Archaïsche vormen in het Frans

Overzicht

Archaïsche vormen (archaïsmes) zijn grammaticale en lexicale elementen die in het moderne Frans verouderd zijn maar nog voorkomen in klassieke literatuur, formele teksten, vaste uitdrukkingen en juridische taal. Kennis ervan is essentieel voor het lezen van ouder Frans en voor het begrijpen van de evolutie van de taal.

Op C2-niveau gaat het om het herkennen en begrijpen van archaïsche vormen, niet noodzakelijk om ze actief te produceren.

Hoe het werkt

Archaïsche grammaticale vormen:

Archaïsch	Modern equivalent	Voorbeeld	Vertaling
icelui / icelle	celui-ci / celle-ci	icelui a dit	hij heeft gezegd
ledit / ladite	ce/cette... en kwestie	lesdits documents	de genoemde documenten
susdénommé	mentionné ci-dessus	le susdénommé	de bovengenoemde
nonobstant	malgré / en dépit de	nonobstant ce fait	ondanks dit feit
dudit / dudite	de ce/cette	le témoignage dudit	de getuigenis van die
iceux / icelles	ceux-ci / celles-ci	iceux ont affirmé	zij hebben bevestigd
partant	par conséquent	partant, il fut décidé	bijgevolg werd besloten
ès	en les / dans les	docteur ès lettres	doctor in de letteren

Archaïsch woordgebruik:

Archaïsch	Modern	Vertaling
Oyez !	Écoutez !	Hoor! / Luistert!
Ceans	Ici / dans cette maison	Hier/in dit huis
Mandez	Envoyez un message	Stuur bericht
Convoler	Se remarier	Hertrouwen
Trépasser	Mourir	Overlijden

Archaïsche syntaxis:

• Gebruik van substantief voor werkwoord: il m'est d'avis que (i.p.v. je pense que)
• Gebruik van point i.p.v. pas: je ne sais point (ik weet het niet)
• Gebruik van guère i.p.v. pas beaucoup: il ne dort guère (hij slaapt nauwelijks)

Voorbeelden in context

Archaïsch	Modern	Vertaling
Oyez, oyez, braves gens !	Écoutez, bonnes gens !	Hoort, hoort, goede mensen!
Nonobstant les difficultés...	Malgré les difficultés...	Ondanks de moeilijkheden...
Il est docteur ès lettres.	Il est docteur en lettres.	Hij is doctor in de letteren.
Lesdits documents	Les documents mentionnés	De genoemde documenten
Il ne sait point la réponse.	Il ne sait pas la réponse.	Hij weet het antwoord niet.
Elle ne dort guère.	Elle dort à peine.	Ze slaapt nauwelijks.

Gebruiksnotities

Sommige archaïsche termen overleven in juridische en administratieve taal (lesdits, susdénommé, nonobstant). Andere zijn te vinden als gevestigde uitdrukkingen (docteur ès lettres, oyez oyez). Het herkennen van archaïsmen helpt je de evolutie van het Frans te begrijpen en klassieke teksten beter te lezen.

Oefentips

1. Lees een juridisch document in het Frans en zoek archaïsche termen.
2. Lees een stuk van Montaigne of Rabelais en identificeer verouderde grammaticale vormen.
3. Maak een woordenlijst van archaïsmen die je in je lectuur tegenkomt.

Verwante concepten

• Vereiste: Passé simple — ook typisch voor klassieke teksten
• Vereiste: Imperfecte subjonctief — archaïsche werkwoordsvorm
• Volgende stappen: Regionale variatie — varianten door taalcontact