Tijdsuitdrukkingen in het Noors

In het kort

In het Noors kies je de tijdsuitdrukking op grond van de betekenis: om to timer is ‘over twee uur’, i to timer is ‘twee uur lang’, på to timer is ‘in twee uur, als benodigde tijd’ en for to timer siden is ‘twee uur geleden’. Woorden als i går, i dag en i morgen staan meestal zonder extra voorzetsel. Staat zo’n uitdrukking vooraan, dan volgt in een hoofdzin meteen de persoonsvorm: I går jobbet jeg hjemme.

Overzicht

Tijdsuitdrukkingen vertellen wanneer iets gebeurt, hoe lang een toestand of handeling duurt, hoeveel tijd iets kost of hoe ver een gebeurtenis van het spreekmoment af ligt. Op A2-niveau kom je daarom vaak i går (gisteren), i morgen (morgen), om litt (zo meteen), for ... siden (… geleden) en i + tijdsduur tegen.

Voor Nederlandstaligen zijn de losse woorden meestal niet moeilijk. De uitdaging zit in de voorzetsels. Het Nederlandse in kan bijvoorbeeld zowel naar een toekomstig moment verwijzen als naar de tijd die nodig is om iets af te maken. Het Noors maakt dan onderscheid tussen om en på. Andersom wordt een Nederlandse duur vaak zonder voorzetsel vertaald, terwijl het Noors juist i gebruikt: Vi har ventet i tre timer.

Je hoeft eerst maar vier kernpatronen actief te beheersen: om voor een moment in de toekomst, i voor duur, på voor benodigde tijd en for ... siden voor een moment in het verleden. De latere delen van dit artikel laten zien hoe deze patronen samengaan met werkwoordstijden en met woorden als siden, før en etter.

Zo werkt het

Vaste woorden voor vandaag, gisteren en morgen

Een aantal veelgebruikte tijdsaanduidingen leer je het best als één geheel. Ze krijgen normaal geen extra voorzetsel.

Noorse vorm	Betekenis	Gebruik
i går	gisteren	de dag vóór vandaag
i dag	vandaag	de huidige dag
i morgen	morgen	de dag na vandaag
i morges	vanochtend	de ochtend van vandaag, bekeken als voorbij
i kveld	vanavond	de avond van vandaag
i natt	vannacht	de afgelopen of komende nacht; de werkwoordstijd en context maken dit duidelijk
i fjor	vorig jaar	het jaar vóór dit jaar
i år	dit jaar	het huidige jaar
neste uke / neste år	volgende week / volgend jaar	zonder i of på
forrige uke / forrige år	vorige week / vorig jaar	zonder i of på

Let vooral op i morgen en i morges. Ze lijken op elkaar, maar i morgen wijst vooruit en i morges terug. I morgen tidlig betekent ‘morgenochtend’.

om: gerekend vanaf nu

Gebruik om + een hoeveelheid tijd voor een moment dat zoveel tijd ná nu ligt:

• Bussen kommer om ti minutter. — De bus komt over tien minuten.
• Vi møtes om en uke. — We spreken over een week af.
• Hun kommer om litt. — Ze komt zo meteen.

Hier betekent om dus ongeveer ‘over’. Het gaat niet om de duur van de handeling. Bussen kommer om ti minutter zegt wanneer de bus komt, niet dat de rit tien minuten duurt.

Voor een ruimere of minder exacte toekomst kun je ook senere (later), snart (binnenkort) of etter hvert (na verloop van tijd, geleidelijk) tegenkomen. Op A2-niveau zijn om litt en om + tijdseenheid de veiligste actieve patronen.

for ... siden: teruggerekend vanaf nu

Voor een voltooid moment in het verleden staat de tijdsduur tussen for en siden:

for + hoeveelheid tijd + siden

• for fem minutter siden — vijf minuten geleden
• for tre dager siden — drie dagen geleden
• for mange år siden — vele jaren geleden

De twee delen horen bij elkaar. Nederlands gebruikt alleen het woord ‘geleden’ achter de tijdsduur; in het Noors mag for niet wegvallen. De zin staat doorgaans in een verleden tijd: Jeg reiste for to år siden (ik reisde twee jaar geleden).

i + tijdsduur: hoelang iets duurt

Gebruik i voor de duur van een activiteit of toestand:

• Vi ventet i en time. — We wachtten een uur lang.
• Vi har ventet i tre timer. — We wachten al drie uur.
• Jeg skal bo i Tromsø i seks måneder. — Ik ga zes maanden in Tromsø wonen.

De Nederlandse vertaling heeft vaak ‘lang’, ‘al’ of helemaal geen voorzetsel. Laat je daardoor niet verleiden om i in het Noors weg te laten.

De werkwoordstijd bepaalt hoe je die duur begrijpt:

Noors patroon	Betekenis
ventet i tre timer	het wachten duurde drie uur en is als verleden gebeurtenis voorgesteld
har ventet i tre timer	het wachten begon eerder en duurt nu nog voort, tenzij de context anders aangeeft
skal vente i tre timer	de geplande of verwachte duur is drie uur
bor her i to måneder	een begrensde, vaak tijdelijke verblijfsperiode van twee maanden

Daarom is het voorbeeld Jeg bor her i to måneder natuurlijk wanneer de spreker een tijdelijke periode bedoelt: ‘Ik woon/verblijf hier twee maanden.’ Wil je ondubbelzinnig zeggen dat die twee maanden al verstreken zijn en dat je er nog woont, gebruik dan Jeg har bodd her i to måneder: ‘Ik woon hier al twee maanden.’ Voor een plan klinkt Jeg skal bo her i to måneder vaak het duidelijkst.

på + tijdsduur: hoeveel tijd iets kost

Gebruik på wanneer je zegt binnen welke tijd een afgeronde taak lukt of hoeveel tijd ervoor nodig is:

• Hun leste boka på to dager. — Ze las het boek in twee dagen uit.
• Jeg kan gjøre det på en time. — Ik kan het in een uur doen.
• Toget bruker fire timer på turen. — De trein doet vier uur over de reis.

Vergelijk de drie vormen rechtstreeks:

Noors	Nederlandse betekenis	Centrale vraag
Jeg skriver rapporten om to timer.	Ik schrijf de rapportage over twee uur.	Wanneer begin of doe ik het?
Jeg skriver rapporten i to timer.	Ik werk twee uur lang aan de rapportage.	Hoelang ben ik bezig?
Jeg skriver rapporten på to timer.	Ik schrijf de rapportage in twee uur.	Hoeveel tijd heb ik nodig om hem af te krijgen?

Beginnen en eindigen: fra, til, siden, før en etter

Met fra ... til ... geef je een volledig tijdvak aan: Jeg jobber fra åtte til fire (ik werk van acht tot vier). Siden zonder for markeert een beginpunt dat tot een later referentiepunt doorloopt: Jeg har bodd her siden 2022 (ik woon hier sinds 2022).

Før betekent ‘vóór’ of ‘eerder’ en etter betekent ‘na’:

• før møtet — vóór de vergadering
• etter jobb — na het werk
• før jeg dro — voordat ik vertrok
• etter at vi spiste — nadat we hadden gegeten

Een bijzin is een zinsdeel dat niet zelfstandig als volledige mededeling wordt gebruikt. Na før kan direct zo’n bijzin volgen. Bij etter is etter at vóór een bijzin het helderste standaardpatroon.

Plaats in de zin: denk aan de tweede plaats

Een tijdsuitdrukking kan achteraan staan:

Jeg jobbet hjemme i går. — Ik werkte gisteren thuis.

Je kunt haar ook vooraan zetten om het tijdstip als kader te benadrukken. In een Noorse hoofdzin staat de persoonsvorm dan op de tweede plaats; dit heet de V2-regel. Het onderwerp komt erachter:

I går jobbet jeg hjemme. — Gisteren werkte ik thuis.

Dit voelt voor een Nederlandstalige vaak vertrouwd, want het Nederlands heeft hier ook omkering. Toch ontstaat gemakkelijk een fout wanneer je woord voor woord vanuit een andere taal denkt: niet I går jeg jobbet, maar I går jobbet jeg.

Voorbeelden in context

Noors	Nederlands	Opmerking
Jeg reiste for to år siden.	Ik reisde twee jaar geleden.	Voltooid moment vóór nu
Vi har ventet i tre timer.	We wachten al drie uur.	Begonnen in het verleden, nog bezig
Hun kommer om litt.	Ze komt zo meteen.	Kort moment vanaf nu
Jeg bor her i to måneder.	Ik woon/verblijf hier twee maanden.	Begrensde tijdelijke periode
I går lagde vi middag sammen.	Gisteren maakten we samen het avondeten.	i går vooraan, dus omkering
Jeg skal til tannlegen i morgen.	Ik ga morgen naar de tandarts.	Dag na vandaag
Bussen går om tjue minutter.	De bus vertrekt over twintig minuten.	Toekomst gerekend vanaf nu
Hun skrev oppgaven på tre dager.	Ze schreef de opdracht in drie dagen.	Benodigde tijd tot voltooiing
Barna lekte ute i to timer.	De kinderen speelden twee uur lang buiten.	Duur van een activiteit
Vi bodde i Bergen fra 2019 til 2021.	We woonden van 2019 tot 2021 in Bergen.	Begin- en eindpunt
Han har jobbet her siden januar.	Hij werkt hier sinds januari.	Beginpunt van een voortgaande situatie
I morgen tidlig ringer jeg deg.	Morgenochtend bel ik je.	Tijd vooraan, persoonsvorm tweede
Jeg så henne i morges.	Ik zag haar vanochtend.	De ochtend wordt als voorbij gezien
Vi spiser etter at filmen er ferdig.	We eten nadat de film afgelopen is.	etter at leidt een bijzin in
Jeg har ikke sett ham på to uker.	Ik heb hem al twee weken niet gezien.	på bij een ontkende periode

Veelgemaakte fouten

om en i verwisselen

• Niet goed voor ‘over een uur’: Jeg kommer i en time.
• Goed: Jeg kommer om en time.
• Waarom: om en time noemt het toekomstige aankomstmoment. i en time noemt een duur en zou bij een passend werkwoord ‘een uur lang’ betekenen.

for weglaten bij ‘geleden’

• Fout: Jeg flyttet hit to år siden.
• Goed: Jeg flyttet hit for to år siden.
• Waarom: de standaardconstructie bestaat uit twee delen: for ... siden.

på gebruiken voor elke tijdsduur

• Fout: Vi ventet på tre timer.
• Goed: Vi ventet i tre timer.
• Waarom: gewoon wachten duurt een bepaalde periode, dus gebruik i. På tre timer zou eerder aangeven dat iets binnen drie uur werd voltooid.

Nederlandse woordvolgorde of woord-voor-woordvolgorde vasthouden

• Fout: I morgen jeg jobber hjemme.
• Goed: I morgen jobber jeg hjemme.
• Waarom: als i morgen vooraan staat, neemt die uitdrukking de eerste zinsplaats in. De persoonsvorm jobber moet op de tweede plaats staan.

i morgen en i morges door elkaar halen

• Fout voor ‘Ik zag hem vanochtend’: Jeg så ham i morgen.
• Goed: Jeg så ham i morges.
• Waarom: i morgen betekent ‘morgen’; i morges verwijst naar de ochtend van vandaag die al voorbij is.

Een voortgaande situatie met alleen de tegenwoordige tijd uitdrukken

• Minder duidelijk voor ‘Ik woon hier al twee jaar’: Jeg bor her i to år.
• Goed: Jeg har bodd her i to år.
• Waarom: voor een situatie die eerder begon en nog voortduurt, gebruikt het Noors vaak de voltooide tegenwoordige tijd: har + voltooid deelwoord (de vorm die hier met har staat), dus har bodd. De tegenwoordige tijd met i to år klinkt eerder als een tijdelijke, begrensde verblijfsduur.

Gebruiksnotities

Geen voorzetsel bij neste en forrige

Zeg neste mandag, neste uke en forrige måned. Een extra i is hier niet nodig. Voor dagen van de week is på mandag heel gewoon wanneer je één maandag bedoelt. På mandager betekent doorgaans ‘op maandagen’ en beschrijft een gewoonte.

i natt hangt van de context af

I natt kan naar de afgelopen nacht of naar de komende nacht verwijzen. De werkwoordstijd lost dat meestal op: Det snød i natt betekent dat het vannacht heeft gesneeuwd; Det skal snø i natt voorspelt sneeuw voor de komende nacht. Nederlands gebruikt hetzelfde woord ‘vannacht’, maar Noorse leerders moeten vooral op de combinatie met het werkwoord letten.

Bokmål, uitspraak en alledaags taalgebruik

De vormen in dit artikel zijn standaard Bokmål. In gesproken Noors hoor je veel dialectverschillen in uitspraak en soms in de keuze van vormen, maar i går, i morgen, om litt, i + duur en for ... siden zijn breed herkenbaar. In informele gesprekken is snart vaak een losser alternatief voor om litt: het belooft ‘binnenkort’, maar niet noodzakelijk binnen enkele minuten.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

De volgende nuances hoef je op A2 nog niet allemaal actief te beheersen. Ze maken wel duidelijk waarom hetzelfde voorzetsel soms in een onverwacht patroon verschijnt.

på bij een ontkende periode

In een ontkennende zin kan på aangeven hoelang iets níét is gebeurd:

• Jeg har ikke vært der på fem år. — Ik ben daar al vijf jaar niet geweest.
• Hun har ikke spist på hele dagen. — Ze heeft de hele dag nog niets gegeten.

Dit is niet hetzelfde gebruik als de benodigde tijd in Jeg gjorde det på en time, maar beide patronen horen bij vaste Noorse manieren om een afgebakende periode te bekijken. Leer het ontkennende patroon als geheel.

Det er ... siden

Naast for ... siden bestaat de constructie Det er ... siden ...:

Det er tre år siden vi flyttet. — Het is drie jaar geleden dat we verhuisden.

Letterlijk bouwt het Noors de zin anders op dan het Nederlands, maar de betekenis is hetzelfde. In de bijzin staat de gebeurtenis waarvan je terugrekent.

siden als ‘sinds’ en als ‘omdat’

Siden kan een tijdsbetekenis hebben: siden jeg kom hit (sinds ik hier kwam). Het woord kan echter ook ‘aangezien/omdat’ betekenen: Siden du er her, kan du hjelpe meg (aangezien je er toch bent, kun je me helpen). De rest van de zin en de context laten zien welke betekenis bedoeld is.

Duur tot nu toe: Noors en Nederlands kiezen niet altijd dezelfde tijd

In het Nederlands zeggen we natuurlijk ‘Ik woon hier al twee jaar’ met de tegenwoordige tijd. Het Noors gebruikt bij zo’n voortgaande situatie vaak har bodd: Jeg har bodd her i to år. Dat is een voltooide tegenwoordige tijd, maar de situatie hoeft niet afgelopen te zijn. Vertaal de werkwoordsvorm daarom niet mechanisch; kijk eerst of de toestand nog voortduurt.

om, etter en een referentiepunt

Om to timer rekent normaal vanaf het moment van spreken: over twee uur. Wil je vanaf een ander genoemd moment rekenen, dan is to timer senere (twee uur later) vaak duidelijker. Etter to timer betekent ‘na twee uur’ en kijkt naar wat er na het verstrijken van die periode gebeurde: Etter to timer sluttet det å regne (na twee uur hield het op met regenen).

Oefentips

1. Maak viertallen met één tijdseenheid. Schrijf bijvoorbeeld: om tre dager, i tre dager, på tre dager en for tre dager siden. Voeg bij elke vorm een volledige zin toe. Zo koppel je het voorzetsel aan betekenis in plaats van aan één Nederlandse vertaling.
2. Vertel je dag in twee richtingen. Beschrijf eerst drie gebeurtenissen van gisteren met i går en for ... siden. Plan daarna morgen met i morgen, om litt en om + tijdsduur. Zet minstens één tijdsuitdrukking vooraan en controleer of de persoonsvorm op de tweede plaats staat.
3. Luister naar het werkwoord bij duur. Verzamel zinnen met i + tijdsduur en noteer of het werkwoord in de verleden tijd, met har, of met skal staat. Vraag telkens: is de activiteit afgelopen, nog bezig of gepland?

Verwante onderwerpen

• Vereiste voorkennis: Getallen en tijd — helpt je kloktijden, hoeveelheden, dagen en kalenderwoorden te gebruiken in deze tijdspatronen.