door omstandigheden of anderen is bepaald. ようになる beschrijft een verandering in gedrag, vermogen of werking.

• 来月から大阪で働くことになりました。

  ‘Er is besloten dat ik vanaf volgende maand in Osaka ga werken.’

• 大阪に住んで、関西の言葉が分かるようになりました。

  ‘Sinds ik in Osaka woon, ben ik de taal uit Kansai gaan begrijpen.’

De eerste gaat om wat is afgesproken; de tweede om een ontwikkeld vermogen.

ようになっている: zo werkt of zit het systeem in elkaar

De vorm ようになっている beschrijft geregeld een huidige inrichting of constructie: iets is zo gemaakt of ingesteld dat een bepaald gevolg optreedt.

• ドアは自動で閉まるようになっています。

  ‘De deur is zo gemaakt dat hij automatisch sluit.’

• パスワードを入れないと開かないようになっています。

  ‘Het is zo ingesteld dat het zonder wachtwoord niet opengaat.’

Dit hoeft geen persoonlijke gewoonte of geleidelijke ontwikkeling te zijn. De vorm kijkt naar de resulterende werking van een ontwerp of regel.

Van inspanning naar resultaat

In een verhaal kunnen beide patronen bewust naast elkaar staan:

毎日ニュースを聞くようにしていたら、速い日本語も少しずつ分かるようになりました。

‘Toen ik er een gewoonte van maakte dagelijks naar het nieuws te luisteren, begon ik ook snel gesproken Japans beetje bij beetje te begrijpen.’

ようにしていたら noemt de volgehouden aanpak; 分かるようになりました noemt het resultaat. Deze combinatie laat het kernverschil bijzonder duidelijk zien.

Oefentips

1. Maak contrastparen. Neem één activiteit, bijvoorbeeld 読む, 料理する of 早く寝る, en schrijf er twee zinnen mee: één met ようにしています voor jouw inspanning en één met ようになりました voor een echte verandering.
2. Let op Nederlandse signaalwoorden. ‘Ik let erop’, ‘ik zorg dat’ en ‘ik maak er een gewoonte van’ wijzen vaak naar ようにする. ‘Nu’, ‘inmiddels’, ‘ben gaan’ en ‘heb leren’ passen vaak bij ようになる. Zie dit als aanwijzing, niet als automatische vertaalregel.
3. Houd een korte voortgangslijst bij. Schrijf wekelijks één zin over je aanpak en één over je resultaat, bijvoorbeeld 毎日漢字を復習するようにしています en 前より速く読めるようになりました. Zo verbind je de grammatica aan een zichtbaar verschil in perspectief.

Verwante onderwerpen

• Basis die hieraan voorafgaat: ように voor doel en manier — helpt je begrijpen hoe ように een gewenste uitkomst of manier aan een volgende uitdrukking koppelt.