Kata Kerja -ER Beraturan dalam Bahasa Prancis

Ringkasnya

Untuk membentuk kala kini (présent) kata kerja beraturan berakhiran -er, hilangkan -er dari bentuk dasar, lalu tambahkan -e, -es, -e, -ons, -ez, -ent. Jadi, parler menghasilkan je parle, tu parles, il/elle parle, nous parlons, vous parlez, ils/elles parlent. Bentuk-bentuknya tampak berbeda dalam tulisan, tetapi beberapa di antaranya terdengar sama.

Gambaran Umum

Kata kerja berakhiran -er merupakan kelompok kata kerja terbesar dalam bahasa Prancis. Banyak kegiatan sehari-hari masuk ke kelompok ini: parler (berbicara), habiter (tinggal), travailler (bekerja), aimer (menyukai atau mencintai), dan regarder (menonton atau memandang). Karena polanya sangat produktif, satu pola saja dapat dipakai untuk ratusan kata kerja.

Topik ini biasanya mulai dipelajari pada tingkat A1. Yang perlu dipahami terlebih dahulu ialah subjek (orang atau hal yang melakukan tindakan) dan konjugasi (perubahan bentuk kata kerja agar sesuai dengan subjek). Bahasa Indonesia tidak mengubah kata kerja menurut orang: saya bekerja, kamu bekerja, dan mereka bekerja semuanya memakai bentuk bekerja. Bahasa Prancis justru mengubah akhir kata kerjanya: je travaille, tu travailles, dan ils travaillent.

Akhiran tulisan juga penting walaupun tidak selalu terdengar. Dalam percakapan, parle, parles, dan parlent umumnya dilafalkan sama. Karena itu, pembelajar berbahasa Indonesia perlu melatih dua hal secara terpisah: mengenali bentuk dari bunyinya dan menulis akhiran yang tepat dari subjeknya.

Cara Kerjanya

1. Temukan batang kata kerja

Mulailah dari infinitif (bentuk dasar kata kerja yang tercantum di kamus), misalnya parler. Hilangkan -er untuk memperoleh batang kata:

• parler → parl-
• habiter → habit-
• travailler → travaill-
• regarder → regard-

Setelah itu, pasangkan batang tersebut dengan akhiran yang sesuai.

2. Tambahkan enam akhiran présent

Subjek	Akhiran	parler	Arti dasar
je	-e	je parle	saya berbicara
tu	-es	tu parles	kamu berbicara
il / elle / on	-e	il parle / elle parle / on parle	dia berbicara / kita berbicara
nous	-ons	nous parlons	kami/kita berbicara
vous	-ez	vous parlez	Anda/kalian berbicara
ils / elles	-ent	ils parlent / elles parlent	mereka berbicara

Rumus singkatnya adalah:

batang kata + -e, -es, -e, -ons, -ez, -ent

Kata ganti on secara tata bahasa memakai bentuk orang ketiga tunggal, sama seperti il dan elle: on parle, bukan on parlons. Dalam percakapan sehari-hari, on sangat sering berarti “kita”.

3. Perhatikan pelafalannya

Pada kata kerja seperti parler, akhiran -e, -es, dan -ent tidak dibunyikan. Akibatnya, bentuk berikut pada dasarnya terdengar sama:

• je parle
• tu parles
• il parle
• ils parlent

Akhiran -ez pada vous parlez berbunyi seperti vokal /e/. Bentuk dasar parler juga berakhir dengan bunyi /e/, meskipun ejaannya berbeda. Sementara itu, -ons pada nous parlons memiliki vokal sengau khas bahasa Prancis.

Jika kata kerja diawali vokal atau h bisu, je menjadi j’: j’aime, j’habite, j’écoute. Pada ils aiment, biasanya terdengar bunyi penghubung /z/ antara ils dan aiment.

4. Bentuk kalimat dasar

Urutan paling sederhana adalah:

subjek + kata kerja yang telah dikonjugasikan + pelengkap

• Je regarde un film. — Saya menonton film.
• Nous visitons Paris. — Kami mengunjungi Paris.

Untuk penyangkalan, ne ... pas mengapit kata kerja yang sudah dikonjugasikan:

• Je ne travaille pas le dimanche. — Saya tidak bekerja pada hari Minggu.
• Elle n’habite pas ici. — Dia tidak tinggal di sini.

Dalam percakapan santai, ne sering tidak terdengar, misalnya Je travaille pas aujourd’hui. Namun, bentuk lengkap ne ... pas tetap merupakan pilihan yang aman untuk tulisan dan untuk pembelajar pemula.

Pertanyaan dapat dibentuk hanya dengan intonasi naik, dengan est-ce que, atau—dalam ragam lebih resmi—dengan pembalikan:

• Tu habites ici ? — Kamu tinggal di sini?
• Est-ce que vous travaillez demain ? — Apakah Anda bekerja besok?
• Parlez-vous français ? — Apakah Anda berbahasa Prancis?

5. Perubahan ejaan yang tetap mengikuti pola -ER

Sebagian kata kerja mempertahankan enam akhiran yang sama, tetapi ejaannya berubah agar bunyi batang tetap terjaga. Untuk tahap awal, cukup kenali pola berikut.

Kata kerja berakhiran -ger

Pada bentuk nous, tambahkan e sebelum -ons agar g tetap berbunyi lembut:

Bentuk dasar	Bentuk nous	Bukan
manger	nous mangeons	nous mangons
voyager	nous voyageons	nous voyagons

Bentuk lain tetap mengikuti pola biasa: je mange, tu manges, il mange, vous mangez, ils mangent.

Kata kerja berakhiran -cer

Pada bentuk nous, c berubah menjadi ç agar bunyi /s/ tetap dipertahankan:

Bentuk dasar	Bentuk nous	Bukan
commencer	nous commençons	nous commencons
placer	nous plaçons	nous placons

Perubahan pada batang

Beberapa kata kerja mengubah aksen atau menggandakan konsonan pada bentuk yang akhirannya tidak terdengar, tetapi kembali ke batang biasa pada nous dan vous:

Bentuk dasar	je	nous	vous	ils/elles
acheter	j’achète	nous achetons	vous achetez	ils achètent
préférer	je préfère	nous préférons	vous préférez	ils préfèrent
appeler	j’appelle	nous appelons	vous appelez	ils appellent
jeter	je jette	nous jetons	vous jetez	ils jettent

Kata kerja berakhiran -yer juga dapat mengubah y menjadi i, seperti j’essaie dan nous essayons. Untuk payer, kedua ejaan je paie dan je paye digunakan. Perubahan-perubahan ini bukan akhiran konjugasi baru; kerangka orangnya tetap -e, -es, -e, -ons, -ez, -ent.

6. Tidak semua kata berakhiran -er beraturan

Akhiran infinitif saja tidak selalu menjamin bahwa kata kerjanya beraturan. Pengecualian terpenting adalah aller (pergi): je vais, tu vas, il va, nous allons, vous allez, ils vont. Bentuk-bentuk ini harus dipelajari sebagai pola tersendiri.

Contoh dalam Konteks

Bahasa Prancis	Bahasa Indonesia	Catatan
Je parle français avec mes collègues.	Saya berbicara bahasa Prancis dengan rekan kerja saya.	Bentuk je dengan akhiran -e.
Tu manges la pizza.	Kamu makan piza.	Manger teratur pada bentuk tu.
Elle travaille dans un hôpital.	Dia bekerja di sebuah rumah sakit.	Orang ketiga tunggal.
On regarde une série ce soir.	Kita menonton serial malam ini.	On bermakna “kita”, tetapi memakai bentuk tunggal.
Nous habitons à Lyon.	Kami tinggal di Lyon.	Bentuk nous berakhiran -ons.
Nous mangeons ensemble à midi.	Kami makan bersama pada tengah hari.	Huruf e menjaga bunyi lembut pada g.
Nous commençons à neuf heures.	Kami mulai pukul sembilan.	Tanda ç menjaga bunyi /s/.
Vous cherchez la gare ?	Apakah Anda mencari stasiun?	Vous dapat berarti “Anda” atau “kalian”.
Vous écoutez souvent la radio.	Kalian sering mendengarkan radio.	Écouter menjadi écoutez.
Ils travaillent à la banque.	Mereka bekerja di bank.	Akhiran -ent tidak dilafalkan.
Elles aiment ce restaurant.	Mereka menyukai restoran ini.	Ada bunyi penghubung antara elles dan aiment.
J’achète du pain chaque matin.	Saya membeli roti setiap pagi.	Batang berubah dari achet- menjadi achèt-.
Nous ne regardons pas la télévision.	Kami tidak menonton televisi.	Ne ... pas mengapit regardons.
Est-ce que tu étudies le français ?	Apakah kamu belajar bahasa Prancis?	Pertanyaan dengan est-ce que.
Mes voisins voyagent beaucoup.	Tetangga saya sering bepergian.	Subjek berupa nomina setara dengan ils.

Kesalahan Umum

1. Memakai infinitif setelah subjek

• Kurang tepat: Je parler français.
• Tepat: Je parle français.
• Alasannya: Sesudah subjek, kata kerja utama harus dikonjugasikan. Parler adalah bentuk dasar; bentuk untuk je ialah parle.

2. Menggunakan satu bentuk untuk semua subjek

• Kurang tepat: Nous parle français.
• Tepat: Nous parlons français.
• Alasannya: Berbeda dari bahasa Indonesia, bahasa Prancis menandai pelaku melalui akhiran kata kerja. Nous memerlukan -ons.

3. Menulis bentuk jamak sesuai bunyi saja

• Kurang tepat: Ils travaille ici.
• Tepat: Ils travaillent ici.
• Alasannya: Travaille dan travaillent terdengar sama, tetapi subjek ils mengharuskan akhiran tertulis -ent.

4. Melafalkan -ent pada orang ketiga jamak

• Kurang tepat: melafalkan seluruh akhir -ent dalam ils parlent.
• Tepat: parlent berakhir pada bunyi batang parl-; -ent tidak dibunyikan.
• Alasannya: Akhiran ini terutama merupakan penanda tertulis. Jangan menyamakannya dengan bunyi pada kata lain yang kebetulan berakhir dengan huruf serupa.

5. Mengabaikan perubahan ejaan -ger dan -cer

• Kurang tepat: Nous mangons au café; nous commencons maintenant.
• Tepat: Nous mangeons au café; nous commençons maintenant.
• Alasannya: Tambahan e dan tanda ç mempertahankan bunyi batang di depan -ons.

6. Menganggap aller sebagai kata kerja -ER biasa

• Kurang tepat: Je alle au bureau atau j’alle au bureau.
• Tepat: Je vais au bureau.
• Alasannya: Aller berakhiran -er, tetapi konjugasinya tidak beraturan.

Catatan Pemakaian

Kala présent Prancis mencakup beberapa makna yang dalam bahasa Indonesia biasanya dibedakan melalui konteks atau penanda waktu. Je travaille à Jakarta dapat berarti “Saya bekerja di Jakarta”, sedangkan Je travaille maintenant berarti “Saya sedang bekerja sekarang”. Bahasa Prancis tidak memerlukan bentuk kata kerja khusus yang setara dengan kata “sedang” untuk setiap tindakan yang tengah berlangsung.

Pemilihan tu dan vous juga memengaruhi bentuk kata kerja. Tu dipakai kepada satu orang dalam hubungan akrab atau santai. Vous dipakai kepada lebih dari satu orang dan juga kepada satu orang dalam hubungan resmi atau ketika menjaga jarak sopan. Jika ragu ketika berbicara dengan orang yang belum dikenal, vous biasanya lebih aman: Vous habitez ici ?

Dalam kalimat nyata, subjek tidak selalu berupa kata ganti. Marie travaille, mon frère travaille, dan le restaurant ferme semuanya memakai bentuk orang ketiga tunggal. Subjek jamak seperti Marie et Paul, mes amis, atau les magasins memakai bentuk orang ketiga jamak: Marie et Paul travaillent.

Beberapa kata kerja -ER juga diikuti preposisi tertentu. Misalnya, habiter à Paris tetapi habiter en France, dan parler à quelqu’un berarti berbicara kepada seseorang sedangkan parler de quelque chose berarti membicarakan sesuatu. Konjugasinya tetap sama; yang perlu dipelajari berikutnya ialah pasangan kata kerja dan preposisinya.

Lebih Lanjut: Pemakaian Tingkat Lanjut

Bagian ini belum perlu dikuasai sekaligus pada tingkat A1. Namun, bentuk-bentuk berikut sering muncul dan semuanya dibangun dari kata kerja -ER yang sama.

Bentuk perintah

Imperatif (bentuk untuk memberi perintah atau ajakan) memakai bentuk tu, nous, dan vous tanpa menuliskan kata gantinya:

• Parle plus lentement. — Bicaralah lebih pelan.
• Regardons ce film. — Mari kita menonton film ini.
• Écoutez bien. — Dengarkan baik-baik.

Untuk kata kerja -ER, bentuk tu biasanya tidak memakai -s: parle, regarde, mange. Di depan en atau y, sebuah s dapat muncul kembali demi kelancaran bunyi, misalnya Manges-en ! (Makanlah sebagian!).

Bentuk lampau dan bentuk -ant

Partisip lampau (bentuk kata kerja yang dipakai dalam kala majemuk) biasanya dibuat dengan mengganti -er menjadi -é:

• parler → parlé
• travailler → travaillé
• manger → mangé

J’ai parlé berarti “Saya sudah berbicara.” Akhiran -er pada infinitif dan -é pada partisip lampau umumnya sama-sama berbunyi /e/, sehingga ejaannya harus ditentukan dari fungsi dalam kalimat.

Partisip kini (bentuk berakhiran -ant yang menyatakan tindakan terkait) biasanya dibuat dari batang bentuk nous dengan menghapus -ons lalu menambahkan -ant: nous parlons → parlant, nous mangeons → mangeant. Pemakaiannya tidak selalu sama dengan kata “sedang” dalam bahasa Indonesia, jadi sebaiknya pelajari fungsi kalimatnya sebagai topik lanjutan.

Bentuk pronominal

Sebagian kata kerja memakai kata ganti kecil yang merujuk kembali kepada subjek, misalnya se laver (mencuci diri) dan se lever (bangun). Ini disebut kata kerja pronominal (kata kerja yang disertai me, te, se, nous, atau vous):

• Je me lave. — Saya mencuci diri.
• Nous nous levons tôt. — Kami bangun pagi.

Akhiran kata kerja tetap mengikuti pola -ER, tetapi kata ganti tambahannya juga harus disesuaikan.

Akhiran beraturan tidak selalu berarti batangnya tidak berubah

Dalam pembahasan yang lebih rinci, kata kerja seperti acheter, préférer, appeler, dan essayer sering dipisahkan sebagai kelompok perubahan batang. Yang tetap teratur ialah hubungan subjek dengan enam akhirannya; ejaan batang menyesuaikan bunyi. Cara paling efektif adalah mempelajari satu pola bersama dua atau tiga kata contoh, bukan menghafal setiap bentuk sebagai kata yang sama sekali baru.

Tips Latihan

1. Gunakan enam subjek untuk satu kata kerja. Setiap hari pilih tiga kata kerja, lalu tulis satu rangkaian lengkap: je regarde, tu regardes, elle regarde, nous regardons, vous regardez, ils regardent. Ucapkan rangkaian itu sambil memperhatikan bentuk mana yang bunyinya sama.
2. Ubah satu kalimat secara bertahap. Mulailah dari Je travaille ici, lalu ganti subjek menjadi nous dan ils, ubah menjadi negatif, kemudian jadikan pertanyaan. Latihan kecil ini menghubungkan akhiran dengan kalimat nyata.
3. Kelompokkan perubahan ejaan. Buat kartu terpisah untuk manger → nous mangeons, commencer → nous commençons, dan acheter → j’achète / nous achetons. Jangan campurkan semuanya sebelum pola dasar enam akhiran terasa otomatis.

Konsep Terkait

• Prasyarat: Kata Ganti Subjek — membantu menentukan siapa pelakunya dan akhiran kata kerja mana yang diperlukan.
• Langkah berikutnya: Aller (pergi) — pengecualian penting: berakhiran -er, tetapi tidak mengikuti pola beraturan.
• Kata kerja penting lain: Venir (datang) — memperkenalkan pola tidak beraturan yang berbeda.
• Kata kerja penting lain: Faire (melakukan/membuat) — sangat sering dipakai dalam kegiatan sehari-hari.
• Kata kerja modal: Pouvoir (bisa), Vouloir (ingin), dan Devoir (harus) — dipakai bersama infinitif untuk menyatakan kemampuan, keinginan, dan kewajiban.
• Perbedaan makna: Savoir dan Connaître — dua cara utama menyatakan “tahu” atau “mengenal” dalam bahasa Prancis.