Voorzetsels bij landen in het Frans

In het kort

Bij een bestemming of verblijfplaats gebruik je meestal à voor een stad, en voor een vrouwelijk land of continent, au voor een mannelijk land en aux voor een meervoudige landsnaam. Voor herkomst worden die reeksen de/d’, du en des: à Paris — de Paris, en France — de France, au Canada — du Canada, aux États-Unis — des États-Unis.

Overzicht

In het Nederlands kunnen we zowel bij steden als landen vaak met in, naar en uit werken: in Parijs, naar Frankrijk, uit Canada. Het Frans kiest het voorzetsel niet alleen op grond van de betekenis, maar ook op grond van het soort plaatsnaam en, bij landen, het grammaticale geslacht. Dat is het onderscheid tussen bijvoorbeeld à Paris, en France en au Canada.

Dit onderwerp komt al op A1-niveau aan bod, omdat je de vormen nodig hebt zodra je vertelt waar je woont, naartoe reist of vandaan komt. De kern is overzichtelijk. Zoek eerst uit of de naam een stad, een vrouwelijk land, een mannelijk land of een meervoudige landsnaam is. Kies daarna de reeks voor waar/waarnaartoe of die voor waarvandaan.

Met grammaticaal geslacht wordt hier bedoeld dat een Frans land als mannelijk of vrouwelijk wordt behandeld. Dat zegt uiteraard niets over het land zelf. Het geslacht is vooral zichtbaar aan het lidwoord: la France is vrouwelijk, le Canada mannelijk en les États-Unis meervoud.

Hoe het werkt

De basis: bestemming en verblijfplaats

Dezelfde vormen staan doorgaans na werkwoorden van beweging, zoals aller (gaan) en partir (vertrekken), en na werkwoorden die een verblijfplaats aangeven, zoals être (zijn), habiter (wonen), vivre (leven/wonen) en rester (blijven).

Soort plaatsnaam	Voorzetsel	Voorbeeld	Nederlands
stad of gemeente	à	à Bruxelles	in/naar Brussel
vrouwelijk land	en	en Belgique	in/naar België
mannelijk land	au	au Canada	in/naar Canada
land in het meervoud	aux	aux Pays-Bas	in/naar Nederland
continent	meestal en	en Europe	in/naar Europa

Au is de samentrekking (twee woorden die één vorm worden) van à + le. Aux komt van à + les. Daarom zeg je niet à le Canada of à les Pays-Bas.

Let op een verschil met het Nederlands: de Franse vorm maakt vaak geen onderscheid tussen in en naar. Het werkwoord en de context geven aan of het om rust of beweging gaat:

• Je suis en France. — Ik ben in Frankrijk.
• Je vais en France. — Ik ga naar Frankrijk.
• Il habite au Canada. — Hij woont in Canada.
• Il part au Canada. — Hij vertrekt naar Canada.

Het geslacht van een land herkennen

Een bruikbare beginnersregel is dat landnamen op een onbeklemtoonde -e meestal vrouwelijk zijn: la France, la Belgique, l’Italie, la Suisse. Namen zonder die uitgang zijn vaak mannelijk: le Canada, le Japon, le Portugal, le Maroc.

Er zijn belangrijke uitzonderingen op de vormregel. Onder meer le Mexique, le Cambodge, le Mozambique, le Zimbabwe en le Belize zijn mannelijk ondanks hun uitgang op -e. Leer daarom een land liefst meteen met zijn lidwoord: niet alleen Canada, maar le Canada.

Sommige namen zijn meervoudig, bijvoorbeeld les États-Unis en les Pays-Bas. Daarbij hoort aux, ongeacht de laatste letter van de naam.

Mannelijke landen die met een klinker beginnen

Voor een mannelijk land dat met een klinkerklank begint, gebruikt het Frans gewoonlijk en in plaats van au. Zo wordt de uitspraak vloeiender:

• en Iran
• en Irak
• en Israël

Dit betekent niet dat deze landen vrouwelijk zijn. Je zegt bijvoorbeeld l’Iran moderne met een mannelijk bijvoeglijk naamwoord. Voor het voorzetsel volgt deze kleine groep alleen hetzelfde hoorbare patroon als vrouwelijke landen.

Continenten

De gebruikelijke namen van continenten zijn vrouwelijk en krijgen daarom en: en Europe, en Afrique, en Asie, en Amérique, en Océanie, en Antarctique. Ook hier kan en zowel ‘in’ als ‘naar’ betekenen.

Herkomst: de, d’, du en des

Bij ‘uit’ of ‘van’ draait het patroon om. Deze vormen staan vaak na venir de (komen uit), revenir de (terugkomen uit), rentrer de (terugkeren van) en être originaire de (afkomstig zijn uit).

Soort plaatsnaam	Herkomst	Voorbeeld	Nederlands
stad	de / d’	de Paris, d’Amsterdam	uit Parijs, uit Amsterdam
vrouwelijk land	de / d’	de France, d’Italie	uit Frankrijk, uit Italië
mannelijk land	du	du Canada	uit Canada
mannelijk land met klinkerbegin	d’	d’Iran	uit Iran
land in het meervoud	des	des États-Unis	uit de Verenigde Staten
continent	d’ / de	d’Europe, de l’Antarctique	uit Europa, uit Antarctica

Du is de verplichte samentrekking van de + le; des die van de + les. Bij vrouwelijke landen staat na de normaal geen lidwoord: de France, niet de la France, wanneer je eenvoudigweg herkomst bedoelt. Voor een klinker wordt de ingekort tot d’: d’Italie.

Eén beslisroute

1. Gaat het om waar of waarheen? Kies dan de reeks à / en / au / aux.
2. Gaat het om waarvandaan? Kies dan de/d’ / du / des.
3. Is het een stad? Gebruik à of de/d’.
4. Is het een land? Controleer dan lidwoord, getal en eventueel het klinkerbegin.

Voorbeelden in context

Frans	Nederlands	Opmerking
Je vais en France cet été.	Ik ga deze zomer naar Frankrijk.	vrouwelijk land, bestemming
Il habite au Canada depuis deux ans.	Hij woont al twee jaar in Canada.	mannelijk land, verblijf
Elle vient des États-Unis.	Zij komt uit de Verenigde Staten.	meervoud, herkomst
Nous allons à Paris demain.	Wij gaan morgen naar Parijs.	stad, bestemming
Ma sœur travaille en Belgique.	Mijn zus werkt in België.	vrouwelijk land, verblijf
Vous partez au Japon en avril ?	Vertrekken jullie in april naar Japan?	mannelijk land, bestemming
Ils vivent aux Pays-Bas.	Zij wonen in Nederland.	meervoudige landsnaam
Le train arrive de Bruxelles à midi.	De trein komt om twaalf uur uit Brussel aan.	stad, herkomst
Je reviens d’Italie lundi.	Ik kom maandag terug uit Italië.	vrouwelijk land met klinkerbegin
Ce café vient du Brésil.	Deze koffie komt uit Brazilië.	mannelijk land, oorsprong
Son collègue est originaire d’Iran.	Zijn collega is afkomstig uit Iran.	mannelijk land met klinkerbegin
Nous voyageons en Europe en train.	Wij reizen met de trein door Europa.	continent
Elle rentre du Maroc ce soir.	Zij komt vanavond terug uit Marokko.	mannelijk land, herkomst
Mes voisins déménagent aux Philippines.	Mijn buren verhuizen naar de Filipijnen.	meervoudige landsnaam
Leur vol part d’Amsterdam et arrive à Lyon.	Hun vlucht vertrekt uit Amsterdam en komt aan in Lyon.	twee steden

De Nederlandse vertaling laat goed zien waarom letterlijk omzetten riskant is. Naar, in en soms zelfs door kunnen in het Frans allemaal met dezelfde landenconstructie worden weergegeven; de rest van de zin bepaalt de precieze betekenis.

Veelgemaakte fouten

Voor elk land à gebruiken

• Fout: Je vais à France.
• Goed: Je vais en France.
• Waarom: À is de basisvorm bij steden. La France is een vrouwelijk land en krijgt en.

Nederlands ‘in’ letterlijk als dans vertalen

• Fout: Il habite dans le Canada.
• Goed: Il habite au Canada.
• Waarom: Bij een land als gewone geografische bestemming of verblijfplaats gebruik je het landenpatroon. Dans betekent eerder ‘binnen in’ en hoort niet in deze neutrale zin.

À le en à les niet samentrekken

• Fout: Nous partons à le Japon / à les États-Unis.
• Goed: Nous partons au Japon / aux États-Unis.
• Waarom: À + le wordt altijd au en à + les altijd aux.

Bij herkomst het vrouwelijke lidwoord laten staan

• Fout: Elle vient de la Belgique.
• Goed: Elle vient de Belgique.
• Waarom: Bij eenvoudige herkomst uit een vrouwelijk land valt het lidwoord weg. Dit wijkt af van vormen als du Canada en des États-Unis.

Alleen naar de laatste letter kijken

• Fout: Il travaille en Mexique.
• Goed: Il travaille au Mexique.
• Waarom: Hoewel Mexique op -e eindigt, is le Mexique mannelijk. De uitgang is een hulpmiddel, geen waterdichte regel.

Bij een mannelijk land met klinkerbegin au gebruiken

• Fout: Nous allons au Iran.
• Goed: Nous allons en Iran.
• Waarom: Mannelijke landnamen met een klinkerbegin krijgen gewoonlijk en. Bij herkomst zeg je d’Iran.

Gebruiksnotities

Wonen ‘in’ of ‘te’ een stad

In het Frans is à Amsterdam zowel ‘in Amsterdam’ als, in wat formeler Nederlands, ‘te Amsterdam’. Er is geen apart Frans voorzetsel nodig voor het verschil. Bij een arrondissement of stadsdeel kun je wel een specifiekere constructie tegenkomen, maar voor de stad als geheel blijft à de veilige keuze.

Nationaliteit is geen plaatsnaam

Na être gebruik je voor een nationaliteit geen landenvoorzetsel:

• Elle est française. — Zij is Frans.
• Elle est en France. — Zij is in Frankrijk.
• Elle vient de France. — Zij komt uit Frankrijk.

In de eerste zin is française een bijvoeglijk naamwoord (een woord dat een eigenschap aangeeft), geen geografische naam.

Hoofdletters verschillen van het Nederlands

Franse land- en stadsnamen krijgen een hoofdletter: la France, le Canada, Paris. Bijvoeglijke naamwoorden van nationaliteit krijgen in het Frans doorgaans een kleine letter: un film français. Een zelfstandig gebruikte inwonernaam krijgt wel een hoofdletter: un Français, une Française.

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet allemaal actief te beheersen. Ze verklaren wel vormen die je later in teksten en gesprekken zult tegenkomen.

Eilanden volgen niet één simpele regel

Bij eilanden spelen traditie, geslacht, getal en de aanwezigheid van een lidwoord mee. Je zegt bijvoorbeeld en Corse en en Sicile, maar à Cuba, à Madagascar en à Chypre. Eilandengroepen kunnen een meervoudsvorm hebben, zoals aux Canaries. Controleer bij twijfel een betrouwbaar woordenboek en leer een veelgebruikte eilandnaam meteen met zijn voorzetsel.

Streken, provincies en deelstaten

Ook regio’s volgen vaak het patroon van geslacht en getal: en Bretagne, en Normandie, au Québec, au Texas, aux Açores. Toch bestaan er vaste en historisch gegroeide gebruiken. De beginnersregel voor landen helpt dus, maar vervangt bij alle soorten geografische namen niet het woordenboek.

Het lidwoord kan terugkomen bij een nader bepaalde naam

Bij neutrale herkomst zeg je venir de France. Wanneer je niet simpelweg het land bedoelt, maar een bepaald aspect of een bepaalde periode ervan, kan een lidwoord wel nodig zijn:

• la France du XIXe siècle — het Frankrijk van de negentiende eeuw
• Il revient de la France rurale. — Hij komt terug uit het landelijke Frankrijk.

Dit is geen uitzondering die je voor gewone reiszinnen hoeft toe te passen. Het verschil ontstaat doordat France hier nader wordt bepaald.

De drukt niet altijd herkomst uit

Dezelfde vormen kunnen bezit, onderwerp of verband aangeven. Vergelijk:

• Je viens du Canada. — Ik kom uit Canada.
• Je parle du Canada. — Ik praat over Canada.
• une carte du Canada — een kaart van Canada.

Bij parler de blijft het gewone lidwoord doorgaans behouden en ontstaan du, de la, de l’ of des: parler de la France, du Canada, des Pays-Bas. Dat verschilt van herkomst, waar je venir de France zegt. Kijk dus niet alleen naar de plaatsnaam, maar ook naar het werkwoord en de betekenis van de.

Vervoermiddelen gebruiken een ander patroon

Verwar een bestemming niet met de manier waarop je reist:

• Je vais en France en train. — Ik ga met de trein naar Frankrijk.
• Nous partons au Canada en avion. — Wij vertrekken met het vliegtuig naar Canada.

Het eerste voorzetsel hoort bij de bestemming; en train en en avion geven het vervoermiddel aan. Dat beide keren en kan staan, is toeval: de twee vormen hebben hier een andere functie.

Oefentips

1. Leer namen in paren. Noteer la France → en France / de France, le Canada → au Canada / du Canada en les Pays-Bas → aux Pays-Bas / des Pays-Bas. Zo oefen je bestemming en herkomst tegelijk.
2. Maak een denkbeeldige reis. Schrijf vijf korte zinnen met aller, habiter, partir, venir en revenir: Je pars de Rotterdam, je vais à Paris, puis en Suisse… Controleer bij elk land het lidwoord.
3. Gebruik twee kleuren. Markeer à/en/au/aux als ‘waar of waarheen’ en de/d’/du/des als ‘waarvandaan’. Zeg de zinnen hardop; vooral de vaste combinaties au Canada — du Canada en aux États-Unis — des États-Unis blijven dan makkelijker hangen.

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: Voorzetsels van plaats — de bredere basis voor aangeven waar iets of iemand zich bevindt.