Indirecte rede in het Japans

Kort gezegd

Met Japanse indirecte rede geef je niet alleen de inhoud van een uitspraak door, maar vaak ook waar de informatie vandaan komt en hoeveel afstand je ertoe bewaart. Gebruik bijvoorbeeld 〜ということだ voor een ontvangen mededeling of samenvatting, 〜とのことだ voor informatie uit een herkenbare bron, 〜と伝えられている voor een overgeleverd of algemeen gerapporteerd bericht en 〜によると om de bron uitdrukkelijk te noemen. Anders dan in het Nederlands verschuift de werkwoordstijd daarbij niet automatisch.

Overzicht

Indirecte rede is het weergeven van iemands woorden zonder die noodzakelijk letterlijk te citeren. De basis ken je al van het aanhalingspartikel と: een partikel is een kort grammaticaal woordje dat aangeeft welke functie het voorafgaande zinsdeel heeft. In 田中さんは来ないと言いました markeert と de inhoud die wordt weergegeven: “Tanaka zei dat hij niet kwam.”

Op C1-niveau gaat het vooral om de keuze van de rapporterende vorm. Komt het bericht rechtstreeks van een collega, uit een officiële mededeling, uit de krant of uit een oude overlevering? Het Japans kan dat onderscheid heel compact uitdrukken. Waar het Nederlands vaak “volgens”, “naar verluidt”, “er is meegedeeld dat” of “dat betekent dus dat” gebruikt, staan in het Japans vaste patronen aan het einde van de weergegeven inhoud.

Ook perspectief verdient aandacht. Het Nederlands past in indirecte rede geregeld tijds- en plaatswoorden aan: “Ik kom morgen” wordt later bijvoorbeeld “Hij zei dat hij de volgende dag zou komen.” Japans kent geen verplichte verschuiving zoals de Nederlandse combinatie van “zei” en “zou komen”. Wel kies je woorden als 翌日 (“de volgende dag”) of その場所 (“die plek”) als 明日 en ここ vanuit het huidige vertelperspectief onduidelijk zouden zijn.

Zo werkt het

De gemeenschappelijke basis: gewone vorm + rapporterende uitdrukking

De weergegeven inhoud staat doorgaans in de gewone vorm: de vorm zonder です／ます binnen de bijzin. Alleen het einde van de hele zin hoeft beleefd te zijn.

Soort inhoud	Patroon	Voorbeeld
Werkwoord	gewone vorm + と…	帰国するとのことです
い-bijvoeglijk naamwoord	gewone vorm + と…	難しいということです
な-bijvoeglijk naamwoord	stam + だ + ということ	必要だということです
Naamwoordelijke zin	naamwoord + だ + ということ	中止だということです

Een naamwoord is een woord voor een persoon, zaak of begrip. Bij な-bijvoeglijke naamwoorden zoals 必要（な） en bij naamwoordelijke zinnen blijft だ vóór ということ gewoonlijk staan. Bij het compactere とのこと wordt だ juist vaak weggelaten: 会議は中止とのことです. De vorm 中止だとのことです is in bepaalde contexten mogelijk, maar de compacte zakelijke formulering zonder だ is zeer gangbaar.

Gebruik binnen de weergegeven inhoud dus niet overal beleefde vormen. 来週帰国しますとのことです kan voorkomen wanneer de oorspronkelijke beleefde bewoording bewust bijna letterlijk wordt aangehaald, maar neutrale indirecte rede is 来週帰国するとのことです.

〜ということだ: bericht, inhoud of gevolgtrekking

〜ということだ／〜ということです heeft twee belangrijke functies.

1. Ontvangen informatie doorgeven: 来月から値上げするということです。 — “Er is meegedeeld dat de prijzen vanaf volgende maand stijgen.” De precieze bron hoeft niet genoemd te worden.
2. Een inhoud samenvatten of een conclusie formuleren: つまり、参加しないということですね。 — “Dus het komt erop neer dat u niet deelneemt, klopt dat?”

De omgeving bepaalt welke lezing bedoeld is. Na een genoemde bron of in een nieuwscontext ligt “naar verluidt” voor de hand. Na つまり (“kortom”) gaat het meestal om een samenvatting of gevolgtrekking, niet om een gerucht. Vertaal ということだ daarom niet automatisch met één vaste Nederlandse uitdrukking.

Let ook op 〜ということになる. Daarmee trek je een logisch gevolg uit feiten, een planning of een regel: 週に三回なら、月に十二回通うということになります。 — “Drie keer per week betekent dus dat je ongeveer twaalf keer per maand gaat.” Dit is geen indirect bericht, maar een verwante, gevorderde functie van hetzelfde patroon.

〜とのことだ: een mededeling uit een bepaalde bron

〜とのことだ／〜とのことです is compact en klinkt vaak zakelijk, schriftelijk of beleefd. Het betekent ongeveer “volgens de ontvangen mededeling”. De bron kan eerder in het gesprek zijn genoemd of direct met 〜によると worden toegevoegd.

• 担当者によると、発送は明日とのことです。 — “Volgens de medewerker wordt het morgen verzonden.”
• お元気とのことで、安心しました。 — “Ik hoorde dat het goed met u gaat; dat stelde me gerust.”

Deze vorm komt veel voor in e-mails, overdrachten, notulen en beleefde gesprekken. Hij laat zien dat de spreker de informatie doorgeeft in plaats van haar als eigen waarneming te presenteren. Dat maakt de formulering afstandelijker, maar niet noodzakelijk onzeker: een betrouwbare bron kan heel stellige informatie geven.

とのこと kan ook zelfstandig een eerder genoemde boodschap oppakken. In 欠席とのこと、承知しました betekent het ongeveer: “Ik heb begrepen dat u afwezig zult zijn.” Die beknoptheid past vooral bij zakelijke correspondentie.

〜と伝えられている: overgeleverd of algemeen gerapporteerd

伝える betekent “overbrengen” of “doorgeven”. De passieve vorm 伝えられる betekent hier “wordt overgeleverd”, en 〜ている drukt uit dat die overlevering of berichtgeving als bestaande stand van zaken voortduurt. 〜と伝えられている past daardoor goed bij historische tradities, biografische gegevens en berichten die breed in omloop zijn:

この寺は八世紀に建てられたと伝えられています。 — “Volgens de overlevering is deze tempel in de achtste eeuw gebouwd.”

Voor actueel nieuws zijn specifiekere werkwoorden vaak scherper. 〜と報じられている betekent “er wordt bericht dat”, doorgaans door media; 〜と発表された betekent “er is bekendgemaakt dat” en veronderstelt een officiële bekendmaking. 伝えられている zegt op zichzelf niet wie de oorspronkelijke bron is.

De bron noemen: 〜によると, 〜によれば en 〜ところによると

Plaats de informatiebron vóór によると of de iets formelere variant によれば:

Bron + によると／によれば、inhoud + rapporterende vorm

De bron kan een persoon, organisatie, document of bericht zijn: 気象庁によると (“volgens de Japanse meteorologische dienst”), 新聞報道によれば (“volgens krantenberichten”). Het zinslot bevat vaak そうだ, ということだ, とのことだ of een passend rapporteerwerkwoord.

Met 〜たところによると verwijs je naar wat iemand heeft gezegd, onderzocht of bekendgemaakt. 調査したところによると betekent “volgens wat uit het onderzoek bleek”. Verwar dit niet met 〜たところ, dat in andere zinnen “toen ik het probeerde, bleek…” kan betekenen.

Tijd en perspectief: geen automatische terugschakeling

Na een verleden rapporteerwerkwoord hoeft een Japans werkwoord niet automatisch naar het verleden. De vorm hangt af van de tijd van de gebeurtenis die wordt gerapporteerd:

• 彼は翌日帰ると言った。 — Hij zei dat hij de volgende dag zou terugkeren.
• 彼は前日に帰ったと言った。 — Hij zei dat hij de vorige dag was teruggekeerd.

In de eerste zin is 帰る niet-verleden omdat de terugkeer vanuit het toenmalige spreekmoment nog toekomstig was. Het Nederlands gebruikt hier vaak “zou terugkeren”; voeg zo’n hulpwerkwoord niet mechanisch aan de Japanse zin toe.

Pas aanwijzende woorden aan wanneer dat voor de lezer nodig is. 今日／明日／ここ／来週 kunnen behouden blijven als het verslag nog vanuit hetzelfde moment en dezelfde plaats wordt gedaan. In een later verslag zijn その日 (“die dag”), 翌日 (“de volgende dag”), その場所 (“die plaats”) en 翌週 (“de week erna”) vaak duidelijker. Japanse persoonlijke voornaamwoorden worden bovendien vaak helemaal weggelaten; bepaal dus uit de context wie met het verzwegen onderwerp wordt bedoeld.

Voorbeelden in context

Japans	Nederlands	Nuance
来月から値上げするということです。	Er is meegedeeld dat de prijzen vanaf volgende maand stijgen.	Neutraal doorgeven van ontvangen informatie.
つまり、今回は応募できないということですね。	Dus het komt erop neer dat ik deze keer niet kan solliciteren, klopt dat?	Samenvatting, geen gerucht.
彼は来週帰国するとのことです。	Naar ik heb vernomen keert hij volgende week terug naar zijn land.	Beleefde, compacte mededeling.
担当者によると、商品は明日届くとのことです。	Volgens de medewerker wordt het product morgen bezorgd.	De bron wordt uitdrukkelijk genoemd.
ご家族は皆お元気とのことで、何よりです。	Fijn om te horen dat het met uw familie goed gaat.	Beleefde correspondentie.
新製品が秋に発売されると伝えられています。	Er wordt gemeld dat in het najaar een nieuw product uitkomt.	Algemeen circulerend bericht.
この祭りは江戸時代に始まったと伝えられています。	Volgens de overlevering is dit festival in de Edoperiode ontstaan.	Historische overlevering.
複数の新聞によると、交渉は再開されるそうです。	Volgens verschillende kranten worden de onderhandelingen hervat.	Bron + horen-zeggen met そうです.
会社の発表によれば、計画に変更はないということです。	Volgens de bekendmaking van het bedrijf verandert het plan niet.	Formele bron met によれば.
社長が発表したところによると、計画は中止です。	Volgens wat de directeur heeft bekendgemaakt, is het plan geschrapt.	Verwijst naar de inhoud van een bekendmaking.
調査したところによると、利用者の八割が満足している。	Volgens het uitgevoerde onderzoek is tachtig procent van de gebruikers tevreden.	Resultaat van onderzoek.
容疑者はすでに国外に出たと報じられています。	In de media wordt bericht dat de verdachte het land al heeft verlaten.	Berichtgeving door media.
政府は来年度から制度を変更すると発表しました。	De regering heeft bekendgemaakt dat zij het stelsel vanaf volgend begrotingsjaar wijzigt.	De handelende bron is expliciet.
田中さんは翌日戻ると言っていました。	Tanaka had gezegd dat hij de volgende dag terug zou zijn.	Inhoud blijft niet-verleden; tijdwoord past zich aan.
部長は資料を今日中に提出するように伝えました。	Het afdelingshoofd droeg op de stukken vandaag nog in te dienen.	Een opdracht wordt met ように weergegeven.

Veelgemaakte fouten

1. De beleefde vorm binnen de weergegeven inhoud zetten

• Onnatuurlijk als neutrale indirecte rede: 彼は来週帰国しますとのことです。
• Gebruikelijk: 彼は来週帰国するとのことです。
• Waarom: vóór とのことです staat normaal de gewone vorm. De beleefdheid van de volledige zin zit in です aan het einde. Een beleefde vorm vóór と is vooral logisch als je de oorspronkelijke formulering bewust citeert.

2. だ op dezelfde manier behandelen vóór ということ en とのこと

• Fout: 会議は中止ということです。 als je duidelijk “de mededeling is dat de vergadering is afgelast” bedoelt
• Goed: 会議は中止だということです。
• Ook goed en compact: 会議は中止とのことです。
• Waarom: een naamwoordelijke zin heeft vóór ということ doorgaans だ nodig. In de compacte constructie met とのこと valt だ vaak weg.

3. Elk bericht met ということだ vertalen als “men zegt”

• Misleidende lezing: つまり、必要ないということです。 = “Men zegt dat het niet nodig is.”
• Juiste lezing: “Kortom, dat betekent dat het niet nodig is.”
• Waarom: ということだ kan zowel ontvangen informatie als een samenvatting of conclusie weergeven. Woorden als つまり en de voorafgaande redenering bepalen de betekenis.

4. Nederlandse tijdsverschuiving kopiëren

• Fout idee: omdat “zei” verleden tijd is, moet 帰る altijd 帰った worden.
• Goed: 彼は翌日帰ると言いました。 — “Hij zei dat hij de volgende dag zou terugkeren.”
• Waarom: 帰る beschrijft hier een gebeurtenis die ten tijde van de uitspraak nog moest plaatsvinden. 帰った zou betekenen dat de terugkeer toen al voltooid was.

5. Een bevel weergeven alsof het een feitelijke mededeling is

• Fout: 先生は学生が静かにすると言いました。
• Goed: 先生は学生に静かにするように言いました。
• Waarom: een opdracht of verzoek krijgt vaak 〜ように言う／伝える. De persoon tot wie de opdracht is gericht wordt met に gemarkeerd.

6. によると zonder echte bron gebruiken

• Onvolledig: によると、電車は遅れています。
• Goed: 駅の放送によると、電車は遅れています。
• Waarom: によると betekent “volgens” en heeft dus een genoemde of onmiddellijk begrijpelijke bron nodig. Voor een eigen waarneming past 見ると, 確認したところ of een rechtstreekse mededeling beter, afhankelijk van de context.

Gebruiksnotities

ということです is breed inzetbaar en kan vriendelijk verklarend klinken. とのことです is bondiger en schept meer afstand tussen de schrijver en de meegedeelde inhoud. Daardoor zie je het vaak in zakelijke e-mails: 来週ご訪問とのこと、承知しました. In een spontaan gesprek met vrienden kan die formulering onnodig formeel klinken; 来週来るって聞いたよ is dan natuurlijker. って is een informele spreektaalvariant van het aanhalende と of という.

De keuze van het rapporteerwerkwoord maakt de bron preciezer. 言う geeft woorden weer, 説明する een uitleg, 発表する een officiële bekendmaking, 報じる berichtgeving door media en 伝える het overbrengen van informatie. Kies liever zo’n concreet werkwoord dan een vaag patroon wanneer de manier van bekendmaken belangrijk is.

Vergelijk ook drie vormen die in het Nederlands allemaal met “schijnt” kunnen worden vertaald. 〜そうだ geeft horen-zeggen weer: de spreker heeft het van een bron. 〜らしい presenteert informatie als aannemelijk op grond van berichten of aanwijzingen en klinkt soms minder stellig. 〜ようだ is doorgaans een gevolgtrekking uit wat de spreker waarneemt. 雨が降るそうだ is dus “ik heb gehoord dat het gaat regenen”, terwijl 雨が降るようだ eerder “het ziet ernaar uit dat het gaat regenen” betekent.

Verdieping

Bronafstand is niet hetzelfde als twijfel

Een afstandelijke vorm betekent niet automatisch dat de spreker het bericht wantrouwt. 気象庁によると、台風は明朝上陸するとのことです verwijst naar een duidelijke, gezaghebbende bron. De afstand zit in de verantwoordelijkheid voor de formulering: de spreker meldt wat de dienst zegt. Om echte twijfel uit te drukken zijn context, らしい, という噂だ (“het gerucht gaat dat”) of woorden als 未確認だ (“onbevestigd”) nodig.

In journalistieke en wetenschappelijke teksten is bronmarkering ook een manier om beweringen controleerbaar te maken. 研究チームによれば koppelt een resultaat aan onderzoekers; 史料によると koppelt het aan historische bronnen. Wissel zulke vormen niet alleen voor stijl af: elk zelfstandig naamwoord vóór によると doet een inhoudelijke uitspraak over de herkomst van de informatie.

Vragen, verzoeken en opdrachten

Niet elke oorspronkelijke uiting wordt met enkel と weergegeven. Bij een indirecte vraag gebruikt men vaak か:

• 会議に出席するか尋ねました。 — “Ik vroeg of hij de vergadering zou bijwonen.”
• いつ戻るか聞きました。 — “Ik vroeg wanneer hij terugkwam.”

聞く kan zowel “horen” als “vragen” betekenen; de constructie en context maken het onderscheid duidelijk. Voor verzoeken en opdrachten is 〜ように頼む／言う／伝える vaak natuurlijker: 忘れずに連絡するように伝えてください — “Geef alstublieft door dat men niet moet vergeten contact op te nemen.”

Letterlijk citaat en indirect verslag mengen

Japanse teksten kunnen een opvallende formulering letterlijk tussen 「　」 zetten en de rest samenvatten. Een letterlijk citaat bewaart de oorspronkelijke persoon, beleefdheid en woordkeus: 社長は「必ず実現します」と述べた. Een indirect verslag kan perspectief aanpassen: 社長は計画を必ず実現すると述べた. Het werkwoord 述べる (“uiteenzetten, verklaren”) past bij formele verklaringen; in een gewoon gesprek is 言う natuurlijker.

Let ten slotte op と言っていた tegenover と言った. と言った richt zich op één uitspraak. と言っていた kan aangeven dat iemand iets eerder zei, herhaaldelijk zei of als boodschap had meegegeven. In het Nederlands worden beide vaak eenvoudig “zei” of “had gezegd”; de Japanse keuze hangt af van hoe je de uitspraak als gebeurtenis presenteert.

Oefentips

1. Maak een bronladder. Neem één inhoud, bijvoorbeeld 会議は延期された (“de vergadering is uitgesteld”), en combineer die achtereenvolgens met ということです, とのことです, と報じられています en 会社の発表によると. Noteer bij elke versie wie verantwoordelijk is voor de informatie.
2. Zet Nederlandse indirecte rede niet woord voor woord om. Onderstreep eerst de bron, het tijdstip van de oorspronkelijke uitspraak en het tijdstip van de gebeurtenis. Kies daarna pas de Japanse werkwoordsvorm en woorden als 翌日 of その日.
3. Luister gericht naar zinsuiteinden. Verzamel uit nieuws, podcasts en zakelijke dialogen volledige voorbeelden met そうです, とのことです, と発表しました en と伝えられています. Bewaar niet alleen de vorm, maar ook de bron die erbij stond.

Verwante onderwerpen

• Vereiste voorkennis: Het aanhalingspartikel と — de basis voor het markeren van uitspraken, gedachten en andere aangehaalde inhoud.