De condizionale presente in het Italiaans

Kort gezegd

De condizionale presente drukt uit wat iemand zou doen, graag wil of beleefd vraagt: Andrei betekent ‘ik zou gaan’ en Vorrei un caffè ‘ik zou graag een koffie willen’. Je gebruikt de stam van de futuro semplice met de uitgangen -ei, -esti, -ebbe, -emmo, -este, -ebbero. In een onwerkelijke voorwaarde staat na se normaal niet de condizionale: Se avessi tempo, viaggerei.

Overzicht

De condizionale is een wijs: een werkwoordsvorm waarmee je laat zien hoe je een handeling voorstelt, bijvoorbeeld als wenselijk, mogelijk of afhankelijk van een voorwaarde. Het woord presente is enigszins misleidend. Deze vorm kan over nu gaan, maar net zo goed over later: Domani verrei volentieri betekent ‘Morgen zou ik graag komen’.

Op B1-niveau kom je de vorm voortdurend tegen in gesprekken, horeca, e-mails en adviezen. Met vorrei bestel je beleefd, met potresti vraag je iemand iets te doen, met dovresti geef je advies en met sarebbe beschrijf je een denkbeeldige mogelijkheid. In het Nederlands gebruiken we daarvoor vaak zou/zouden + infinitief (de onverbogen werkwoordsvorm, zoals gaan). Italiaans heeft daarentegen één vervoegde werkwoordsvorm: andrei, andresti, andrebbe.

De vorm is ook de hoofdzin van een hypothetische constructie: Se abitassi più vicino, verrei più spesso — ‘Als ik dichterbij woonde, zou ik vaker komen.’ De voorwaarde met se vraagt daarbij om de congiuntivo imperfetto, een andere wijs die de niet-werkelijke voorwaarde markeert. Dat samenspel wordt later in dit artikel kort uitgelegd.

Zo werkt het

De vaste uitgangen

Alle regelmatige werkwoorden krijgen dezelfde uitgangen. De persoonsvorm laat al zien wie het onderwerp is (wie de handeling uitvoert), zodat io, tu, lui/lei enzovoort meestal kunnen worden weggelaten.

Persoon	Uitgang	parlare	prendere	partire
io	-ei	parlerei	prenderei	partirei
tu	-esti	parleresti	prenderesti	partiresti
lui/lei/Lei	-ebbe	parlerebbe	prenderebbe	partirebbe
noi	-emmo	parleremmo	prenderemmo	partiremmo
voi	-este	parlereste	prendereste	partireste
loro	-ebbero	parlerebbero	prenderebbero	partirebbero

De klemtoon ligt in deze vormen op de e van de uitgang: parleréi, parlerésti, parlerébbe. Bij noi en loro hoor je respectievelijk parlerémmo en parlerébbero.

De stam maken

De condizionale gebruikt in grote lijnen dezelfde stam als de futuro semplice:

• Bij werkwoorden op -are verandert de a vóór de uitgang in e: parlare → parler-, lavorare → lavorer-.
• Bij werkwoorden op -ere verdwijnt alleen de laatste -e: prendere → prender-, leggere → legger-.
• Bij werkwoorden op -ire verdwijnt eveneens de laatste -e: partire → partir-, dormire → dormir-.

Voeg daarna de passende uitgang toe: parler- + -emmo = parleremmo en partir- + -ebbero = partirebbero.

Spelling bij -care, -gare, -ciare en -giare

De spelling past zich aan om de uitspraak te bewaren:

Infinitief	Stam	Voorbeeld	Waarom?
cercare	cercher-	cercherei	h houdt de harde k-klank in stand
pagare	pagher-	pagheresti	h houdt de harde g-klank in stand
cominciare	comincer-	comincerebbe	de onbeklemtoonde i vervalt
mangiare	manger-	mangeremmo	de onbeklemtoonde i vervalt

Schrijf dus pagherei, niet pagarei, en mangerei, niet mangierei.

Belangrijke onregelmatige stammen

De uitgangen blijven regelmatig; vooral de stam verandert. Wie de stammen van de futuro semplice kent, heeft hier een groot voordeel.

Infinitief	Stam	io	lui/lei/Lei	noi
essere	sar-	sarei	sarebbe	saremmo
avere	avr-	avrei	avrebbe	avremmo
andare	andr-	andrei	andrebbe	andremmo
dovere	dovr-	dovrei	dovrebbe	dovremmo
potere	potr-	potrei	potrebbe	potremmo
sapere	sapr-	saprei	saprebbe	sapremmo
vedere	vedr-	vedrei	vedrebbe	vedremmo
vivere	vivr-	vivrei	vivrebbe	vivremmo
venire	verr-	verrei	verrebbe	verremmo
volere	vorr-	vorrei	vorrebbe	vorremmo
bere	berr-	berrei	berrebbe	berremmo
rimanere	rimarr-	rimarrei	rimarrebbe	rimarremmo
tenere	terr-	terrei	terrebbe	terremmo
fare	far-	farei	farebbe	faremmo
dare	dar-	darei	darebbe	daremmo
stare	star-	starei	starebbe	staremmo

Let vooral op vorrei. De dubbele r zit al in de combinatie van stam en uitgang; de juiste vorm is niet vorrerei. Ook fare, dare en stare verliezen geen extra letter: farei, darei, starei.

Ontkenning en voornaamwoorden

Voor een ontkenning zet je non vóór de vervoegde vorm:

• Non vorrei disturbarti. — Ik zou je niet willen storen.
• Non sarebbe facile. — Het zou niet gemakkelijk zijn.

Bij een modaal werkwoord als potere, dovere of volere volgt direct een infinitief, zonder voorzetsel: potrei venire, dovresti riposare, vorremmo prenotare. Een onbeklemtoond voornaamwoord kan vóór de vervoegde vorm staan of aan de infinitief worden vastgeschreven:

• Ti potrei aiutare. = Potrei aiutarti. — Ik zou je kunnen helpen.
• Gli vorrei parlare. = Vorrei parlargli. — Ik zou met hem willen praten.

Beide plaatsen zijn correct. In aiutarti vervalt de slot-e van aiutare voordat ti wordt toegevoegd.

Voorbeelden in context

Italiaans	Nederlands	Toelichting
Vorrei un caffè, per favore.	Ik zou graag een koffie willen, alstublieft.	Beleefde bestelling met volere.
Potresti aiutarmi?	Zou je me kunnen helpen?	Verzoek aan één bekende persoon.
Sarebbe bello andare in Italia.	Het zou fijn zijn om naar Italië te gaan.	Wens of aantrekkelijke mogelijkheid.
Dovremmo partire presto.	We zouden vroeg moeten vertrekken.	Advies dat ook de spreker omvat.
Mi piacerebbe vivere vicino al mare.	Ik zou graag bij de zee wonen.	Mi piacerebbe drukt een wens uit.
Al posto tuo, parlerei con Marta.	In jouw plaats zou ik met Marta praten.	Voorzichtig persoonlijk advies.
Potrebbe mandarmi il documento oggi?	Zou u mij het document vandaag kunnen sturen?	Formeel verzoek met Lei.
Prenderemmo volentieri il tavolo vicino alla finestra.	We zouden graag de tafel bij het raam nemen.	Voorkeur in een restaurant.
Se avessi più tempo, studierei anche il portoghese.	Als ik meer tijd had, zou ik ook Portugees studeren.	Niet-werkelijke voorwaarde met se.
Con un po’ di sole, la terrazza sarebbe perfetta.	Met een beetje zon zou het terras perfect zijn.	De voorwaarde wordt niet met se uitgesproken.
Domani verrei volentieri, ma devo lavorare.	Morgen zou ik graag komen, maar ik moet werken.	De condizionale verwijst naar de toekomst.
Direi che possiamo cominciare.	Ik zou zeggen dat we kunnen beginnen.	Een mening wordt minder stellig gemaakt.
Quanto costerebbe una camera per due notti?	Hoeveel zou een kamer voor twee nachten kosten?	Beleefde vraag naar informatie.
Secondo il giornale, il ministro sarebbe pronto a dimettersi.	Volgens de krant zou de minister bereid zijn af te treden.	Niet-bevestigd bericht; journalistiek gebruik.

Veelgemaakte fouten

1. Een extra stuk infinitief laten staan

• Fout: Parlarebbe con il direttore.
• Goed: Parlerebbe con il direttore.
• Waarom: Bij -are maak je de stam op -er- en voeg je -ebbe toe. Je plakt de uitgang niet achter de hele infinitief.

2. Vorrerei maken van volere

• Fout: Vorrerei prenotare un tavolo.
• Goed: Vorrei prenotare un tavolo.
• Waarom: Volere heeft de vaste vorm vorrei. Leer de veelgebruikte reeks vorrei, vorresti, vorrebbe, vorremmo, vorreste, vorrebbero als geheel.

3. De condizionale na se gebruiken

• Fout: Se avrei tempo, verrei.
• Goed: Se avessi tempo, verrei.
• Waarom: In een onwerkelijke voorwaarde gebruikt standaard-Italiaans na se de congiuntivo imperfetto; de condizionale staat in het gevolg. Het Nederlandse ‘als ik tijd zou hebben’ kan je hier op het verkeerde spoor zetten. Denk liever aan ‘als ik tijd had, zou ik komen’.

4. Een voorzetsel na een modaal werkwoord toevoegen

• Fout: Potresti di aiutarmi?
• Goed: Potresti aiutarmi?
• Waarom: Na potere, dovere en volere volgt de infinitief rechtstreeks. Er staat geen di of a tussen.

5. Een voornaamwoord los achter de infinitief zetten

• Fout: Potresti aiutare mi?
• Goed: Potresti aiutarmi? of Mi potresti aiutare?
• Waarom: Het onbeklemtoonde mi wordt aan de infinitief vastgeschreven of vóór het vervoegde werkwoord geplaatst.

6. De Nederlandse hulpwerkwoordconstructie woord voor woord nabouwen

• Fout: Io sarei andare.
• Goed: Io andrei.
• Waarom: Voor ‘ik zou gaan’ vervoeg je andare zelf. Sarei andato/a is een andere tijd, de condizionale passato: ‘ik zou zijn gegaan’.

Gebruiksnuances

Beleefdheid: van direct naar voorzichtig

De condizionale maakt een verzoek minder direct, maar een gewone tegenwoordige tijd is niet automatisch onbeleefd. Vergelijk:

Vorm	Betekenis en toon
Voglio parlare con la responsabile.	Ik wil de verantwoordelijke spreken; duidelijk en vrij direct.
Vorrei parlare con la responsabile.	Ik zou graag de verantwoordelijke spreken; beleefd en gebruikelijk.
Puoi chiudere la porta?	Kun je de deur sluiten?; normaal onder bekenden.
Potresti chiudere la porta?	Zou je de deur kunnen sluiten?; voorzichtiger.
Può firmare qui?	Kunt u hier tekenen?; beleefd door de formele aanspreekvorm.
Potrebbe firmare qui?	Zou u hier kunnen tekenen?; nog zachter en afstandelijker.

Voor een bestelling is vorrei een veilige standaardvorm. Het Nederlandse ‘ik krijg graag…’ vertaal je niet letterlijk met ricevere. Zeg bijvoorbeeld Vorrei una bottiglia d’acqua.

Wens, mogelijkheid en advies

Met vorrei en mi piacerebbe geef je een persoonlijke wens aan. Mi piacerebbe legt de nadruk op wat je aantrekkelijk lijkt: Mi piacerebbe imparare a cucinare meglio. Met potrei noem je een mogelijkheid voor jezelf: Potrei passare dopo il lavoro. Met dovresti geef je advies, niet noodzakelijk een harde plicht: Dovresti dormire di più.

Dat laatste verschil is belangrijk voor Nederlandstaligen. Nederlands ‘je moet’ kan streng klinken, terwijl Italiaans devi eveneens een duidelijke noodzaak uitdrukt. Voor vriendelijk advies past vaak dovresti — ‘je zou moeten’ — beter.

Een weggelaten voorwaarde

De voorwaarde hoeft niet altijd letterlijk genoemd te worden. In Io sceglierei il treno (‘Ik zou de trein kiezen’) begrijpt de luisteraar bijvoorbeeld ‘als ik moest kiezen’ of ‘in die situatie’. Uitdrukkingen als al posto tuo (‘in jouw plaats’), con più tempo (‘met meer tijd’) en senza traffico (‘zonder verkeer’) kunnen dezelfde achtergrond geven zonder een bijzin met se.

Presente betekent niet alleen ‘nu’

De naam verwijst vooral naar de eenvoudige, niet-samengestelde vorm. Vergelijk:

• Oggi resterei a casa. — Vandaag zou ik thuisblijven.
• Domani partirei presto. — Morgen zou ik vroeg vertrekken.
• Da giovane, avrei voluto viaggiare di più. — Toen ik jong was, had ik meer willen reizen.

In het laatste voorbeeld staat avrei voluto, de samengestelde condizionale passato, omdat de onvervulde wens in het verleden ligt.

Verder dan de basis

Volledige hypothetische zinnen

Bij een voorstelbare maar niet als werkelijk gepresenteerde situatie gebruikt het Italiaans meestal dit patroon:

Voorwaarde	Gevolg
se + congiuntivo imperfetto	condizionale presente
Se fossi libero,	verrei con voi.
Als ik vrij was,	zou ik met jullie meegaan.

De congiuntivo is een wijs voor onder meer onzekerheid, wenselijkheid en niet-werkelijkheid. Je hoeft de vorming ervan niet te beheersen om de hoofdregel alvast te onthouden: niet se sarei, maar se fossi; niet se avrei, maar se avessi.

Een echte of waarschijnlijke voorwaarde volgt een ander patroon en heeft geen condizionale nodig: Se domani ho tempo, ti chiamo — ‘Als ik morgen tijd heb, bel ik je.’ Het verschil zit dus niet simpelweg in het Nederlandse woord ‘als’, maar in hoe de spreker de situatie voorstelt.

Voorzichtig standpunt en journalistieke afstand

Vormen als direi, sembrerebbe en si potrebbe verzachten een bewering:

• Direi che è una buona soluzione. — Ik zou zeggen dat het een goede oplossing is.
• Sembrerebbe tutto risolto. — Alles lijkt opgelost te zijn / zou opgelost zijn.
• Si potrebbe iniziare da qui. — We zouden hier kunnen beginnen.

In nieuwsberichten kan de condizionale aangeven dat informatie nog niet door de schrijver wordt bevestigd: Il sospetto sarebbe già all’estero — ‘De verdachte zou al in het buitenland zijn.’ Dit heet soms de condizionale di dissociazione: de schrijver houdt afstand tot de bron. Gebruik dit niet als algemene vervanging van ‘misschien’; in alledaagse taal zijn forse of probabilmente vaak natuurlijker.

Toekomst gezien vanuit het verleden

Hier wijkt Italiaans opvallend af van een veelvoorkomende Nederlandse gewoonte. In ‘Hij zei dat hij later zou komen’ is zou komen vanuit het verleden bekeken toekomstig. Standaard-Italiaans gebruikt daarvoor de condizionale passato, niet de condizionale presente:

• Ha detto che sarebbe venuto più tardi. — Hij zei dat hij later zou komen.

Sarebbe venuto bestaat uit sarebbe plus venuto, het voltooid deelwoord (de vorm zoals ‘gekomen’). Behandel dit als een apart vervolgpunt; voor wensen, beleefde verzoeken en een denkbeeldig gevolg in het heden of de toekomst blijft de condizionale presente de kernvorm.

Oefentips

1. Koppel de vorm aan de toekomststam. Maak twee kolommen met bijvoorbeeld andrò/andrei, potrò/potrei, verrò/verrei en sarò/sarei. Zo leer je één onregelmatige stam voor twee tijden.
2. Oefen in bruikbare zinsblokken. Maak dagelijks varianten van Vorrei…, Potresti…?, Al posto tuo… en Mi piacerebbe…. Wissel persoon en woordenschat, bijvoorbeeld Vorremmo prenotare en Potrebbe ripetere?
3. Controleer elke zin met se. Onderstreep de voorwaarde en het gevolg afzonderlijk. Bij een onwerkelijke situatie hoort de condizionale in het gevolg: Se avessi ferie, andrei in Sicilia.

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: Futuro semplice — de condizionale gebruikt grotendeels dezelfde regelmatige en onregelmatige stammen.
• Hierna: Condizionale passato — voor gemiste kansen, onvervulde wensen in het verleden en toekomst gezien vanuit het verleden.