Bestaan uitdrukken in het Roemeens

In het kort

Voor Nederlands er is gebruikt het Roemeens meestal este of het kortere e; voor er zijn gebruik je sunt: Este o cafenea aici „Er is hier een café” en Sunt două cafenele aici „Er zijn hier twee cafés”. Există betekent „bestaat/bestaan” en kan ook „er is/er zijn” uitdrukken. Een apart opvulwoord zoals Nederlands er is niet nodig.

Overzicht

Een existentiële constructie is een zin waarmee je zegt dat iemand of iets bestaat, aanwezig is of ergens te vinden is. Dat klinkt technisch, maar het gaat om heel gewone vragen en mededelingen: „Is er een supermarkt in de buurt?”, „Er zijn nog plaatsen” en „Er is niemand thuis.” In het Roemeens maak je zulke zinnen vooral met vormen van a fi „zijn” en met a exista „bestaan”.

Dit onderwerp hoort bij A1, omdat je het voortdurend nodig hebt tijdens reizen, winkelen en alledaagse gesprekken. De eenvoudige beginnersregel is: zet este/e voor één persoon of zaak, sunt voor meerdere personen of zaken, en plaats wat er aanwezig is meestal direct na het werkwoord. Voor een vraag blijft de volgorde gelijk; je maakt er met intonatie en een vraagteken een vraag van.

Voor Nederlandstaligen is vooral het ontbreken van er even wennen. In Este o problemă staat niets vóór het werkwoord dat met Nederlands „er” overeenkomt. Ook kiest het Roemeens het werkwoord naar het grammaticale getal van de persoon of zaak: één probleem geeft este, twee problemen geven sunt. Verderop komen nuances aan bod die je pas later actief hoeft te beheersen, zoals woordvolgorde, vreo, negatieve woorden en formelere alternatieven.

Hoe het werkt

De basis: este/e en sunt

Este en sunt zijn vormen van a fi „zijn”. In een existentiële zin staat het grammaticale onderwerp (de persoon of zaak waarover iets wordt gezegd) vaak ná het werkwoord. Dat verschilt van een gewone Nederlandse mededelende zin, maar lijkt wel op de volgorde in „er is een probleem”.

Wat is aanwezig?	Roemeens patroon	Voorbeeld	Nederlands
één persoon of zaak	este/e + enkelvoud	Este o cheie aici.	Er is hier een sleutel.
meerdere personen of zaken	sunt + meervoud	Sunt trei chei aici.	Er zijn hier drie sleutels.
een niet-telbare of verzamelnaam	meestal este/e + enkelvoud	E multă lume afară.	Er zijn buiten veel mensen.

E is de korte vorm van este. Beide betekenen hier hetzelfde. E is zeer gewoon in gesprekken en informele teksten; este klinkt voller en komt veel voor in zorgvuldig of formeel taalgebruik. De keuze verandert de enkelvoudsregel niet.

Let vooral op de naamwoordgroep (een zelfstandig naamwoord met de woorden die erbij horen) ná het werkwoord:

• Este o masă în bucătărie. — o masă is enkelvoud, dus este.
• Sunt patru scaune în bucătărie. — patru scaune is meervoud, dus sunt.
• Este apă în sticlă. — apă „water” wordt hier als een hoeveelheid in het enkelvoud behandeld.
• Este multă lume la concert. — lume is grammaticaal enkelvoud, ook al bedoel je veel mensen.

Există: „bestaat/bestaan”

Există is een vorm van a exista „bestaan”. Je gebruikt het om het bestaan of de beschikbaarheid van iets te benadrukken:

• Există o soluție. — Er bestaat een oplossing / Er is een oplossing.
• Există mai multe soluții. — Er bestaan meerdere oplossingen / Er zijn meerdere oplossingen.
• Există viață pe alte planete? — Bestaat er leven op andere planeten?

Bij a exista hebben de derde persoon enkelvoud en meervoud in de tegenwoordige tijd toevallig dezelfde vorm: el/ea există en ei/ele există. Daarom blijft de zichtbare vorm există zowel bij o soluție als bij mai multe soluții. Dat betekent niet dat het woord in alle personen onveranderlijk is; in deze constructie heb je alleen de derde persoon nodig.

Există klinkt vaak iets algemener, abstracter of formeler dan este/sunt. Voor een concrete voorziening zijn beide mogelijk:

• Este o farmacie în apropiere? — gewone vraag naar een apotheek in de buurt
• Există o farmacie în apropiere? — correct, met nadruk op de vraag of zo'n voorziening bestaat

Plaats en woordvolgorde

De plaats kan achteraan of vooraan staan. Achteraan is een neutrale, makkelijke basisvolgorde:

• Este un bancomat lângă gară. — Er is een geldautomaat naast het station.
• Sunt mulți turiști în centru. — Er zijn veel toeristen in het centrum.

Zet je de plaats vooraan, dan maak je die plaats het vertrekpunt van de mededeling:

• Lângă gară este un bancomat. — Naast het station is een geldautomaat.
• În centru sunt mulți turiști. — In het centrum zijn veel toeristen.

Nederlands gebruikt in beide gevallen vaak er: „Naast het station is er een geldautomaat.” Voeg in het Roemeens niet automatisch acolo toe. Acolo betekent echt „daar” en noemt dus een plaats: Acolo este un bancomat betekent „Daar is een geldautomaat”, niet alleen „Er is een geldautomaat”.

Een bestaanszin of een gewone zin met „zijn”?

Het onderscheid wordt duidelijker door bepaaldheid. Een onbepaalde naamwoordgroep introduceert vaak nieuwe informatie:

• Este o carte pe masă. — Er ligt/staat een boek op tafel.

Een bepaalde naamwoordgroep verwijst naar iets dat al bekend is en staat vaak vóór het werkwoord:

• Cartea este pe masă. — Het boek ligt op tafel.

De tweede zin zegt niet dat een boek bestaat, maar waar een bepaald boek zich bevindt. Nederlands kiest bovendien graag een houdingswerkwoord als „liggen”, „staan” of „zitten”. Roemeens kan in een neutrale plaatsaanduiding eenvoudig este/e gebruiken. Je hoeft dus niet woord voor woord een Roemeense tegenhanger van „ligt” of „staat” te zoeken.

Vragen

Voor een ja-neevraag hoef je geen hulpwerkwoord toe te voegen en meestal ook niets om te draaien. De woordvolgorde blijft gelijk; in gesproken taal maakt de stijgende intonatie de vraag herkenbaar:

• Este o toaletă aici? — Is hier een toilet?
• Sunt locuri libere? — Zijn er vrije plaatsen?
• Există un tren direct? — Bestaat er een rechtstreekse trein?

In natuurlijke vragen komt vaak vreun/vreo voor, ongeveer „een of andere” of „ook maar een”. Vreun staat bij een mannelijk of onzijdig enkelvoud, vreo bij een vrouwelijk enkelvoud:

• Este vreun autobuz spre centru? — Gaat/is er een bus naar het centrum?
• Este vreo bancă prin apropiere? — Is er ergens in de buurt een bank?

Als beginner mag je eerst gewoon un/o gebruiken. Vreun/vreo maakt een open zoekvraag vaak natuurlijker, maar is niet nodig om de basisconstructie correct te maken.

Ontkenning

Zet nu direct vóór het werkwoord:

• Nu este nicio problemă. — Er is geen probleem.
• Nu sunt locuri libere. — Er zijn geen vrije plaatsen.
• Nu există altă soluție. — Er bestaat geen andere oplossing.

Met woorden als nimeni „niemand”, nimic „niets”, niciun „geen enkele” en nicio „geen enkele” gebruikt het Roemeens gewoonlijk ook nu. Dit heet negatieve overeenstemming: meerdere negatieve elementen horen samen bij één ontkenning. Voor een Nederlandstalige kan dat op een dubbele ontkenning lijken, maar in het Roemeens is het de normale vorm:

• Nu este nimeni acasă. — Er is niemand thuis.
• Nu este nimic în cutie. — Er zit niets in de doos.
• Nu există nicio dovadă. — Er bestaat geen enkel bewijs.

Schrijf niciun en nicio in deze betekenis aaneen.

Voorbeelden in context

Roemeens	Nederlands	Opmerking
Este o pisică în grădină.	Er is een kat in de tuin.	één dier: este
E un magazin la colț.	Er is een winkel op de hoek.	gewone spreektaal met e
Sunt mulți oameni aici.	Er zijn hier veel mensen.	meervoud: sunt
Sunt două mesaje pentru tine.	Er zijn twee berichten voor je.	het telwoord maakt het meervoud duidelijk
Este lapte în frigider.	Er is melk in de koelkast.	niet-telbare hoeveelheid
E multă lume în piață.	Er zijn veel mensen op het plein.	lume is grammaticaal enkelvoud
Există o bancă în apropiere?	Is er een bank in de buurt?	nadruk op beschikbaarheid of bestaan
Este vreo cafenea deschisă?	Is er een café open?	natuurlijke zoekvraag met vreo
Sunt locuri libere lângă fereastră?	Zijn er vrije plaatsen bij het raam?	ja-neevraag zonder omkering
În sat este o școală mică.	In het dorp is er een kleine school.	de plaats staat vooraan
Pe masă sunt niște documente.	Op tafel liggen enkele documenten.	Nederlands kiest „liggen”; Roemeens gebruikt sunt
Nu este nimeni acasă.	Er is niemand thuis.	nu en nimeni horen samen
Nu sunt autobuze după miezul nopții.	Er rijden geen bussen na middernacht.	Nederlands vertaalt natuurlijker met „rijden”
Nu există nicio soluție perfectă.	Er bestaat geen perfecte oplossing.	algemener of abstracter gebruik van există

Veelgemaakte fouten

Een Roemeens woord voor Nederlands er toevoegen

• Onjuist: Acolo este o problemă. als je alleen „Er is een probleem” bedoelt.
• Juist: Este o problemă.
• Waarom: Acolo betekent „daar” en is een echte plaatsbepaling. De existentiële constructie heeft geen apart opvulwoord voor Nederlands er nodig.

Este bij een duidelijk meervoud gebruiken

• Onjuist: Este două restaurante aici.
• Juist: Sunt două restaurante aici.
• Waarom: Met a fi past het werkwoord zich aan het enkelvoud of meervoud aan. Două restaurante is meervoud, dus kies sunt.

Sunt kiezen omdat Nederlands „mensen” meervoud is

• Onjuist: Sunt multă lume afară.
• Juist: Este multă lume afară. / E multă lume afară.
• Waarom: Lume betekent hier „mensen/publiek”, maar het Roemeense woord is grammaticaal enkelvoud. Vergelijk Sunt mulți oameni afară, waar oameni wel meervoud is.

Nu weglaten bij nimeni of nimic

• Onjuist: Este nimeni acasă. met de bedoeling „Er is niemand thuis.”
• Juist: Nu este nimeni acasă.
• Waarom: In een gewone ontkennende zin staan nimeni en nimic samen met nu. De Nederlandse gewoonte om maar één ontkennend woord te gebruiken, helpt hier dus niet.

De Nederlandse vraagvolgorde letterlijk nabouwen

• Onjuist: een extra hulpwerkwoord of een persoonlijk voornaamwoord toevoegen naar het model van „is er”.
• Juist: Este o farmacie aici?
• Waarom: De mededeling Este o farmacie aici wordt zonder extra woord een vraag. Alleen de intonatie en het vraagteken veranderen.

Există als een vorm voor uitsluitend enkelvoud behandelen

• Onjuist idee: Există mai multe opțiuni kan niet, omdat există enkelvoud zou zijn.
• Juist: Există mai multe opțiuni.
• Waarom: De derde persoon enkelvoud en meervoud van a exista hebben allebei de vorm există.

Gebruiksnotities

E is niet slordig of fout. Het is de normale korte vorm in veel gesprekken: E cineva aici? „Is hier iemand?” Este past overal en klinkt vaak wat nadrukkelijker of verzorgder. In een formele aankondiging, uitleg of zakelijke tekst zul je daarom relatief vaak este zien.

Kies este/sunt wanneer aanwezigheid op een concrete plaats centraal staat: Sunt trei hoteluri în zonă. Există is bijzonder geschikt voor bestaan, mogelijkheid of beschikbaarheid: Există riscuri, Există o diferență, Nu există garanții. Dit is geen harde scheidslijn; bij voorzieningen in een buurt zijn beide constructies correct.

Een Nederlandse vertaling hoeft niet altijd letterlijk „er is” of „er zijn” te bevatten. Sunt autobuze până la ora zece klinkt in het Nederlands natuurlijk als „Er rijden bussen tot tien uur”. Pe perete este o fotografie kan „Aan de muur hangt een foto” worden. Het Roemeens geeft met este/sunt alleen aanwezigheid of plaats aan; het Nederlands kiest vaak een specifieker werkwoord dat bij de situatie past.

Verder dan de basis

De volgende nuances hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze later tegenkomen.

Se află en se găsește/se găsesc

Om preciezer te zeggen dat iets zich ergens bevindt, gebruikt het Roemeens ook se află „bevindt zich” en se găsește/se găsesc „is/zijn te vinden”:

• Muzeul se află în centru. — Het museum bevindt zich in het centrum.
• În această zonă se găsesc multe restaurante. — In deze buurt zijn veel restaurants te vinden.

Deze vormen zijn nuttig in beschrijvingen en informatieve teksten, maar voor een eenvoudige vraag is Este un muzeu aici? vaak genoeg.

Andere tijden

Dezelfde keuze tussen enkelvoud en meervoud verschijnt ook buiten de tegenwoordige tijd. In het verleden zie je bijvoorbeeld era „er was” en erau „er waren”; in de toekomst va fi „er zal zijn” en vor fi „er zullen zijn”:

• Era un hotel aici. — Hier was een hotel.
• Erau puțini oameni pe stradă. — Er waren weinig mensen op straat.
• Vor fi schimbări. — Er zullen veranderingen zijn.

Bij a exista veranderen de vormen eveneens met tijd en persoon, ook al zijn există in het tegenwoordige enkelvoud en meervoud gelijk: A existat o problemă „Er is een probleem geweest” en Au existat mai multe probleme „Er zijn meerdere problemen geweest”.

Woordvolgorde als informatiekeuze

Este o carte pe masă introduceert doorgaans o carte als nieuwe informatie. In Pe masă este o carte is pe masă het kader waarbinnen je iets nieuws noemt. Cartea este pe masă begint daarentegen met een bekende, bepaalde zaak en vertelt waar die is. Dit verschil helpt je later niet alleen correcte, maar ook natuurlijk opgebouwde teksten te maken.

Oefentips

1. Maak enkelvoud-meervoudparen. Schrijf vijf zinnen zoals Este un scaun în cameră en verander ze daarna in Sunt două scaune în cameră. Zo oefen je tegelijk este/sunt, telwoorden en meervouden.
2. Kijk om je heen en beschrijf één ruimte. Noem eerst vijf dingen die er zijn, daarna twee dingen die er niet zijn: Pe birou este o lampă, Nu sunt cărți pe scaun. Gebruik minstens één zin met lume, apă of een ander woord dat enkelvoud blijft.
3. Oefen praktische vragen hardop. Wissel Este...?, Sunt...? en Există...? af: Este vreo farmacie aici?, Sunt locuri libere?, Există o variantă mai ieftină? Let erop dat je geen los woord voor Nederlands er invoegt.

Verwante onderwerpen

• Vereiste voorkennis: Het werkwoord a fi — de vormen este/e en sunt komen uit dit basiswerkwoord.