Tijdsuitdrukkingen in het Zweeds

In het kort

Gebruik om + tijdsduur voor een moment in de toekomst (om två timmar, over twee uur), för + tijdsduur + sedan voor een moment in het verleden (för två år sedan, twee jaar geleden) en i + tijdsduur voor hoe lang iets duurt (i tre timmar, drie uur lang). Woorden als igår en imorgon hebben geen extra voorzetsel nodig. Staat de tijdsbepaling vooraan, dan komt in een hoofdzin het vervoegde werkwoord direct erna: Igår reste jag.

Overzicht

Een tijdsuitdrukking vertelt wanneer iets gebeurt, hoe lang het duurt of hoe ver het van het spreekmoment af ligt. In het Zweeds zijn dat zowel losse woorden, zoals nu (nu), igår (gisteren) en imorgon (morgen), als woordgroepen met een voorzetsel: om en stund (over een poosje), för två år sedan (twee jaar geleden) en i tre timmar (drie uur lang).

Dit onderwerp hoort bij A2, maar bouwt voort op de A1-kennis van getallen, kloktijden en dagen. De basis is overzichtelijk: denk eerst na over de vraag die je beantwoordt. Gaat het om een toekomstig moment, een verstreken tijd sinds een gebeurtenis, of de duur van een activiteit? Die keuze bepaalt vaak of je om, för ... sedan of i nodig hebt.

Voor Nederlandstaligen zijn juist de kleine voorzetsels verraderlijk. Zweeds i kan overeenkomen met Nederlands “gedurende” of “... lang”, terwijl Nederlands “in” bij een voltooide prestatie meestal Zweeds på wordt. En waar het Nederlands “geleden” achter de tijdsduur zet, omsluit het Zweeds die duur met för en sedan. Leer daarom liever hele patronen dan losse vertalingen van i, om, på en för.

Zo werkt het

Losse woorden: nu, gisteren en morgen

Veel veelgebruikte tijdswoorden staan zonder voorzetsel in de zin:

• nu — nu
• idag / i dag — vandaag
• igår / i går — gisteren
• imorgon / i morgon — morgen
• i förrgår — eergisteren
• i övermorgon — overmorgen
• snart — binnenkort, zo
• nyss — zojuist, net

Bij idag/i dag, igår/i går en imorgon/i morgon bestaan zowel aaneengeschreven als los geschreven vormen. Je zult beide tegenkomen. De i in de losse spelling hoort bij het tijdswoord; voeg er geen ander voorzetsel aan toe.

Deze woorden kunnen achteraan staan: Vi åker imorgon (We vertrekken morgen). Voor nadruk of om het tijdskader meteen duidelijk te maken, kunnen ze ook vooraan staan: Imorgon åker vi. In een Zweedse hoofdzin staat het vervoegde werkwoord (de werkwoordsvorm die de tijd draagt, hier åker) op de tweede zinsplaats. Daardoor komt het onderwerp (wie iets doet, hier vi) na het werkwoord. Dat lijkt gelukkig op Nederlands: “Morgen vertrekken we.”

om + tijdsduur: over hoeveel tijd?

Gebruik om als je vanaf nu vooruitrekent naar een toekomstig moment:

• om fem minuter — over vijf minuten
• om två veckor — over twee weken
• om en stund — over een poosje, zo meteen
• om ett år — over een jaar

Het zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak of begrip) staat na een getal meestal in het meervoud: en timme maar två timmar, en vecka maar tre veckor. Na en/ett staat natuurlijk het enkelvoud.

Nederlands en Zweeds lopen hier redelijk gelijk als je Nederlands “over” gebruikt. Laat je echter niet misleiden door Nederlands “in vijf minuten” wanneer dat “vijf minuten vanaf nu” betekent: in die betekenis kiest het Zweeds gewoonlijk om fem minuter.

för + tijdsduur + sedan: hoeveel tijd geleden?

Voor een gebeurtenis die een bepaalde tijd vóór nu plaatsvond, gebruik je:

för + tijdsduur + sedan

Zo krijg je för en vecka sedan (een week geleden), för tre månader sedan (drie maanden geleden) en för länge sedan (lang geleden). De gebeurtenis zelf staat doorgaans in een verleden tijd: Jag träffade henne för en vecka sedan (Ik ontmoette haar een week geleden).

De plaats van för is belangrijk. Nederlands heeft alleen het woord “geleden” na de tijdsduur, maar Zweeds zet för vóór en sedan ná de duur. Zie de twee woorden dus als een omlijsting. Een volledige tijdsbepaling kan ook vooraan: För tre år sedan flyttade de till Malmö (Drie jaar geleden verhuisden ze naar Malmö). Ook dan volgt de Zweedse volgorde tijdsbepaling + werkwoord + onderwerp.

i + tijdsduur: hoe lang?

Gebruik i + tijdsduur om de duur van een toestand of activiteit aan te geven:

• Vi väntade i en timme. — We wachtten een uur lang.
• Hon sov i tio timmar. — Ze sliep tien uur lang.
• Jag har bott här i två månader. — Ik woon hier al twee maanden.

Bij een handeling die in het verleden begon en nu nog doorgaat, gebruikt het Zweeds vaak de voltooide tijd: har + supinum. Het supinum is de werkwoordsvorm na har, zoals bott in har bott en väntat in har väntat. Nederlands gebruikt in zulke zinnen vaak de tegenwoordige tijd: “Ik woon hier al twee maanden.” Zweeds kiest juist vaak Jag har bott här i två månader. Dit verschil veroorzaakt veel fouten.

De zin Jag bor här i två månader is grammaticaal mogelijk wanneer je een afgebakend, tijdelijk verblijf bedoelt: “Ik woon hier twee maanden.” Zonder verdere context klinkt een toekomstsconstructie vaak duidelijker: Jag ska bo här i två månader (Ik ga hier twee maanden wonen). Bedoel je dat de twee maanden al lopen, kies dan Jag har bott här i två månader.

sedan + beginpunt: sinds wanneer?

Als je niet de duur maar het beginpunt noemt, gebruik je sedan:

• sedan 2022 — sinds 2022
• sedan i måndags — sinds afgelopen maandag
• sedan jag flyttade hit — sinds ik hierheen verhuisde

Ook hier staat bij een nog voortdurende situatie vaak har plus het supinum: Vi har känt varandra sedan 2020 (We kennen elkaar sinds 2020). Het Nederlands gebruikt “kennen” in de tegenwoordige tijd; Zweeds kijkt naar de periode die in het verleden begon.

på + tijdsduur: binnen die tijd klaar

På + tijdsduur geeft vaak aan hoeveel tijd nodig was om iets af te maken of een resultaat te bereiken:

• Hon läste boken på två dagar. — Ze las het boek in twee dagen uit.
• Vi kom fram på tre timmar. — We bereikten onze bestemming in drie uur.

Vergelijk dat met Hon läste i två timmar: zij las twee uur lang, maar de zin zegt niet dat het boek uit was. Dit onderscheid is belangrijk:

• i två timmar — de activiteit duurde twee uur;
• på två timmar — het resultaat werd binnen twee uur bereikt;
• om två timmar — het gebeurt over twee uur, gerekend vanaf nu.

Nederlands gebruikt in de laatste twee gevallen soms hetzelfde woord “in”. Zweeds maakt het verschil explicieter met på en om.

Dagen en delen van de dag

Bij dagen en terugkerende dagdelen komen enkele vaste patronen voor:

• på måndag — maandag, komende maandag of op maandag volgens de context
• i måndags — afgelopen maandag
• varje måndag — elke maandag
• på måndagar — op maandagen, gewoonlijk op maandag
• i morse — vanochtend
• i kväll — vanavond
• i natt — vannacht
• på morgonen — 's morgens, in de ochtend

Ook förra veckan (vorige week), den här veckan (deze week) en nästa vecka (volgende week) staan normaal zonder extra voorzetsel. Een Nederlandse gewoonte als “in de volgende week” moet je dus niet letterlijk overnemen wanneer je gewoon “volgende week” bedoelt.

Voorbeelden in context

Zweeds	Nederlands	Toelichting
Jag reste för två år sedan.	Ik reisde twee jaar geleden.	För ... sedan kijkt terug vanaf nu.
Vi har väntat i tre timmar.	We wachten al drie uur.	De wachttijd begon eerder en duurt nog voort.
Hon kommer om en stund.	Ze komt over een poosje.	Om wijst naar een toekomstig moment.
Jag ska bo här i två månader.	Ik ga hier twee maanden wonen.	Een geplande, afgebakende duur.
Igår arbetade jag hemma.	Gisteren werkte ik thuis.	Na de tijdsbepaling komt meteen het werkwoord.
Vi åker till Göteborg imorgon.	We vertrekken morgen naar Göteborg.	Imorgon heeft geen extra voorzetsel nodig.
Mötet börjar om tio minuter.	De vergadering begint over tien minuten.	Vanaf nu tien minuten vooruit.
De flyttade hit för sex månader sedan.	Ze verhuisden zes maanden geleden hierheen.	De tijdsduur staat tussen för en sedan.
Barnen lekte ute i två timmar.	De kinderen speelden twee uur lang buiten.	Alleen de duur van de activiteit telt.
Hon skrev rapporten på en eftermiddag.	Ze schreef het verslag in één middag af.	På benadrukt dat het resultaat bereikt werd.
Jag har arbetat här sedan januari.	Ik werk hier sinds januari.	Beginpunt met sedan; de situatie duurt voort.
I måndags träffade vi vår nya lärare.	Afgelopen maandag ontmoetten we onze nieuwe docent.	I måndags verwijst terug.
På måndag träffar vi vår nya lärare.	Maandag ontmoeten we onze nieuwe docent.	På måndag verwijst hier vooruit.
Jag dricker kaffe på morgonen.	Ik drink 's morgens koffie.	Een gewoonte op een deel van de dag.
Vi ses i kväll.	We zien elkaar vanavond.	Vaste uitdrukking met i.

Veelgemaakte fouten

I gebruiken voor “over”

• Onjuist: Mötet börjar i tio minuter.
• Juist: Mötet börjar om tio minuter.
• Waarom: Het begin ligt tien minuten vanaf nu. Voor zo'n toekomstig moment gebruik je om, ook als Nederlands soms “in tien minuten” zegt.

För vergeten in een uitdrukking met sedan

• Onjuist: Jag flyttade hit två år sedan.
• Juist: Jag flyttade hit för två år sedan.
• Waarom: Bij “twee jaar geleden” vormen för en sedan samen het patroon rond de tijdsduur.

I en på verwisselen

• Onjuist voor de bedoelde betekenis: Hon läste boken i två timmar als je wilt zeggen dat ze het boek in twee uur uitlas.
• Juist: Hon läste boken på två timmar.
• Waarom: I två timmar noemt alleen de duur van het lezen. På två timmar zegt dat het boek binnen die tijd uit was.

De Nederlandse tegenwoordige tijd letterlijk overnemen

• Onnatuurlijk bij een al verstreken duur: Jag bor här sedan två år.
• Juist: Jag har bott här i två år.
• Waarom: Voor een toestand die vroeger begon en nog voortduurt, gebruikt Zweeds vaak har + supinum. Bij een duur kies je i två år; bij een beginpunt sedan 2024.

De Nederlandse woordvolgorde vergeten na een tijdsbepaling

• Onjuist: Igår jag arbetade hemma.
• Juist: Igår arbetade jag hemma.
• Waarom: In een Zweedse hoofdzin staat het vervoegde werkwoord op de tweede zinsplaats. De hele tijdsbepaling för två år sedan of het ene woord igår vult de eerste plaats.

Een overbodig voorzetsel toevoegen

• Onjuist: på nästa vecka in de gewone betekenis “volgende week”
• Juist: nästa vecka
• Waarom: Bij nästa vecka, förra året, idag, igår en imorgon staat normaal geen extra voorzetsel.

Gebruiksnotities

En stund is bewust vaag. Het kan “een ogenblik”, “even” of “een poosje” betekenen, afhankelijk van de situatie. Jag kommer om en stund belooft dus geen exact aantal minuten. Voor een precieze afspraak noem je beter een kloktijd of een duidelijke duur: Jag kommer om femton minuter.

Snart en om en stund liggen dicht bij elkaar, maar hebben een andere bouw. Snart is één bijwoord (een woord dat hier iets over het tijdstip zegt): Bussen kommer snart. Om en stund is een voorzetselgroep: Bussen kommer om en stund. Beide wijzen vooruit; alleen de tweede formuleert het als “na een korte tijd”.

Bij idag/i dag, igår/i går en imorgon/i morgon varieert de schrijfwijze. Voor een leerder is vooral herkenning van beide vormen belangrijk. Kies in je eigen tekst één gebruikelijke spelling en wees consequent; verander de syntaxis niet op basis van de spelling.

I natt kan door de context verwijzen naar de afgelopen nacht of de komende nacht. De werkwoordstijd maakt het meestal duidelijk: Det regnade i natt (Het regende vannacht) tegenover Jag ska jobba i natt (Ik moet vannacht werken).

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

De volgende verschillen hoef je op A2 nog niet allemaal actief te beheersen, maar je zult ze later vaak tegenkomen.

På in ontkennende zinnen

In combinatie met een ontkenning kan på + tijdsduur betekenen dat iets gedurende die hele periode niet is gebeurd:

• Jag har inte sett henne på två år. — Ik heb haar al twee jaar niet gezien.
• Han har inte sovit på ett dygn. — Hij heeft al een etmaal niet geslapen.

Dit is niet hetzelfde als het resultaatspatroon läsa boken på två timmar, al wordt hetzelfde voorzetsel gebruikt. De ontkenning bepaalt hier de betekenis.

Gewoonte en herhaling met om

Om kijkt niet alleen vooruit. In vaste herhalingsuitdrukkingen kan het “per” of “elke” betekenen:

• två gånger om dagen — twee keer per dag
• en gång om året — één keer per jaar
• om sommaren — in de zomer, 's zomers

Vergelijk i sommar, dat doorgaans naar deze of de komende zomer verwijst, met om sommaren, dat een algemene gewoonte kan uitdrukken. In alledaagse taal is på sommaren eveneens gebruikelijk voor iets dat 's zomers pleegt te gebeuren.

Sedan heeft meer dan één functie

Naast “sinds” kan sedan ook “daarna” betekenen: Först åt vi, sedan gick vi hem (Eerst aten we, daarna gingen we naar huis). En in för två år sedan hoort het bij het vaste patroon “twee jaar geleden”. De omringende woorden laten zien welke functie bedoeld is.

Plaats van de tijdsbepaling en nadruk

Jag träffade henne igår geeft de informatie vrij neutraal. Igår träffade jag henne zet het tijdstip sterker als kader neer, bijvoorbeeld als je gebeurtenissen per dag vertelt. De basisbetekenis blijft gelijk, maar de nadruk verschuift. In een langere zin is de gebruikelijke volgorde vaak tijd, manier en plaats niet simpelweg één vaste formule; luister daarom naar natuurlijke voorbeelden in plaats van elk Nederlands zinsdeel woord voor woord om te zetten.

Oefentips

1. Maak een tijdlijn met drie richtingen. Schrijf links för två dagar sedan, in het midden nu en rechts om två dagar. Vervang daarna dagar door timmar, veckor en år en maak bij elke uitdrukking een volledige zin.
2. Oefen het drietal i–på–om met één getal. Vergelijk bijvoorbeeld Jag läste i två timmar (duur), Jag läste boken på två timmar (resultaat) en Jag ska läsa om två timmar (toekomstig moment). Zo leer je betekenis in plaats van een losse voorzetselvertaling.
3. Vertel elke avond kort over gisteren, vandaag en morgen. Begin drie zinnen met Igår, Idag en Imorgon en controleer telkens of het werkwoord op de tweede plaats staat.

Verwante onderwerpen

• Vereiste voorkennis: Getallen en tijd — herhaal getallen, kloktijden, dagen, maanden en eenvoudige datums voordat je tijdsduren combineert met om, i en för ... sedan.