Passé composé dengan être dalam bahasa Prancis

Ringkasnya

Untuk sekelompok kata kerja gerak atau perubahan keadaan, passé composé dibentuk dengan bentuk kini être + participe passé (partisip lampau, yaitu bentuk kata kerja untuk menyatakan tindakan yang telah selesai): elle est arrivée, ils sont partis. Berbeda dari pola dengan avoir, partisipnya harus menyesuaikan diri dengan jenis kelamin dan jumlah subjek: tambahkan -e untuk feminin, -s untuk jamak, atau -es untuk feminin jamak.

Gambaran Umum

Passé composé adalah bentuk lampau yang sangat sering dipakai untuk menceritakan peristiwa yang sudah selesai. Sebagian besar kata kerja membentuknya dengan avoir, tetapi kelompok tertentu memakai être. Pola dengan être biasanya mulai dipelajari pada tingkat A2 setelah pola dasar passé composé sudah dikenal.

Dalam bahasa Indonesia tidak ada perubahan bentuk seperti arrivé, arrivée, arrivés, dan arrivées. Jenis kelamin serta jumlah pelaku biasanya juga tidak mengubah kata kerja. Karena itu, pelajar berbahasa Indonesia perlu membiasakan diri memeriksa dua hal sekaligus: apakah kata kerja tersebut memilih être, dan apakah akhir partisipnya sudah cocok dengan subjek.

Jangan menyamakan passé composé secara otomatis dengan kata sudah atau telah. Keduanya kadang cocok dalam terjemahan, tetapi passé composé adalah bentuk gramatikal untuk peristiwa lampau yang selesai, sedangkan bahasa Indonesia sering cukup memakai keterangan waktu: Je suis parti hier dapat diterjemahkan “Saya berangkat kemarin”, tanpa harus menambahkan “sudah”.

Cara Kerjanya

Rumus dasar

Pola umumnya ialah:

subjek + bentuk kini être + participe passé

Pada pola ini, être adalah verbe auxiliaire (kata kerja bantu, yaitu kata kerja yang membantu membentuk kala), sedangkan kata setelahnya adalah partisip lampau.

Subjek	Bentuk être	Contoh dengan partir
je	suis	je suis parti(e)
tu	es	tu es parti(e)
il / elle / on	est	il est parti / elle est partie / on est parti(s)
nous	sommes	nous sommes parti(e)s
vous	êtes	vous êtes parti(e)(s)
ils / elles	sont	ils sont partis / elles sont parties

Tanda kurung seperti parti(e) hanya berguna dalam catatan pembelajaran ketika jenis kelamin orangnya belum diketahui. Dalam kalimat biasa, pilih bentuk yang benar: Je suis parti jika penuturnya laki-laki dan Je suis partie jika penuturnya perempuan.

Persesuaian dengan subjek

Subjek adalah orang atau hal yang melakukan atau mengalami peristiwa. Dengan kata bantu être, partisip lampau mengikuti jenis kelamin gramatikal dan jumlah subjek.

Subjek	Akhiran	Contoh
maskulin tunggal	tidak ada tambahan	Paul est arrivé.
feminin tunggal	-e	Lina est arrivée.
maskulin jamak atau kelompok campuran	-s	Paul et Lina sont arrivés.
feminin jamak	-es	Lina et Zoé sont arrivées.

Dalam percakapan, perbedaan ini sering tidak terdengar karena arrivé, arrivée, arrivés, dan arrivées dilafalkan sama. Namun, perbedaannya tetap wajib dalam tulisan. Ada pula partisip yang perbedaannya terdengar, misalnya Il est mort dan Elle est morte, atau Ils sont nés dan Elles sont nées.

Untuk on, persesuaian mengikuti siapa yang dimaksud. Jika on berarti “kami” dan semua anggotanya perempuan, orang dapat menulis On est arrivées. Jika merujuk pada satu orang atau kelompok yang tidak dirinci, bentuk yang dipilih mengikuti konteks.

Kata kerja utama yang memakai être

Daftar berikut mencakup kelompok yang perlu dikuasai untuk topik ini. Banyak di antaranya menyatakan perpindahan, kedatangan, keberangkatan, atau perubahan keadaan. Namun, jangan mengandalkan makna “gerak” saja: courir “berlari”, misalnya, biasanya memakai avoir (j’ai couru). Hafalkan kata kerjanya bersama kata bantunya.

Infinitif	Partisip lampau	Arti umum
aller	allé	pergi
venir	venu	datang
arriver	arrivé	tiba
partir	parti	berangkat, pergi
entrer	entré	masuk
rentrer	rentré	pulang, masuk kembali
revenir	revenu	kembali, datang kembali
retourner	retourné	kembali
rester	resté	tetap tinggal
tomber	tombé	jatuh
monter	monté	naik
descendre	descendu	turun
sortir	sorti	keluar
naître	né	lahir
mourir	mort	meninggal
devenir	devenu	menjadi

Awalan tidak selalu mengubah pola: venir, revenir, dan devenir sama-sama memakai être. Meskipun demikian, aturan ini tidak boleh diperluas sembarangan ke semua kata kerja yang tampak mirip.

Negasi, kata keterangan, dan pertanyaan

Dalam kalimat negatif, ne ... pas mengapit kata bantu, bukan partisip:

• Elle n’est pas venue. — Dia tidak datang.
• Nous ne sommes jamais allés à Lille. — Kami tidak pernah pergi ke Lille.

Kata keterangan pendek seperti déjà, bien, dan vite sering diletakkan setelah kata bantu:

• Ils sont déjà partis. — Mereka sudah berangkat.
• Elle est vite rentrée. — Dia cepat pulang.

Untuk bertanya, bentuk dasarnya tidak berubah:

• Tu es arrivé à quelle heure ? — Kamu tiba pukul berapa?
• Est-elle née ici ? — Apakah dia lahir di sini?

Contoh dalam Konteks

Bahasa Prancis	Terjemahan Indonesia	Catatan
Je suis parti hier matin.	Saya berangkat kemarin pagi.	Penutur laki-laki; parti tanpa -e.
Je suis partie hier matin.	Saya berangkat kemarin pagi.	Penutur perempuan; ditambah -e.
Elle est née en France.	Dia lahir di Prancis.	née menyesuaikan dengan subjek feminin.
Ils sont restés à la maison.	Mereka tetap tinggal di rumah.	Subjek maskulin atau kelompok campuran, jadi -s.
Nous sommes descendues à la prochaine station.	Kami turun di stasiun berikutnya.	Semua anggota kelompok perempuan, jadi -es.
Vous êtes arrivé à l’heure, Monsieur Martin.	Anda tiba tepat waktu, Pak Martin.	Vous menunjuk satu laki-laki dalam ragam formal.
Mes sœurs sont venues me voir.	Saudari-saudari saya datang menemui saya.	venues feminin jamak.
Paul et Amélie sont allés au marché.	Paul dan Amélie pergi ke pasar.	Kelompok campuran memakai bentuk maskulin jamak.
Le train est arrivé avec vingt minutes de retard.	Keretanya tiba terlambat dua puluh menit.	Subjek le train maskulin tunggal.
Marie n’est pas encore rentrée.	Marie belum pulang.	ne ... pas mengapit est; encore berarti “belum” dalam negasi ini.
Quand êtes-vous revenus de Lyon ?	Kapan kalian kembali dari Lyon?	vous di sini jamak; kelompok maskulin atau campuran.
Après la pluie, plusieurs arbres sont tombés.	Setelah hujan, beberapa pohon tumbang.	Persesuaian juga berlaku untuk benda, bukan hanya manusia.
Mon grand-père est mort en 2018.	Kakek saya meninggal pada tahun 2018.	Partisip tidak beraturan mort.
Clara est devenue médecin.	Clara menjadi dokter.	devenue feminin tunggal; nama profesi tidak menentukan bentuk partisip.
Nous sommes sortis après le dîner.	Kami keluar setelah makan malam.	sortir tanpa objek langsung memakai être.

Kesalahan yang Sering Terjadi

1. Memakai avoir untuk semua kata kerja

• Keliru: Elle a arrivée tôt.
• Benar: Elle est arrivée tôt.
• Alasannya: Arriver termasuk kata kerja yang membentuk passé composé dengan être. Bentuk a harus diganti dengan est, lalu partisip mengikuti subjek feminin.

2. Lupa menyesuaikan partisip

• Keliru: Mes amies sont parti hier.
• Benar: Mes amies sont parties hier.
• Alasannya: Mes amies adalah subjek feminin jamak, sehingga parti mendapat -es.

3. Menyesuaikan kata bantu, tetapi bukan partisip

• Keliru: Nous sommes arrivé à midi.
• Benar: Nous sommes arrivés à midi. / Nous sommes arrivées à midi.
• Alasannya: Sommes sudah cocok dengan nous, tetapi partisip juga harus dibuat jamak. Pilih -és untuk kelompok maskulin atau campuran dan -ées untuk kelompok yang semuanya perempuan.

4. Mengira semua kata kerja gerak memakai être

• Keliru: J’ai été couru au parc. atau Je suis couru au parc.
• Benar: J’ai couru au parc.
• Alasannya: Arti gerak bukan aturan yang cukup. Courir memakai avoir. Hafalkan pasangan seperti aller—être dan courir—avoir.

5. Meletakkan negasi di sekitar partisip

• Keliru: Elle est ne venue pas.
• Benar: Elle n’est pas venue.
• Alasannya: Dalam bentuk majemuk, ne ... pas mengapit kata bantu est.

6. Memakai être saat kata kerja mengambil objek langsung

• Keliru: Elle est sortie la poubelle.
• Benar: Elle a sorti la poubelle.
• Alasannya: Di sini la poubelle adalah objet direct (objek langsung, yaitu benda yang langsung dikenai tindakan). Ketika sortir berarti “mengeluarkan sesuatu”, kata bantunya avoir. Perbedaan ini dibahas lebih lanjut di bagian lanjutan.

Catatan Pemakaian

Dalam bahasa Prancis modern, passé composé sangat lazim dalam percakapan maupun tulisan sehari-hari untuk menceritakan rangkaian kejadian: Je suis rentré, j’ai mangé et je suis sorti de nouveau. Bentuk ini tidak hanya berarti “baru saja”; keterangan waktu dapat menunjukkan kemarin, tahun lalu, atau masa yang jauh lebih lama.

Nama DR MRS VANDERTRAMP kadang dipakai sebagai jembatan ingatan untuk daftar kata kerja ber-être. Jembatan ini dapat membantu, tetapi daftar hafalan saja tidak cukup karena beberapa kata kerja dapat berganti kata bantu sesuai konstruksinya. Lebih efektif menghafal satu frasa lengkap, misalnya elle est arrivée, daripada hanya menghafal arriver.

Dalam pelafalan, akhiran persesuaian sering senyap. Karena itu, latihan mendengar saja belum tentu melatih ejaan. Saat menulis, tandai subjek terlebih dahulu, tentukan tunggal atau jamak serta maskulin atau feminin, lalu periksa akhir partisip.

Lebih Lanjut: Pemakaian Tingkat Lanjut

Bagian ini belum harus dikuasai sepenuhnya pada tingkat A2, tetapi penting untuk memahami kalimat yang akan sering dijumpai kemudian.

Kata kerja yang dapat memakai être atau avoir

Monter, descendre, sortir, rentrer, dan retourner biasanya memakai être ketika menyatakan perpindahan subjek tanpa objek langsung. Kata-kata itu dapat memakai avoir ketika subjek melakukan sesuatu terhadap objek langsung. Passer juga menunjukkan pergantian serupa dalam sejumlah pemakaian.

Perpindahan subjek: être	Tindakan pada objek: avoir
Elle est montée au troisième étage. — Dia naik ke lantai tiga.	Elle a monté les valises. — Dia membawa koper-koper itu ke atas.
Nous sommes descendus du bus. — Kami turun dari bus.	Nous avons descendu l’escalier. — Kami menuruni tangga.
Il est sorti à huit heures. — Dia keluar pukul delapan.	Il a sorti son téléphone. — Dia mengeluarkan teleponnya.
Elles sont rentrées tard. — Mereka pulang larut.	Elles ont rentré les chaises. — Mereka memasukkan kursi-kursi itu.
Je suis retourné à Nice. — Saya kembali ke Nice.	J’ai retourné la crêpe. — Saya membalik panekuk itu.
Nous sommes passés par Dijon. — Kami melewati Dijon.	Nous avons passé deux jours à Dijon. — Kami menghabiskan dua hari di Dijon.

Jadi, kata bantu bukan semata-mata milik bentuk katanya; makna dan susunan kalimat juga dapat menentukan pilihan. Ketika avoir dipakai dalam contoh di atas, partisip biasanya tidak menyesuaikan dengan subjek.

Kata kerja pronominal

Semua verbe pronominal (kata kerja pronominal, yaitu kata kerja dengan me, te, se, nous, atau vous) memakai être dalam passé composé: elle s’est levée, nous nous sommes rencontrés. Namun, aturan persesuaian pada kelompok ini dapat bergantung pada fungsi kata ganti dan keberadaan objek langsung. Karena polanya lebih luas, pelajari secara terpisah pada artikel terkait.

Bentuk turunan dan konteks sastra

Pola pemilihan kata bantu tetap terbawa ke bentuk majemuk lain. Dalam plus-que-parfait, misalnya, partir memakai bentuk lampau être: elle était partie. Dalam infinitif lampau, bentuknya être parti(e): Après être arrivée, elle a téléphoné. Prinsip persesuaian dengan subjek tetap relevan.

Dalam karya sastra, peristiwa selesai juga dapat dinyatakan dengan passé simple. Namun, dalam percakapan, elle arriva biasanya digantikan oleh elle est arrivée. Untuk penggunaan sehari-hari, menguasai passé composé jauh lebih mendesak.

Tips Latihan

1. Hafalkan dalam pasangan, bukan sebagai daftar terpisah. Ucapkan aller—je suis allé(e), venir—elle est venue, dan partir—ils sont partis. Dengan begitu, kata bantu dan partisip tersimpan sebagai satu pola.
2. Gunakan pemeriksaan tiga langkah saat menulis. Lingkari subjek, pilih bentuk être, lalu tambahkan akhiran partisip berdasarkan jenis kelamin dan jumlah. Beri perhatian khusus pada akhiran yang tidak terdengar.
3. Ceritakan perjalanan singkat. Tulis lima kalimat berurutan, misalnya kapan berangkat, tiba, masuk, keluar, dan pulang. Setelah itu, ubah tokohnya dari satu laki-laki menjadi dua perempuan agar semua persesuaian ikut berubah.

Konsep Terkait

• Prasyarat: Passé composé — memahami susunan dasar kata bantu + partisip lampau sebelum berfokus pada kelompok être.
• Langkah berikutnya: Kata kerja pronominal dalam bentuk lampau — memperluas pola être ke kata kerja dengan me, te, se, nous, dan vous.