Klokkijken en datums in het Hebreeuws

In het kort

Vraag מה השעה? als je wilt weten hoe laat het nu is en antwoord bijvoorbeeld השעה שלוש: “het is drie uur”. Uren worden met vrouwelijke getalsvormen gezegd; voor een tijdstip, weekdag, maand of seizoen gebruik je vaak het voorvoegsel ב־: בשלוש “om drie uur”, ביום שלישי “op dinsdag” en בינואר “in januari”.

Overzicht

Tijd en datum behoren tot de eerste praktische onderwerpen op A1-niveau. Je hebt ze nodig om een afspraak te maken, openingstijden te begrijpen, een reis te plannen en te vertellen wanneer iets gebeurt. De basis bestaat uit enkele vaste vragen, vrouwelijke getalsvormen voor kloktijden en een aantal veelgebruikte kalenderwoorden.

Voor een Nederlandstalige leerder zijn vooral drie verschillen belangrijk. Ten eerste heeft een Hebreeuws getal vaak een mannelijke en een vrouwelijke vorm; bij uren gebruik je de vrouwelijke reeks, omdat שעה “uur” vrouwelijk is. Ten tweede zit Nederlands om, op of in in het Hebreeuws vaak in de ene letter ב־, die aan het volgende woord wordt vastgeschreven. Ten derde begint de reeks Hebreeuwse weekdagen bij zondag: יום ראשון is dus zondag, niet maandag.

Het Hebreeuws wordt van rechts naar links geschreven, maar cijfers worden in hun gewone volgorde gelezen. Daardoor kunnen een digitale tijd als 14:30 en een datum als 13.7.2026 op het scherm visueel wat onrustig lijken. Leer zowel cijfers als voluit geschreven tijdwoorden herkennen.

Hoe het werkt

Vragen naar tijd en moment

Er zijn drie nuttige vragen die in het Nederlands soms allemaal met “wanneer?” of “hoe laat?” worden weergegeven:

Hebreeuws	Betekenis	Gebruik
מה השעה?	Hoe laat is het?	De huidige kloktijd vragen.
באיזו שעה?	Om hoe laat?	Naar het tijdstip van een afspraak of gebeurtenis vragen.
מתי?	Wanneer?	Algemeen naar een moment, dag of datum vragen.

איזו betekent hier “welke” bij het vrouwelijke woord שעה. Zeg dus באיזו שעה הפגישה? voor “Om hoe laat is de afspraak?” De kortere vraag מתי הפגישה? vraagt ruimer wanneer de afspraak is; het antwoord kan dan ook “morgen” of “op maandag” zijn.

Hele uren

Het gewone antwoordpatroon is:

השעה + vrouwelijke getalsvorm

Letterlijk staat er “het uur is drie”. Net als in andere Hebreeuwse zinnen in de tegenwoordige tijd is er geen apart werkwoord voor “is”.

Tijd	Hebreeuws	Ongeveer uitgesproken
1:00	השעה אחת	hasja'a achat
2:00	השעה שתיים	hasja'a sjtajim
3:00	השעה שלוש	hasja'a sjalosj
4:00	השעה ארבע	hasja'a arba
5:00	השעה חמש	hasja'a chamesj
6:00	השעה שש	hasja'a sjesj
7:00	השעה שבע	hasja'a sjeva
8:00	השעה שמונה	hasja'a sjmone
9:00	השעה תשע	hasja'a tesja
10:00	השעה עשר	hasja'a eser
11:00	השעה אחת עשרה	hasja'a achat esre
12:00	השעה שתים עשרה	hasja'a sjtajim esre

De uitspraakhulp is slechts een benadering. De combinatie sj staat voor de klank in Nederlands sjaal; ch benadert de keelklank van ח en כ.

Als je zegt wanneer iets gebeurt, laat je השעה meestal weg en zet je ב־ voor de tijd:

• באחת — om één uur
• בשתיים — om twee uur
• בשלוש — om drie uur
• באחת עשרה — om elf uur

Let op het verschil tussen השעה שלוש “het is drie uur” en הפגישה בשלוש “de afspraak is om drie uur”. In het Nederlands verandert vooral de context; in het Hebreeuws markeert ב־ duidelijk het tijdstip.

Minuten, halve uren en kwartieren

Voor minuten na het uur zet je ו־ “en” voor het aantal minuten. Die letter wordt aan het volgende woord vastgeschreven:

• שלוש וחמש דקות — vijf over drie
• שלוש ועשר דקות — tien over drie
• שלוש ועשרים דקות — twintig over drie

דקה “minuut” is vrouwelijk, dus je zegt bijvoorbeeld חמש דקות en עשר דקות. In een duidelijke volledige zin kan דקות blijven staan; in alledaagse gesprekken wordt het vaak weggelaten als de betekenis vanzelf spreekt.

Voor half en kwart bestaan vaste patronen:

Tijd	Hebreeuws	Letterlijke opbouw
3:15	שלוש ורבע	drie en een kwart
3:30	שלוש וחצי	drie en een half
3:45	רבע לארבע	een kwart tot vier
3:50	עשר לארבע	tien tot vier

Hier ontstaat een belangrijk verschil met het Nederlands. Nederlands “half vier” is 3:30, maar Hebreeuws שלוש וחצי noemt eerst het lopende uur: “drie en een half”. Vertaal half vier dus nooit woord voor woord. Bij tijden vóór het volgende uur gebruikt het Hebreeuws ל־ “tot/voor”: עשר לארבע.

Met בדיוק zeg je “precies”: השעה שלוש בדיוק “het is precies drie uur”. Voor ongeveer gebruik je בערך: בערך בשלוש “rond drie uur”.

Delen van de dag en de 24-uursklok

Omdat een gewone kloktijd niet vanzelf zegt of het ochtend of avond is, kun je een dagdeel toevoegen:

Hebreeuws	Nederlands	Voorbeeld
בבוקר	's ochtends	בשבע בבוקר — om zeven uur 's ochtends
בצהריים	's middags	בשתיים בצהריים — om twee uur 's middags
אחר הצהריים	in de namiddag	בארבע אחר הצהריים — om vier uur in de namiddag
בערב	's avonds	בשמונה בערב — om acht uur 's avonds
בלילה	's nachts	באחת בלילה — om één uur 's nachts

חצות betekent “middernacht”; voor twaalf uur midden op de dag wordt שתים עשרה בצהריים gebruikt. In dienstregelingen, formulieren en zakelijke communicatie zie je ook de 24-uursnotatie, bijvoorbeeld 14:30. In gesprek is שתיים וחצי בצהריים vaak natuurlijker dan een volledig uitgesproken “veertien dertig”.

De dagen van de week

De namen van zondag tot en met vrijdag bestaan uit יום “dag” plus een rangtelwoord (een woord dat een plaats in een reeks aangeeft, zoals “eerste” of “tweede”). Zaterdag heeft de aparte naam שבת.

Hebreeuws	Uitspraak	Nederlands
יום ראשון	jom risjon	zondag
יום שני	jom sjeni	maandag
יום שלישי	jom sjliesji	dinsdag
יום רביעי	jom revi'ie	woensdag
יום חמישי	jom chamiesji	donderdag
יום שישי	jom sjiesji	vrijdag
שבת	sjabbat	zaterdag / sjabbat

Voor “vandaag is het dinsdag” zeg je היום יום שלישי. Na “op” gebruik je ב־: ביום שלישי “op dinsdag”. Bij zaterdag is de korte vorm בשבת heel gewoon. De dagen worden vanaf zondag geteld; יום ראשון, letterlijk “eerste dag”, is daarom niet de eerste Nederlandse werkdag maandag.

Maanden en seizoenen

Voor de maanden van de internationale kalender gebruikt modern Hebreeuws grotendeels internationale namen:

Nederlands	Hebreeuws	Nederlands	Hebreeuws
januari	ינואר	juli	יולי
februari	פברואר	augustus	אוגוסט
maart	מרץ / מרס	september	ספטמבר
april	אפריל	oktober	אוקטובר
mei	מאי	november	נובמבר
juni	יוני	december	דצמבר

“In januari” is בינואר, “in april” is באפריל en “in september” is בספטמבר. Ook hier wordt ב־ vastgeschreven. Voor maart komen zowel מרץ als מרס voor.

De vier seizoenen zijn:

Hebreeuws	Nederlands	Met “in de/het”
אביב	lente	באביב — in de lente
קיץ	zomer	בקיץ — in de zomer
סתיו	herfst	בסתיו — in de herfst
חורף	winter	בחורף — in de winter

Eenvoudige datums

Vraag מה התאריך היום? voor “Welke datum is het vandaag?” Een eenvoudig antwoord is bijvoorbeeld היום שלושה עשר ביולי: “Vandaag is het 13 juli.” Bij een datum is het verzwegen woord יום “dag” mannelijk. Daarom hoor je bij voluit gelezen kalenderdagen doorgaans mannelijke getalsvormen, ook al zijn uren juist vrouwelijk:

• אחד בינואר — 1 januari
• שניים במאי — 2 mei
• שלושה עשר ביולי — 13 juli
• עשרים ואחד בדצמבר — 21 december

In de praktijk worden kalenderdagen vaak als cijfers geschreven: 13 ביולי. Voor “op 13 juli” komt er ב־ voor de dag: ב־13 ביולי. Een koppelteken kan de grens na het voorvoegsel zichtbaar maken, vooral vóór cijfers.

Het Nederlands gebruikt in “1 januari” historisch de gedachte “de eerste januari”, maar in het Hebreeuws is de veilige standaardvorm אחד בינואר, niet een letterlijk vertaald rangtelwoord. Voor uitgebreide rangtelwoorden en formele datumformules bestaat een apart vervolgdomein.

Voorbeelden in context

Hebreeuws	Nederlands	Opmerking
מה השעה?	Hoe laat is het?	Vraag naar de huidige tijd.
השעה שלוש.	Het is drie uur.	Vrouwelijke vorm שלוש.
השעה שבע וחצי.	Het is half acht.	Letterlijk “zeven en een half”.
עכשיו רבע לארבע.	Het is nu kwart voor vier.	ל־ wijst vooruit naar vier uur.
הפגישה בשתיים בצהריים.	De afspraak is om twee uur 's middags.	בשתיים betekent “om twee uur”.
באיזו שעה הסרט מתחיל?	Om hoe laat begint de film?	Vraag naar een precies tijdstip.
מתי אתה מגיע?	Wanneer kom je?	Gericht tot een man; het antwoord hoeft geen kloktijd te zijn.
היום יום שלישי.	Vandaag is het dinsdag.	יום שלישי is dinsdag.
אנחנו עובדים ביום ראשון.	Wij werken op zondag.	In Israël is zondag doorgaans een werkdag.
החנות סגורה בשבת.	De winkel is op zaterdag gesloten.	בשבת is de gewone korte vorm.
אני נוסעת בינואר.	Ik reis in januari.	Een vrouwelijke spreker gebruikt נוסעת.
חם כאן בקיץ.	Het is hier warm in de zomer.	ב־ + קיץ.
מה התאריך היום?	Welke datum is het vandaag?	Vraag naar de kalenderdatum.
היום שלושה עשר ביולי.	Vandaag is het 13 juli.	De kalenderdag heeft een mannelijke getalsvorm.
יום ההולדת שלי ב־21 בדצמבר.	Mijn verjaardag is op 21 december.	Cijfers zijn heel gebruikelijk in datums.

Veelgemaakte fouten

Een mannelijke getalsvorm voor een uur gebruiken

• Niet goed: השעה שלושה
• Wel goed: השעה שלוש
• Waarom: שעה is vrouwelijk. Klokuren gebruiken daarom vrouwelijke vormen, ook als de persoon over wie je spreekt een man is.

Nederlands “half vier” letterlijk omzetten

• Niet goed: ארבע וחצי voor 3:30
• Wel goed: שלוש וחצי
• Waarom: Hebreeuws noemt het lopende uur en voegt “een half” toe. ארבע וחצי is 4:30, dus Nederlands half vijf.

Het voorvoegsel bij een tijdstip vergeten

• Niet goed: הפגישה שלוש
• Wel goed: הפגישה בשלוש
• Waarom: Bij “om drie uur” gebruik je ב־. Zonder dat voorvoegsel klinkt de verbinding onvolledig.

יום ראשון als maandag begrijpen

• Niet goed: יום ראשון vertalen als maandag omdat het een werkweek opent
• Wel goed: יום ראשון is zondag; יום שני is maandag
• Waarom: De Hebreeuwse dagnamen tellen vanaf zondag. De Nederlandse associatie “eerste werkdag = maandag” is hier misleidend.

Uren en kalenderdagen dezelfde getalsvorm geven

• Niet goed: שלוש עשר ביולי
• Wel goed: שלושה עשר ביולי
• Waarom: Uren volgen het vrouwelijke שעה, maar een kalenderdag verwijst naar het mannelijke יום. Daarom is één uur אחת, terwijl 13 juli met de mannelijke vorm שלושה עשר wordt gelezen.

מה השעה? voor iedere “hoe laat?”-vraag gebruiken

• Niet goed: מה השעה הפגישה?
• Wel goed: באיזו שעה הפגישה? of מתי הפגישה?
• Waarom: מה השעה? vraagt zelfstandig naar de huidige kloktijd. Voor het tijdstip van een gebeurtenis gebruik je באיזו שעה? of het algemenere מתי?.

Gebruiksnotities

In snelle spreektaal wordt השעה vaak weggelaten als al duidelijk is dat het om de tijd gaat. Op מה השעה? kan iemand eenvoudig שלוש וחצי antwoorden. In een eerste oefenfase is de volledige vorm השעה שלוש וחצי nuttig, omdat die je aan de vrouwelijke getalsvorm herinnert.

Ook minuten worden geregeld verkort. שלוש ועשר is in een duidelijke tijdscontext begrijpelijk als 3:10, terwijl שלוש ועשר דקות explicieter is. Bij afspraken gebruikt men vaak digitale cijfers in berichten, zoals ניפגש ב־18:30 “we spreken om 18.30 uur af”.

שבת is niet alleen de naam van zaterdag, maar ook van de joodse rustdag, die van vrijdagavond tot zaterdagavond loopt. Daardoor kan בשבת afhankelijk van de situatie naar zaterdag of naar de sjabbatperiode verwijzen. Voor gewone weekplanning blijft de vertaling “op zaterdag” vaak voldoende.

Verdieping: voorbij de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze in agenda's, nieuws en culturele teksten tegenkomen.

Naast de internationale kalender gebruikt Israël de Hebreeuwse kalender voor religieuze feestdagen en soms naast de internationale datum in officiële contexten. Het is een maansolarkalender: de maanden volgen de maan, terwijl schrikkeljaren ervoor zorgen dat de feesten in hetzelfde seizoen blijven. Veelvoorkomende maandnamen zijn תשרי, חשוון, כסלו, טבת, שבט, אדר, ניסן, אייר, סיוון, תמוז, אב en אלול. In een schrikkeljaar zijn er אדר א׳ en אדר ב׳.

Hebreeuwse kalenderdagen kunnen met letters als getallen worden geschreven. Zo betekent ט״ו בשבט de vijftiende dag van de maand Sjevat en is א׳ בתשרי de eerste dag van Tisjri. Voor beginners is herkennen belangrijker dan zelf alle lettergetallen produceren. Let vooral op hetzelfde bekende patroon: dag plus ב־ voor de maand.

Bij herhaling verandert de vorm van een weekdag. ביום ראשון betekent “op zondag” bij één concrete zondag; בימי ראשון kan “op zondagen” of “elke zondag” betekenen. Ook כל יום ראשון komt voor wanneer men een terugkerende zondag bedoelt. Welke vorm het natuurlijkst is, hangt af van de zin en het register.

Tot slot kunnen tijdsaanduidingen relatief zijn: בעוד שעה “over een uur”, לפני שעה “een uur geleden” en במשך שעה “gedurende een uur”. Hier betekent שעה een tijdsduur, niet een punt op de klok. Dat onderscheid lijkt op Nederlands om drie uur tegenover drie uur lang, maar de Hebreeuwse voorzetsels moet je apart leren.

Oefentips

1. Koppel elk uur aan een dagelijkse handeling. Zeg bijvoorbeeld אני קם בשבע, אני אוכל באחת en אני ישן באחת עשרה. Zo oefen je tegelijk de vrouwelijke uurvorm en ב־.
2. Zet je weekagenda om. Schrijf voor zeven echte afspraken telkens een weekdag, tijd en dagdeel: ביום שלישי בשמונה בערב. Lees de zinnen daarna hardop van rechts naar links.
3. Vergelijk klok en kalender bewust. Maak paren als השעה שלוש tegenover שלושה ביולי en השעה חמש tegenover חמישה במאי. Daarmee voorkom je dat je de vrouwelijke uurvorm automatisch op een datum toepast.

Verwante onderwerpen

• Eerst nodig: Getallen — behandelt de mannelijke en vrouwelijke getalsvormen waarop uren, minuten en kalenderdagen voortbouwen.
• Later nuttig: Rangtelwoorden en datumuitdrukkingen — verdiept volgorde, formele datums en langere kalenderuitdrukkingen.