Formele schrijftaal in het Japans

Kort gezegd

In zakelijke, verklarende en academische teksten gebruikt het Japans vaak de である体: zelfstandige naamwoorden en な-bijvoeglijke naamwoorden eindigen dan bijvoorbeeld op である, ではない en であった. Werkwoorden en い-bijvoeglijke naamwoorden krijgen geen である, maar staan in hun gewone neutrale vorm. Constructies als における en に関して maken relaties tussen onderwerpen compact en formeel.

Overzicht

De である体 is een schrijfstijl die je veel tegenkomt in wetenschappelijke artikelen, verslagen, essays, encyclopedische uitleg en beleidsstukken. De naam betekent letterlijk ‘de stijl van である’. Het gaat niet alleen om één uitgang: de schrijver kiest door de hele tekst voor neutrale werkwoordsvormen en een zakelijke, afstandelijke toon. Op C1-niveau is het belangrijk dat je deze stijl niet alleen herkent, maar ook consequent kunt toepassen.

Voor Nederlandstaligen is vooral het verschil tussen formaliteit en beleefdheid belangrijk. In het Nederlands kan een formele tekst nog steeds beleefde formuleringen als ‘wij willen u informeren’ bevatten. In het Japans is です・ます体 beleefd tegenover de lezer, terwijl である体 informatie zakelijk vaststelt zonder die beleefdheidsuitgangen. Een tekst in である体 is dus formeel, maar klinkt in een rechtstreeks gesprek vaak juist stellig of afstandelijk.

De stijl bouwt voort op het basisverschil tussen です en だ. Waar だ de gewone korte vorm van het koppelwerkwoord is (het woord dat een onderwerp aan een naamwoord of eigenschap koppelt), geeft である dezelfde kernbetekenis in een nadrukkelijker geschreven register. Daarnaast gebruikt formeel Japans vaak compacte bepalingen met における ‘in/binnen’ en に関して ‘wat betreft’.

Zo werkt het

Zelfstandige naamwoorden en な-bijvoeglijke naamwoorden

Een zelfstandig naamwoord benoemt een persoon, zaak of begrip, zoals 研究 ‘onderzoek’. Een な-bijvoeglijk naamwoord drukt een eigenschap uit en krijgt voor een zelfstandig naamwoord vaak な, zoals 重要な問題 ‘een belangrijk probleem’. Als zulke woorden het gezegde van een formele zin vormen, gebruik je het volgende patroon:

Betekenis	Zelfstandig naamwoord: 事実	な-bijvoeglijk naamwoord: 重要
is	事実である	重要である
is niet	事実ではない	重要ではない
was	事実であった	重要であった
was niet	事実ではなかった	重要ではなかった

である bestaat historisch en grammaticaal uit で en ある, maar leer het voor deze toepassing als één formele uitgang. では wordt in minder formele taal vaak tot じゃ samengetrokken; in verzorgde zakelijke teksten blijft では normaal volledig staan.

Vergelijk dezelfde mededeling in drie stijlen:

Stijl	Voorbeeld	Typische indruk
beleefd	これは重要な問題です。	uitleg, presentatie, correspondentie
gewoon neutraal	これは重要な問題だ。	gesprek, persoonlijke notitie, informele tekst
formeel geschreven	これは重要な問題である。	essay, rapport, vaktekst

Werkwoorden en い-bijvoeglijke naamwoorden

Bij werkwoorden en い-bijvoeglijke naamwoorden verandert de vervoeging niet speciaal voor de である体. Je gebruikt de neutrale vorm, dus niet de beleefde vorm op ます. Een い-bijvoeglijk naamwoord eindigt in de basisvorm op い, zoals 正しい ‘juist’.

Woordsoort	Tegenwoordig	Ontkennend	Verleden	Ontkennend verleden
werkwoord 書く	書く	書かない	書いた	書かなかった
い-bijvoeglijk 正しい	正しい	正しくない	正しかった	正しくなかった

Daarom is その主張は正しくない。 al passend in formele schrijftaal. Je voegt niet simpelweg である toe aan 正しい. Ook een werkwoordelijke zin als 調査を実施した。 ‘Er is een onderzoek uitgevoerd’ heeft geen extra koppelwerkwoord nodig.

である binnen een langere zin

である kan ook voor een zelfstandig naamwoord of verbindend element staan. Daardoor kun je informatie compact inbedden:

• 原因である要素 — de factor die de oorzaak is
• 重要である点 — het punt dat belangrijk is
• 必要であるため — omdat het nodig is
• 事実であることを確認した — men heeft bevestigd dat het een feit is

Zo’n ingebed zinsdeel heet een bijzin: een deelzin die een functie binnen een grotere zin vervult. In formeel proza helpt である om duidelijk te maken dat de naamwoordelijke uitspraak bij die bijzin hoort.

において en における

において geeft de plaats, het kader, de tijd of het werkterrein aan waarbinnen iets geldt of gebeurt. Het lijkt soms op Nederlands ‘in’, ‘bij’ of ‘binnen’, maar klinkt formeler dan het alledaagse partikel で.

• 日本において調査を行った。 — Men voerde het onderzoek in Japan uit.
• 現代社会において重要である。 — Het is belangrijk in de moderne samenleving.

Voor een zelfstandig naamwoord gebruik je における:

• 日本における教育の現状 — de huidige stand van het onderwijs in Japan
• 研究における倫理 — ethiek binnen onderzoek

Het patroon is dus:

Functie	Patroon	Voorbeeld
bij een gezegde	naamwoord + において + zin	会議において決定した。
direct voor een naamwoord	naamwoord + における + naamwoord	会議における決定

Gebruik における niet als automatische vervanging van elk Nederlands ‘in’. Voor een eenvoudige concrete plaats klinkt 部屋で勉強する ‘in de kamer studeren’ meestal natuurlijker. において／における past vooral wanneer de plaats als institutioneel, maatschappelijk, historisch of analytisch kader wordt voorgesteld.

に関して en に関する

Met に関して introduceer je het onderwerp waarop een handeling of uitspraak betrekking heeft: ‘wat betreft’, ‘over’ of ‘met betrekking tot’. Voor een zelfstandig naamwoord wordt dat doorgaans に関する.

Functie	Patroon	Voorbeeld
gevolgd door een zin	naamwoord + に関して + zin	安全性に関して検討する。
bepaalt een naamwoord	naamwoord + に関する + naamwoord	安全性に関する報告書

について heeft vaak bijna dezelfde betekenis en is gebruikelijker in gesprek en algemene uitleg. に関して bakent het onderwerp formeler af en past daardoor goed in rapporten, aankondigingen en zakelijke toelichtingen. De vorm に関しての + naamwoord komt voor, maar に関する + naamwoord is in verzorgde compacte tekst meestal de betere keuze.

Voorbeelden in context

Japans	Nederlands	Toelichting
これは重要な問題である。	Dit is een belangrijk probleem.	Naamwoordelijk gezegde met である.
本稿の目的は、調査結果を明らかにすることである。	Het doel van dit artikel is de onderzoeksresultaten te verduidelijken.	Typische formulering voor het doel van een tekst.
従来の方法では十分ではない。	De conventionele methode is niet toereikend.	Formele ontkenning van een な-bijvoeglijk naamwoord.
結果は予想どおりであった。	Het resultaat was zoals verwacht.	Verleden tijd met であった.
その主張は正しくない。	Die bewering is niet juist.	Een い-bijvoeglijk naamwoord heeft geen である nodig.
この制度は1998年に導入された。	Dit stelsel werd in 1998 ingevoerd.	Neutrale lijdende werkwoordsvorm; geen ます.
日本における教育の現状を分析する。	We analyseren de huidige stand van het onderwijs in Japan.	における bepaalt 教育の現状.
現代社会において、情報の役割は大きい。	In de huidige samenleving speelt informatie een grote rol.	において geeft het maatschappelijke kader aan.
安全性に関して、三つの課題が残されている。	Wat de veiligheid betreft, blijven er drie vraagstukken over.	Formele afbakening van het onderwerp.
本研究に関する資料は付録に示した。	Het materiaal over dit onderzoek is in de bijlage opgenomen.	に関する bepaalt 資料.
データが不足しているため、結論を出すことはできない。	Omdat er onvoldoende gegevens zijn, kan er geen conclusie worden getrokken.	Zakelijke verbinding met ため en neutrale ontkenning.
以上の理由から、この案が最も妥当であると考えられる。	Om bovenstaande redenen kan dit voorstel als het meest redelijk worden beschouwd.	Voorzichtige, onpersoonlijke conclusie.
この件に関して、説明いたします。	Wat deze kwestie betreft, zal ik een toelichting geven.	に関して kan ook in beleefde zakelijke communicatie staan.

Veelgemaakte fouten

1. である na ieder gezegde zetten

• Onjuist: その主張は正しいである。
• Juist: その主張は正しい。
• Waarom: 正しい is een い-bijvoeglijk naamwoord en vormt zelf al een volledig gezegde. である volgt rechtstreeks op een zelfstandig naamwoord of een な-bijvoeglijk naamwoord, niet op de gewone vorm van een い-bijvoeglijk naamwoord.

2. Beleefde en neutrale uitgangen willekeurig mengen

• Onzorgvuldig: 本稿では結果を説明します。この結果は重要である。
• Consequent: 本稿では結果を説明する。この結果は重要である。
• Waarom: Binnen één doorlopende uiteenzetting kiest de schrijver normaal voor één hoofdstijl. Een bewuste wisseling kan wel, bijvoorbeeld wanneer een citaat, brief of rechtstreeks woord tot de lezer een ander register vereist.

3. における gebruiken waar において nodig is

• Onjuist: 調査は日本における実施された。
• Juist: 調査は日本において実施された。
• Waarom: における moet direct een zelfstandig naamwoord bepalen en kan niet rechtstreeks voor het werkwoord 実施された staan. Voor het kader waarbinnen de handeling plaatsvond, gebruik je において. 日本における調査 is wél correct, want dan bepaalt における het zelfstandig naamwoord 調査.

4. Een eenvoudig plaatswoord onnodig zwaar maken

• Stijf: 部屋において本を読んだ。
• Natuurlijk: 部屋で本を読んだ。
• Waarom: Voor een gewone handeling op een concrete plek volstaat で. において suggereert dat de plek een formeel kader van de bespreking is. Een Nederlands ‘in’ vertelt je niet automatisch welk Japans partikel past.

5. に関して als een な-bijvoeglijk naamwoord behandelen

• Onjuist: 環境問題に関してな報告書を読んだ。
• Juist: 環境問題に関する報告書を読んだ。
• Waarom: に関して is geen な-bijvoeglijk naamwoord en krijgt dus geen な. Als de constructie rechtstreeks 報告書 bepaalt, gebruik je に関する. 環境問題に関して、報告書を読んだ。 kan wel: dan betekent het ‘Wat milieuproblemen betreft, las ik een rapport.’

Gebruiksnotities

である体 wordt ook 常体 genoemd: de neutrale stijl zonder です en ます. Daartegenover staat 敬体, de beleefde stijl met die uitgangen. Niet elke neutrale tekst gebruikt voortdurend letterlijk である; veel zinnen eindigen op een werkwoord, een い-bijvoeglijk naamwoord of soms だ. De naam verwijst naar het hele stijlstelsel.

Een scriptie, onderzoeksverslag of analytisch essay wordt vaak volledig in である体 geschreven. Voor e-mails, toespraken, klantcommunicatie en mondelinge presentaties is です・ます体 vaak geschikter, omdat daar de relatie met de ontvanger centraal staat. De voorbeeldzin この件に関して、説明いたします。 is daarom volkomen natuurlijk in formele communicatie, ook al staat いたします in de beleefde stijl. ‘Formeel’ betekent dus niet dat alle formele situaties dezelfde uitgang vereisen.

Nederlandse schrijvers proberen een tekst soms formeler te maken door langere woorden te kiezen. In het Japans is vooral consequentie belangrijk: neutrale uitgangen, heldere verbindingen en een gelijkmatige toon. Overmatig gebruik van である, において en に関して maakt een tekst niet automatisch beter. Een eenvoudige vorm is vaak sterker als de relatie al duidelijk is.

Onderwerpen worden in Japans formeel proza vaak weggelaten wanneer ze uit de context blijken. Nederlands verlangt dan meestal een onderwerp als ‘wij’, ‘men’ of ‘het onderzoek’. Voeg in het Japans niet steeds 私たちは toe om de Nederlandse zin na te bootsen; dat kan onnodig persoonlijk en herhalend klinken.

Verder dan de basis

のである als verklarende afsluiting

Na een werkwoord of い-bijvoeglijk naamwoord kan wel のである staan:

• この差は無視できないのである。 — Dit verschil kan namelijk niet worden genegeerd.

Hier is の een nominalisator: een element dat de voorafgaande inhoud als een ‘zaak’ of ‘feit’ behandelt. のである is dus niet simpelweg である achter het werkwoord. Het geeft vaak een verklaring, nadrukkelijke gevolgtrekking of afronding. Te vaak gebruikt klinkt het zwaar en belerend.

Voorzichtige conclusies

Academische stijl is niet hetzelfde als absolute zekerheid. Schrijvers beperken een bewering vaak met vormen als と考えられる ‘kan worden aangenomen’, とみられる ‘naar het zich laat aanzien’ en 可能性がある ‘er bestaat een mogelijkheid’. Vergelijk:

• この方法は有効である。 — Deze methode is doeltreffend.
• この方法は有効であると考えられる。 — Deze methode kan als doeltreffend worden beschouwd.

De tweede zin maakt duidelijk dat het om een beredeneerde conclusie gaat. Dat is in een onderzoekscontext vaak nauwkeuriger dan een stellige Nederlandse vertaling met ‘is’.

であろう en compact naamwoordelijk proza

であろう drukt in formeel proza een verwachting of waarschijnlijke gevolgtrekking uit: 今後さらに重要になるであろう。 ‘Dit zal in de toekomst waarschijnlijk nog belangrijker worden.’ In moderne vakteksten komen ook minder plechtige alternatieven voor, zoals だろう of een voorzichtige onpersoonlijke constructie.

Formeel Japans maakt bovendien veel compacte naamwoordgroepen: 地域社会における高齢化の影響 ‘de gevolgen van de vergrijzing binnen lokale gemeenschappen’. Zulke groepen zijn efficiënt, maar een lange keten met meerdere の-verbindingen wordt snel onduidelijk. Splits de informatie dan over twee zinnen of maak de handeling expliciet met een werkwoord.

Verschil met nieuws- en juridische stijl

Nieuwsberichten gebruiken eveneens neutrale uitgangen, maar hebben eigen gewoonten: koppen laten elementen weg, gebeurtenissen staan vaak centraal en citaten bepalen het register. Juridische en officiële teksten gaan nog verder in vaste definities, lange voorwaarden en voorschriftvormen. である体 is dus een basis voor beide, maar maakt een tekst op zichzelf nog niet journalistiek of juridisch.

Oefentips

1. Herschrijf per woordsoort. Neem vier zinnen in です・ます体: één met een zelfstandig naamwoord, één met een な-bijvoeglijk naamwoord, één met een い-bijvoeglijk naamwoord en één met een werkwoord. Zet ze om en controleer vooral dat alleen de eerste twee である krijgen.
2. Markeer de functie van formele verbindingen. Onderstreep in een vaktekst において／における en に関して／に関する. Kijk telkens of er daarna een volledige zin of direct een zelfstandig naamwoord volgt.
3. Doe een consistentieronde. Zoek in je eigen tekst op です, ます, だ en である. Beslis bij elke treffer of de stijlwisseling bewust is. Lees daarna nog eens op inhoud: een consequente uitgang kan een onduidelijke redenering niet herstellen.

Verwante onderwerpen

• Voorkennis: Het koppelwerkwoord です・だ — de basis voor het verschil tussen beleefde, gewone en formeel geschreven naamwoordelijke zinnen.
• Vervolg: Nieuws- en mediastijl — laat zien hoe neutrale vormen in journalistieke teksten worden ingezet.
• Verdieping: Retorische middelen — voor bewuste nadruk, ritme en overtuigingskracht.
• Verdieping: Academische schrijfstijl — bouwt verder met argumentatie, afzwakking en tekststructuur.
• Verdieping: Juridische en officiële taal — behandelt vaste formuleringen en normerende teksten.