Almancada belirtme hâli zamirleri

Kısaca

Almancada mich, dich, ihn, sie, es, uns, euch, sie, Sie, belirtme hâlindeki kişi zamirleridir; Er sieht mich. cümlesinde mich, “beni” demektir. Bu biçimler çoğunlukla doğrudan nesneyi, yani fiilin doğrudan yöneldiği kişiyi veya şeyi belirtir. Ancak Türkçedeki “beni, seni, onu” biçimleriyle her zaman bire bir örtüşmezler: Almancada hangi hâlin kullanılacağını fiil veya edat belirler.

Genel bakış

Bir konuşmada aynı kişiden ya da eşyadan söz ederken adını sürekli tekrarlamayız. “Ayşe’yi tanıyorum. Onu bugün gördüm.” deriz. Almancada da zamir (bir adın yerine kullanılan kelime) aynı işi görür: Ich kenne Ayşe. Ich sehe sie heute. — “Ayşe’yi tanıyorum. Onu bugün görüyorum.” Buradaki sie, Ayşe’nin yerine geçer.

Almanca zamirler cümledeki görevlerine göre biçim değiştirebilir. Bu değişime hâl denir. Nominativ, öznenin, yani cümlede anlatılan işi yapan veya hakkında bilgi verilen kişinin ya da şeyin hâlidir. Akkusativ ise çoğunlukla doğrudan nesnenin hâlidir; bu yazıda onu “belirtme hâli” diye adlandıracağız. Ich sehe dich. — “Seni görüyorum.” cümlesinde gören kişi ich, görülen kişi dich ile belirtilir.

Bu konu A1 düzeyinin temel yapı taşlarından biridir. Birini tanımak, aramak, davet etmek; bir eşyayı bulmak veya satın almak gibi günlük durumlarda hemen işe yarar. Başlangıçta zamir tablosunu ve birkaç sık fiili öğrenmek yeterlidir. Türkçeyle örtüşmeyen fiiller, iki nesneli cümleler ve vurguya bağlı kelime sırası ise aşağıda ayrı ayrı ele alınmıştır.

Nasıl kullanılır?

Bütün kişi zamirleri

Kişi zamiri, konuşanı, dinleyeni veya hakkında konuşulan kişiyi ya da şeyi gösterir. Almancada aşağıdaki özne biçimleriyle nesne biçimlerini birlikte öğrenmek, tek başına bir liste ezberlemekten daha yararlıdır.

Kişi veya kullanım	Özne biçimi	Belirtme hâli	Türkçe karşılığı
Konuşan kişi	ich	mich	beni
Tek kişiye samimi hitap	du	dich	seni
Erkek kişi veya dilbilgisel olarak eril ad	er	ihn	onu
Kadın kişi veya dilbilgisel olarak dişil ad	sie	sie	onu
Dilbilgisel olarak nötr ad	es	es	onu
Konuşanın içinde bulunduğu grup	wir	uns	bizi
Birden çok kişiye samimi hitap	ihr	euch	sizi
Üçüncü kişi çoğul	sie	sie	onları
Bir veya birden çok kişiye resmî hitap	Sie	Sie	sizi

ich → mich, du → dich, er → ihn, wir → uns, ihr → euch değişir. sie, es, sie, Sie ise özne ve belirtme hâlinde aynı görünür. Aynı yazılan biçimlerin görevini cümlenin anlamından çıkarırız:

• Sie sieht mich. — “O beni görüyor.” Burada ilk sie öznedir.
• Ich sehe sie. — “Ben onu görüyorum.” Burada sie nesnedir; bağlama göre “onları” da demek olabilir.

Türkçede fiil kişiyi gösterdiği için “Seni görüyorum.” derken “ben” kelimesini söylemeyebiliriz. Almancada sıradan bir bildirme cümlesinde özne genellikle açıkça bulunur: Ich sehe dich. Nesne zamiri de fiile eklenmez; ayrı yazılır.

Önce fiilin istediği hâli belirleyin

sehen — “görmek”, kennen — “tanımak”, lieben — “sevmek”, suchen — “aramak”, brauchen — “ihtiyaç duymak” ve anrufen — “telefonla aramak” gibi sık kullanılan fiiller belirtme hâlinde nesne alır.

• Er sieht mich. — “O beni görüyor.”
• Ich liebe dich. — “Seni seviyorum.”
• Kennst du ihn? — “Onu tanıyor musun?”

Bir kişiyi bulmak için Almancada Wen? — “Kimi?” sorusu işe yarar: Wen siehst du? — “Kimi görüyorsun?” Cevap Ich sehe ihn. — “Onu görüyorum.” olabilir. Bir şey sorarken Was? — “Neyi?” kullanılır: Was suchst du? — “Neyi arıyorsun?”

Bu soruları Türkçeden otomatik çevirmek yerine Almanca cümlenin içinde kullanın. Örneğin Türkçede “Sana ihtiyacım var.” deriz; Almancada ise Ich brauche dich. denir. Türkçedeki “sana” karşılığı burada dir değil, dich olur. Hâl seçimini çevirideki ek değil, Almancadaki yapı belirler.

“Onu” derken hangi zamir seçilir?

Türkçedeki o ve onu, kadın, erkek ve eşya için aynı biçimdedir. Almancada tekil üçüncü kişi zamiri, yerine geçtiği adın dilbilgisel cinsiyetine göre seçilir. Dilbilgisel cinsiyet, adların eril, dişil veya nötr gruplara ayrılmasıdır; eşyanın gerçek bir cinsiyeti olduğu anlamına gelmez.

Artikel (Almancada adın önünde kullanılan küçük tanımlık kelime), bu grubu öğrenmenize yardım eder. Bir adın temel biçimdeki artikeli der ise belirtme hâlindeki zamiri ihn, die ise sie, das ise es olur.

Almanca	Türkçe	Açıklama
Der Schlüssel ist hier. Ich brauche ihn.	Anahtar burada. Ona ihtiyacım var.	Anahtar için kullanılan ad erildir; zamir de buna uyar.
Die Tasche ist schön. Ich kaufe sie.	Çanta güzel. Onu satın alıyorum.	Çanta için kullanılan ad dişildir.
Das Handy ist weg. Ich suche es.	Cep telefonu kayıp. Onu arıyorum.	Telefon için kullanılan ad nötrdür.
Die Schlüssel sind hier. Ich brauche sie.	Anahtarlar burada. Onlara ihtiyacım var.	Çoğulda adın tekil cinsiyeti ne olursa olsun aynı zamir kullanılır.

Eril bir ad nesne olduğunda artikeli de değişir: Ich suche den Schlüssel. — “Anahtarı arıyorum.” Ad yerine zamir koyunca Ich suche ihn. olur. den bir artikel, ihn ise kişi zamiridir; normal olarak yan yana kullanılmazlar.

Cümledeki yeri

Basit bir bildirme cümlesinde güvenli başlangıç düzeni özne + çekimli fiil + nesne zamiri biçimidir. Çekimli fiil, kişiye ve zamana göre biçimlenmiş fiildir.

• Wir besuchen euch. — “Sizi ziyaret ediyoruz.”
• Heute besuchen wir euch. — “Bugün sizi ziyaret ediyoruz.”

İkinci cümlede başa zaman ifadesi gelmiştir. Almancada çekimli fiil bildirme cümlesinin ikinci öğesinde kalır; bu yüzden özne fiilden sonra gelir. “İkinci öğe”, mutlaka ikinci kelime demek değildir.

Evet-hayır sorusunda fiil başa geçer: Siehst du mich? — “Beni görüyor musun?” Bir başka fiille kurulan cümlede nesne zamiri, sondaki fiilden önce durur: Kannst du mich hören? — “Beni duyabiliyor musun?”

Ayrılabilen fiil, başındaki parçanın bazı cümlelerde fiilden ayrılıp sona gittiği fiildir. anrufen bunun sık karşılaşılan bir örneğidir: Ich rufe dich morgen an. — “Seni yarın telefonla arayacağım.” Zamir dich olarak kalır; an parçası ise cümlenin sonuna gider.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde zamirin kimi veya neyi gösterdiğini de takip edin. Özellikle sie için bağlam önemlidir: aynı biçim “onu” veya “onları” anlamına gelebilir.

Almanca	Türkçe	Açıklama
Er sieht mich.	O beni görüyor.	Konuşan kişi nesne durumunda.
Ich liebe dich.	Seni seviyorum.	Tek kişiye samimi hitap.
Kennst du ihn?	Onu tanıyor musun?	Bir erkekten söz ediliyor.
Meine Schwester kommt später. Ich hole sie ab.	Kız kardeşim daha sonra gelecek. Onu gidip alacağım.	Zamir, daha önce sözü edilen kişinin yerine geçiyor.
Wo ist das Ticket? Ich finde es nicht.	Bilet nerede? Onu bulamıyorum.	Nötr bir adın yerine zamir kullanılıyor.
Unsere Nachbarn besuchen uns am Sonntag.	Komşularımız pazar günü bizi ziyaret edecek.	Konuşan kişinin bulunduğu grup nesne.
Ich lade euch zum Essen ein.	Sizi yemeğe davet ediyorum.	Birden çok kişiye samimi hitap.
Die Kinder sind im Garten. Ich höre sie.	Çocuklar bahçede. Onların sesini duyuyorum.	Çoğul nesne.
Frau Kaya, ich rufe Sie morgen an.	Kaya Hanım, sizi yarın telefonla arayacağım.	Resmî hitap; zamir büyük harfle yazılır.
Kannst du mich am Bahnhof abholen?	Beni istasyondan alabilir misin?	Zamir, sondaki fiilden önce duruyor.
Wir brauchen dich heute in der Küche.	Bugün mutfakta sana ihtiyacımız var.	Türkçedeki yönelme eki Almancada aynı hâli gerektirmiyor.
Diese Blumen sind für euch.	Bu çiçekler sizin için.	Edattan sonra belirtme hâli kullanılıyor.
Ohne ihn fangen wir nicht an.	O olmadan başlamayacağız.	Zamirin hâlini edat belirliyor.
Der Film beginnt gleich. Wir sehen ihn zusammen.	Film birazdan başlayacak. Onu birlikte izleyeceğiz.	Bir eşya veya kavram için de eril zamir kullanılabilir.

Sık yapılan hatalar

1. Nesne yerinde özne biçimini kullanmak

• Yanlış: Sie kennt ich.
• Doğru: Sie kennt mich. — “O beni tanıyor.”
• Neden? Tanıyan kişi sie, tanınan kişi ise konuşandır. ich özne biçimidir; burada mich gerekir. Aynı hata Ich sehe du. yerine Ich sehe dich. — “Seni görüyorum.” örneğinde de görülür.

2. Türkçedeki bütün “onu” biçimlerini aynı zamirle karşılamak

• Yanlış: Wo ist die Tasche? Ich suche ihn.
• Doğru: Wo ist die Tasche? Ich suche sie. — “Çanta nerede? Onu arıyorum.”
• Neden? Zamir, çantanın Almancadaki dilbilgisel cinsiyetine uyar. Türkçede eşya için de “onu” kullanılması Almancada her nesnenin ihn olacağı anlamına gelmez. Kelimeyi artikeliyle öğrenmek bu hatayı azaltır.

3. Türkçedeki ekten hareketle Almancadaki hâli seçmek

• Yanlış: Ich brauche dir.
• Doğru: Ich brauche dich. — “Sana ihtiyacım var.”
• Neden? brauchen belirtme hâli ister. Ters yönde de hata yapılabilir: Ich helfe dich. yerine Ich helfe dir. — “Sana yardım ediyorum.” denir. Dativ, bazı fiil ve edatların istediği başka bir hâlidir; Türkçeye sıkça “bana, sana” gibi çevrilse de her zaman bu karşılıklarla sınırlı değildir. helfen bu hâli ister.

4. Resmî hitabı çoğul üçüncü kişiyle karıştırmak

• Yanlış: Herr Yılmaz, ich sehe sie morgen.
• Doğru: Herr Yılmaz, ich sehe Sie morgen. — “Yılmaz Bey, sizi yarın göreceğim.”
• Neden? Muhataba resmî olarak seslenirken Sie büyük harfle yazılır. Küçük harfli sie, cümle içinde “onu” veya “onları” gösterir. Cümle başında her ikisi de büyük harfle başlayabileceği için bağlama bakmak gerekir.

5. Nesne zamirini fiile bağlamak veya sona bırakmak

• Yanlış: Ich kann sehen dich.
• Doğru: Ich kann dich sehen. — “Seni görebiliyorum.”
• Neden? kann çekimli fiildir; sehen cümlenin sonunda kalır. Nesne zamiri orta bölümde yer alır. Türkçedeki fiil sonlu cümle düzenini kelime kelime taşımak Almancada doğru sonuç vermeyebilir.

6. Aynı kişiye dönülen cümlede sıradan üçüncü kişi zamirini kullanmak

• Amaçlanan anlam için yanlış: Er wäscht ihn.
• Doğru: Er wäscht sich. — “O yıkanıyor.”
• Neden? Kişi kendisini yıkıyorsa dönüşlü zamir (eylemin özneye geri döndüğünü gösteren zamir) gerekir. Er wäscht ihn. dilbilgisel olarak doğrudur, ama “O, onu yıkıyor.” anlamına gelir; yıkanan kişi başka biridir.

Kullanım notları

Samimi “siz” ve resmî “siz”

Türkçede siz, hem birden çok kişiyi hem de tek kişiye saygılı hitabı karşılayabilir. Almancada bu ayrım daha görünürdür. Arkadaş grubuna Ich sehe euch morgen. — “Sizi yarın göreceğim.” denir. Resmî olarak konuşulan bir kişiye veya gruba ise Ich sehe Sie morgen. denir. Seçim sadece kişi sayısına değil, aranızdaki hitap biçimine de bağlıdır.

du/dich ile Sie/Sie arasında seçim yaparken ilişkinin ve ortamın alışkanlıklarını izleyin. Her yabancıya mutlaka aynı şekilde hitap edilmez; bazı iş yerlerinde ve sosyal ortamlarda samimi hitap yaygındır. Ancak resmî hitap seçildiğinde zamirin büyük harfi korunur. dich ve euch normal metinde küçük harfle yazılır; kişisel mektuplarda büyük harfli yazımları da görülebilir.

Nesne zamirini gereksiz yere düşürmeyin

Türkçede “Anahtarı buldun mu? Evet, buldum.” diyebiliriz. Almancada tam cümleyle cevap verirken nesneyi belirtmek çoğu zaman daha doğaldır: Hast du den Schlüssel gefunden? Ja, ich habe ihn gefunden. — “Anahtarı buldun mu? Evet, onu buldum.” Buradaki ihn, anahtarı yeniden adlandırmadan cümleyi tamamlar.

Yalnızca Ja. — “Evet.” demek de mümkündür. Ancak Türkçedeki nesne düşürme alışkanlığını her Almanca fiile taşımayın; fiilin kullanımı ve konuşmanın bağlamı önemlidir.

Temelin ötesi: ileride karşılaşacağınız ayrıntılar

Bu bölümdeki ayrıntıları A1 aşamasında bütünüyle kullanmanız gerekmez. Temel tabloyu öğrendikten sonra, duyduğunuz cümlelerin neden farklı kurulduğunu anlamak için geri dönebilirsiniz.

Edatlardan sonra belirtme hâli

Edat, bir kişi veya şeyin başka bir öğeyle ilişkisini kuran kelimedir; Almancada adın ya da zamirin önüne gelir. Türkçede benzer anlamlar “için”, “ile” gibi kelimelerle veya eklerle anlatılabilir. für — “için”, ohne — “olmadan”, gegen — “karşı” ve um gibi edatlar belirtme hâli ister.

• Das ist für mich. — “Bu benim için.”
• Wir spielen gegen sie. — “Onlara karşı oynuyoruz.”
• Alle sitzen um ihn herum. — “Herkes onun etrafında oturuyor.”

Bu örneklerde zamir doğrudan fiilin nesnesi değildir; hâlini edat belirler. Dolayısıyla mich her cümlede “beni” diye çevrilmez.

Fiil ile edatı birlikte öğrenmek de gerekir: warten auf — “beklemek”. Ich warte auf dich. — “Seni bekliyorum.” Türkçede “seni” dememiz, Almancada edatı çıkarıp Ich warte dich. diyebileceğimiz anlamına gelmez.

Kişiler için edatla kişi zamiri kullanılır. Şeyler için bazı yapılarda da- ile başlayan birleşik biçimler daha doğaldır: Ich warte auf den Bus. Ich warte darauf. — “Otobüsü bekliyorum. Onu bekliyorum.” Buna karşılık bir arkadaşınız için Ich warte auf ihn. — “Onu bekliyorum.” diyebilirsiniz. Bu, her eşya zamirinin otomatik olarak değiştirilmesi gereken bir kural değildir; edata ve yapıya göre öğrenilir. Özellikle für ile für mich gibi kişi biçimleri günlük dilde çok sıktır.

İki nesne olduğunda sıra

Bazı cümlelerde hem verilen şey hem de onu alan kişi belirtilir. Ich gebe dir das Buch. — “Sana kitabı veriyorum.” cümlesinde dir, alan kişiyi; das Buch, verilen şeyi gösterir.

Her iki nesne de vurgusuz kişi zamiriyse olağan sıra belirtme hâli + Dativ olur:

• Ich gebe es dir. — “Onu sana veriyorum.”
• Sie zeigt ihn mir. — “O, onu bana gösteriyor.” Burada örneğin eril bir ada sahip bir eşya gösteriliyor olabilir.

Nesnelerden biri ad, diğeri zamir olduğunda zamir genellikle önce gelir: Ich gebe es meiner Schwester. — “Onu kız kardeşime veriyorum.” Bu sıralama vurgusuz, olağan cümleler için bir başlangıç kuralıdır; özel karşılaştırma ve vurgu sıralamayı etkileyebilir.

Dönüşlü kullanımda benzerlik ve fark

Birinci ve ikinci kişide belirtme hâlindeki dönüşlü zamirler, bu yazıdaki biçimlerle aynıdır:

• Ich wasche mich. — “Yıkanıyorum.”
• Du wäschst dich. — “Yıkanıyorsun.”
• Wir waschen uns. — “Yıkanıyoruz.”
• Ihr wascht euch. — “Yıkanıyorsunuz.”

Üçüncü kişide ve resmî hitapta ise sich kullanılır: Sie wäscht sich. — “O yıkanıyor.”; Sie waschen sich. — Bağlama göre “Onlar yıkanıyor.” veya “Siz yıkanıyorsunuz.” mich biçimini bilmek dönüşlü yapıları öğrenmeyi kolaylaştırır, fakat bütün kişilerde aynı tablo kullanılamaz.

Vurgu için başa taşıma ve özel “es” davranışı

Vurgulu bir nesne zamiri cümlenin başına getirilebilir: Dich kenne ich, aber ihn nicht. — “Seni tanıyorum, ama onu tanımıyorum.” Burada dich, özellikle karşılaştırılan kişiyi gösterir. Çekimli fiil yine ikinci öğededir.

Nötr bir adın yerine geçen vurgusuz nesne es, normal kullanımda bu şekilde cümle başına taşınmaz. Ich kaufe es. — “Onu satın alıyorum.” doğaldır; nesneyi öne çıkararak “Onu satın alıyorum, diğerini değil.” demek için genellikle Das kaufe ich, nicht das andere. kullanılır. Başlangıçta es için temel orta bölüm yerini korumak güvenlidir.

Ayrıca her es bir nesne değildir. Es regnet. — “Yağmur yağıyor.” cümlesindeki es, adı geçen bir eşyanın yerine geçmez. Ich sehe es. — “Onu görüyorum.” cümlesindeki nesne es ile bu tür kullanımları birbirinden ayırın.

Nötr adlarla gerçek cinsiyetin ayrılması

das Mädchen — “kız” dilbilgisel olarak nötrdür. Bu nedenle ada sıkı biçimde bağlı bir zamir es olabilir: Das Mädchen steht dort. Ich sehe es. — “Kız orada duruyor. Onu görüyorum.” Gerçek bir kişiden söz edilen daha geniş bir konuşmada sie kullanımı da yaygındır: Ich kenne sie gut. — “Onu iyi tanıyorum.” Eşya adlarında ise temel kural değişmez: zamiri Türkçedeki karşılığa değil, Almancadaki adın cinsiyetine göre seçin.

Çalışma önerileri

1. Özne ve nesneyi eşleştirerek çalışın. “Ben” için ich–mich, “sen” için du–dich çiftlerini söyleyin; ardından Du siehst mich. — “Sen beni görüyorsun.” ve Ich sehe dich. — “Ben seni görüyorum.” gibi rollerin değiştiği cümleler kurun. Fiilin biçimini öznenin, zamirin biçimini ise nesnenin görevinin belirlediğini kontrol edin.
2. Eşyaları artikelleriyle zamire dönüştürün. Evinizden üç ad seçin: der Schlüssel, die Tasche, das Handy. Önce adla, sonra zamirle cümle yazın: Ich suche den Schlüssel. Ich suche ihn. — “Anahtarı arıyorum. Onu arıyorum.” Sonra aynı işlemi çoğul adlarla yapın. Türkçedeki tek “onu” biçiminin Almancada farklı karşılıkları olduğunu böyle somutlaştırabilirsiniz.
3. Fiili yapısıyla birlikte kaydedin. Defterde yalnızca “ihtiyaç duymak” yazmak yerine Ich brauche dich. — “Sana ihtiyacım var.”; yalnızca “beklemek” yazmak yerine Ich warte auf dich. — “Seni bekliyorum.” örneğini tutun. Sonraki tekrarınızda kişiyi mich, uns veya Sie ile değiştirin. Böylece hem zamiri hem de fiilin istediği hâli öğrenirsiniz.

İlgili konular

• Önce gözden geçirin: Belirtme hâlinde artikeller — Ad nesne olduğunda artikelin nasıl değiştiğini öğrenin; özellikle eril adlarda artikel ile zamir arasındaki bağlantıyı kurun.
• Bir sonraki adım: Belirtme hâlinde dönüşlü zamirler — Eylem aynı kişiye döndüğünde hangi biçimlerin korunduğunu, üçüncü kişide neden farklı bir zamir gerektiğini inceleyin.